Άρης Δημοκίδης
Όταν το 2013 η Μαρία Ρεπούση χαρακτήρισε “εθνικό μύθο” το χορό του Ζαλόγγου προκάλεσε κύμα αντιδράσεων.
Γι’ αυτούς δεν έχει σημασία αν ο φιλόλογος Αλέξης Πολίτης (που έκανε την πιο εμπεριστατωμένη έρευνα για τον “χορό” του Ζαλόγγου) καταλήγει πως τα πράγματα δεν έγιναν ακριβώς έτσι. Το άκουσαν στο σχολείο, και αυτό τους αρκεί. Οποιοσδήποτε έχει ψάξει τις πραγματικές πηγές και διαφωνεί, είναι προδότης.
Και καλά έκαναν. Το να μεγαλοποιήσεις τα πράγματα, ή να επινοήσεις και μερικούς μύθους, προσφέρει στις δύσκολες ώρες ελπίδα και κουράγιο. Διακόσια τόσα χρόνια μετά, και εκτός αν έχουν σκοπό οι Ελληνίδες να πετάξουν τα βρέφη τους στον γκρεμό, δεν υπάρχει λόγος να κοροϊδευόμαστε.
Οι Σουλιώτισσες, απ’ ότι δείχνουν οι περισσότερες πηγές όντως αυτοκτόνησαν και σκότωσαν μαζί και τα παιδιά τους. Πράγμα εξαιρετικά γενναίο, παρ’ ότι σήμερα μοιάζει υπερβολικό.
Κανένας χορός δεν φαίνεται να υπήρξε, κανένα τραγούδι. Τέτοιες σάλτσες μπορεί να ήταν χρήσιμες παλιά, αλλά δεν βλέπω να έχουν κάποια χρησιμότητα σήμερα.
Αναφορά Μπαρτόλντυ
Πρώτος που κατέγραψε το γεγονός αυτό, ήταν ο Πρώσος περιηγητής και διπλωμάτης Ιάκωβος Μπαρτόλντυ, που έτυχε την εποχή εκείνη (1803-1804) να βρίσκεται στα Ιωάννινα. Η έστω και πολύ περιληπτική αναφορά του στο γεγονός κρίνεται περισσότερο αντικειμενική, με δεδομένο ότι δεν ήταν και τόσο ευνοϊκός προς τους Έλληνες, ούτε όμως και με τον Αλή Πασά, που όμως δεν τον εμπόδισε να τονίσει τη γενναιότητα των Σουλιωτών, αλλά και την αγριότητα των τμημάτων του Αλή Πασά.
Στην αναφορά του εκείνη στο έργο του «Ταξίδιον εις την Ελλάδα 1803 – 1804», (δημοσιεύτηκε στη γερμανική το 1805, και σε γαλλική μετάφραση το 1807), σημειώνει (σε ελεύθερη μετάφραση):
“Καμιά εκατοστή απ΄ αυτούς τους δυστυχισμένους είχαν αποτραβηχτεί βόρεια της Πρέβεζας στο Μοναστήρι του Ζαλόγγου. Τους επιτέθηκαν εκεί θεωρώντας ότι τάχα αυτή η τοποθεσία, πράγματι ισχυρή, θα μπορούσε να τους προσφέρει ένα νέο τόπο μόνιμης διαμονής, όπου και η σφαγή που ακολούθησε υπήρξε φρικτή. Τριάντα εννέα γυναίκες γκρεμίστηκαν από τα βράχια με τα παιδιά τους που μερικά ακόμη βύζαιναν.”
Σημειώνεται η αναφορά για “39” γυναίκες που “γκρεμίστηκαν”, με τα παιδιά τους χωρίς να διασαφηνίζεται αν ήταν αυτοκτονία, ή θηριωδία.
[Προσέξτε το “η σφαγή που ακολούθησε υπήρξε φρικτή ” δηλαδή το ότι “39 γυναίκες γκρεμίστηκαν από τα βράχια”. Ο πρώτος και ο μόνος σχετικά έγκυρος μελετητής που ανέφερε το περιστατικό, αφήνει να υπονοηθεί ότι επρόκειτο περί σφαγής και όχι αυτοκτονίας. Πουθενά χορός.]
Αναφορά Γ. Ληκ
Δεύτερος που κατέγραψε το γεγονός, περισσότερο λεπτομερώς, ήταν ο Άγγλος στρατιωτικός, περιηγητής και αρχαιολόγος, Γουλιέλμος Μαρτίνος Ληκ, από πληροφορίες που συνέλεξε το 1805, ως αντιπρόσωπος της Αγγλίας στα Ιωάννινα, τις οποίες συμπεριέλαβε στο σύγγραμμά του “Περιήγηση στη Β. Ελλάδα”. Στην αναφορά του αυτή σημειώνει:
“Περίπου 100 οικογένειες είχαν αποτραβηχτεί στο μέρος αυτό από το Σούλι και την Κιάφα, με συνθήκες και ζούσαν στο λόφο ανενόχλητες ώσπου έπεσε το Κούγκι. Τότε επειδή τάχα η περιοχή αυτή ήταν περισσότερη οχυρή ξαφνικά τους επιτέθηκαν με διαταγή του Βεζίρη. Όταν η κατάσταση έγινε απελπιστική ο Κίτσος Μπότσαρης και ένα τμήμα του διέφυγαν. Από τους υπολοίπους, 150 σκλαβώθηκαν και 25 κεφάλια στάλθηκαν στον Αλβανό Μπουλούκμπαση στην Καμαρίνα που διεύθυνε τις επιχειρήσεις, 6 άνδρες και 22 γυναίκες ρίχτηκαν από τα βράχια από το ψηλότερο σημείο του γκρεμνού, προτιμώντας έτσι παρά να πέσουν ζωντανοί στα χέρια των εχθρών τους. Πολλές γυναίκες που είχαν παιδιά, τις είδαν να τα ρίχνουν με δύναμη προτού εκείνες κάνουν το μοιραίο πήδημα “.
Στη δεύτερη ιστορικά αυτή αναφορά γίνεται σαφής λόγος για αυτοκτονία και βρεφοκτονία, ενώ προστίθενται 6 άνδρες, ο δε αριθμός των γυναικών περιορίζεται στις 22, χωρίς να γίνεται και εδώ μνεία για χορό. Σημειώνεται όμως ότι το σύγγραμμα αυτό δημοσιεύτηκε 33 χρόνια αργότερα, το 1835, επί Βασιλείας του Όθωνα.
Αναφορά Χόλαντ
Tο 1815 ο Χ. Χόλαντ εκδίδει σύγγραμμα με εντυπώσεις του από την Ελλάδα του 1812-13, κάνοντας επιγραμματικά λόγο μόνο για τη βρεφοκτονία στο σχετικό περιστατικό:
«…λέγεται σαν πραγματική ιστορία, πως μια ομάδα Σουλιώτισσες, μαζεύτηκαν σ΄ ένα από τα κοντινά στο Σαράι βάραθρα και έριξαν εκεί τα βρέφη τους για να μη γίνουν σκλάβοι του εχθρού».
Στη τρίτη αυτή αναφορά του περιστατικού, αναφέρεται μόνο η βρεφοκτονία. Με το όνομα Σαράι φέρεται ένα παλαιό πυργόκαστρο που υπήρχε στη περιοχή, κοντά στη Μονή του Ζαλόγγου.
Αναφορά Χ. Περραιβού
Τον ίδιο όμως χρόνο, το 1815, (έξι χρόνια πριν την επανάσταση του 21), δημοσιεύεται και η πρώτη ελληνική αναφορά στο περιστατικό που περιλαμβάνεται στη δεύτερη έκδοση της “Ιστορίας του Σουλίου και της Πάργας” του Χριστόφορου Περρραιβού που τυπώθηκε στη Βενετία, που αποτελεί και την πρώτη ουσιαστικά ελληνική πηγή του γεγονότος.
Κατ΄ αυτή, όταν τα στρατεύματα του Αλή απέτυχαν και την φορά αυτή να αιχμαλωτίσουν τους Σουλιώτες που όδευαν προς την Πάργα, και παρά τις συνομολογήσεις που είχαν κάνει μαζί τους, αφού ξεκουράστηκαν επί τριήμερο, επιτέθηκαν ξαφνικά στο Ζάλογγο όπου διαβιούσαν όσοι Σουλιώτες είχαν συνθηκολογήσει νωρίτερα με τον Αλή Πασά, αναφέροντας σχετικά…
«Αι γυναίκες δε κατά την δευτέραν ημέραν βλέπουσαι ταύτην τη κτηνώδη περίστασιν, εσυνάχθησαν έως εξήκοντα, επάνω εις έναν πετρώδη κρημνόν. Εκεί εσυμβουλεύθησαν και απεφάσισαν ότι καλύτερα να ριφθούν κάτω από τον κρημνόν διά να αποθάνουν, πάρεξ να παραδοθούν διά σκλάβες εις χείρας των Τούρκων. Όθεν αρπάξαντες με τας ιδίας των χείρας τα άκακα και τρυφερά βρέφη, τα έρριπτον κάτω εις τον κρημνόν. Έπειτα αι μητέρες πιάνοντας η μία με την άλλη τα χέρια τους άρχισαν και εχόρευαν, χορεύουσαι δε επηδούσαν ευχαρίστως μίαν κατόπιν της άλλης από τον κρημνόν. Μερικαί όμως δεν απέθανον, επειδή έπιπτον επάνω εις τα παιδία των και τους συντρόφους, των οποίων τα σώματα ήταν καρφωμένα πάνω εις τες μυτερές πέτρες του κρημνού».
Στην πρώτη αυτή ελληνική καταγραφή του περιστατικού σημειώνεται αφενός ο αριθμός των γυναικών, στο περίπου, “έως 60”, και ότι προηγουμένως “εσυμβουλεύθησαν”, (με την κυριολεκτική ερμηνεία της λέξης), όπου κατόπιν συμβουλίου αποφάσισαν πλέον συνειδητά τη βρεφοκτονία και τη δική τους στη συνέχεια αυτοκτονία. Και ενώ αναφέρεται εδώ πρώτη φορά ο “χορός”, δεν προσδιορίζεται η ημερομηνία.
Πάράλληλα γίνεται μνεία περί της προδοσίας που είχε σχετικά σημειωθεί, για την οποία οι προδότες αναγνωρίζουν το σφάλμα τους, πολεμώντας γενναία, πλην όμως αυτό όπως αποδείχθηκε το πλήρωσαν περισσότερο τα γυναικόπαιδα. Στην επόμενη έκδοση του έργου αυτού, το 1857, απαλείφθηκε το περιστατικό της προδοσίας και η λεπτομέρεια του χορού η δε αναφορά στο γεγονός είναι ψυχρή χωρίς συναισθηματικά στοιχεία.
=========
Αυτά λοιπόν.
Πόσο ενδιαφέρον ότι κανένας (ούτε οι “αυτόπτες μάρτυρες” που φέρονται να αφηγήθηκαν στους πρώτους μελετητές τα γεγονότα) δεν ήξερε οτιδήποτε περί χορών κλπ, μέχρι που -απ’ ό,τι φαίνεται- κάποιος Έλληνας αποφάσισε να αφηγηθεί το περιστατικό, εμπλουτίζοντάς το με ηρωϊκά και συγκινητικά διακοσμητικά στοιχεία.
Κυρίως όμως, πόσο ενδιαφέρουσα η ιερή οργή των ενημερωτικών σάιτ και πολλών αναγνωστών τους, όταν δεν έχουν ιδέα για το θέμα, και που είναι ΑΠΟΛΥΤΑ σίγουροι πως όσα ξέρουν είναι σωστά, επειδή τους τα είπε κάποτε στο σχολείο η δασκάλα τους…
[Υπάρχουν και αυτοί που ένα ή δύο λεπτά αφότου δημοσίευσα αυτό το ποστ σχολίασαν, χωρίς να προλάβουν να το διαβάσουν – ή μάλλον, χωρίς καν να νοιαστούν να το διαβάσουν. Ποτέ δεν θα μάθουν ό,τι μπορεί να έμαθε κάποιος που διάβασε τις αναφορές. Και θα συνεχίσουν να είναι ΑΠΟΛΥΤΑ σίγουροι, χωρίς να ξέρουν καν την άλλη άποψη. Διαβάζουν τον τίτλο -χωρίς να διαβάσουν τίποτα παραπάνω- κι έχουν πάρει την απόφασή τους, και νοιώθουν και έτοιμοι για να σχολιάσουν…]
Μερικοί συμβολισμοί είναι εξαιρετικά δυνατοί και συγκινητικοί – έτσι και αυτός του Χορού του Ζαλόγγου. Είναι μια συγκλονιστική ιστορία, και το αν είναι μύθος δεν της αφαιρεί ούτε τη σημασία, ούτε τους συμβολισμούς της.
**
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:
Αυτό το απίστευτο βίντεο δείχνει την πτώση από τον βράχο του Ζαλόγγου
Θυσία λοιπόν υπήρξε. Χορός μάλλον όχι. ”Εθνικός μύθος” λοιπόν υπάρχει ”στα χαρτιά” αλλά όχι και τόσης βαρύτητας όση υποδηλώνουν αυτές οι λέξεις. Άλλωστε το εάν τραγουδάγαν ή όχι στον χαμό τους μικρή σημασία έχει μπροστά στην ουσία του γεγονότος…
Έτσι είναι.
Ταυτόχρονα όμως, πριν λιντσάρουμε δημοσίως όποιον ιστορικό ή ερευνητή τους πει κάτι διαφορετικό απ’ αυτό που πιστεύαμε, μακάρι να αποκτούσαμε πιο σφαιρική άποψη, και πιο ανοιχτό μυαλό. Δεν είναι «προδότης» όποιος ερευνά κάποιους μύθους ή όποιος τους αποκαλύπτει ως τέτοιους.
Δεν διαφωνώ. Περί της (συνολικής) Ρεπούση έχω μία κάπως διαφοροποιημένη άποψη, αλλά έχεις γενικά δίκιο. Στο αλληλοφάγωμα είμαστε πρώτοι… και αυτό δυστυχώς δεν είναι εθνικός μύθος αλλά ιστορικότατο ντοκουμέντο που κανείς δεν αμφισβητεί…
H Ρεπούση πάντως δεν είναι ιστορική ερευνήτρια. Βασικά δεν είναι καθόλου ερευνήτρια. Όσο και να ψάξεις Άρη διεθνή επιστημονικά περιοδικά το όνομα της δεν θα το βρεις.
Και το πιο αισχρό είναι ότι έγραψε προκλητικά πράγματα (όπως για τον συνωστισμό) στο “όνομα της επιστήμης” με την οποία ουδεμία σχέση δεν έχει
Πώς δεν έχει σχέση με την επιστήμη της Ιστορίας; Δουλευόμαστε;
“Αποφοίτησε από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και έκανε τις μεταπτυχιακές της σπουδές και το διδακτορικό της στη Σορβόννη. Διδάσκει Ιστορία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.”
Άλλο το να την θεωρεί κανείς κακή ιστορικό, ή να την αξιολογήσει ανάλογα με τις δημοσιεύσεις σε ξένα έντυπα, και άλλο να λέει ότι δεν έχει καμία σχέση με τη συγκεκριμένη επιστήμη.
Αν όντως οι σπουδές της αληθεύουν όσο με το διδάσκει που λες Άρη τότε μάλλον δεν κατέχει κανέναν τίτλο απ όσους ανέφερες. Πριν πεις ότι διδάσκει, ενημερωσου αν διδάσκει.
Έβαλα το βιογραφικό που χρησιμοποίησε όταν κατέβηκε για βουλευτής. (Όταν έγινε βουλευτής σταμάτησε τη διδασκαλία)
Αυτό αποδεικνύει ότι είναι όντως σχετική με το αντικείμενο.
Έχεις δηλαδή οποιαδήποτε ένδειξη ότι το βιογραφικό της ή οι σπουδές της ήταν πλαστό/ες;
To ερώτημα κα η απορία μου είναι γιατί αυτή η μανία τα τελευταία χρόνια να αναλύουμε ιστορικά γεγονότα. Σε καθε λαό υπάρχουν ιστορικά γεγονότα που προκειμένου να τονιστεί το ηρωικό μέρος του γεγονότος προστέθηκαν στοιχεία που ισως δεν υπήρξαν. Εδω μας ενδιαφέρει αυτό καθαυτό το γεγονός, οτι ενα αριθμος γυναικοπαίδων έπεσε στο γκρεμό προκειμένου να μην συλληφθουν απο τους Τούρκους. Τώρα εάν έπεσαν χορεύοντας ή όχι ποσώς μας ενδιαφέρει. Δεν ήταν λιγότερο ηρωίδες αν επεφταν ουρλιάζοντας. Προσωπικά, ερχόμενη στη θέση τους θα έπεφτα ουρλιάζοντας και απο φόβο, αλλά και από τον καημό του παιδιου που θα ειχα θανατώσει με τα… Διαβάστε περισσότερα »
Τι σας έφταιξε η κυρία Δραγώνα; Και τι σχέση έχει με το άρθρο;
Καταλαβαίνω πως δεν σας ενδιαφέρουν οι αναλύσεις ιστορικών γεγονότων. Δεκτό. Μην τις διαβάζετε.
Μην κουνάτε όμως και το δάχτυλο σε όσους τις κάνουν.
Συμφωνώ απόλυτα με την έρευνα και την ανάλυση καθε μυθου, ώστε να φτάνουμε όσο πιο κοντά στα πραγματικά γεγονότα και να έχουμε την καλύτερη δυνατή αποκρυσταλλωμενη άποψη για την ιστορία. Δε μειώνεται εξάλλου η σημασία και η αξία των ηρωικών πραξεων. Ο χορός ίσως ήταν μια προσθήκη για να δείξουν ότι είχαν το θάρρος οι γυναίκες αυτές να νικήσουν τον φυσικό φόβο που θα ένιωθαν και να βοηθήσουν τους άλλους επαναστατημένους στον αγώνα. Χορεύοντας ή μη παντως, η πτώση από τον Ζάλογγο ειναι μια τρομερή και ηρωική πράξη και αυτό θα πρέπει να αρκεί
Το τραγουδι δεν εχει καμια σχεση με τη μουσικη παραδοση της Ηπειρου! Και τα λογιαια του με τη γλωσσα των Σουλιωτων Ιλουσσν Αρβανιτικα. Ο Μ. Μποτσαρης εωραψε σχετικό λεξικο. Το οτι πεθαναν ετσι οπως πεθαναν, δειχνει πως γιαυτες διλημμα δεν υπηρξε. Απο την άλλη υπαρχει ενα τραγουδι του Μ. Χιωτη: μη μου χαλασεις τονειρο παλατι μη γκρεμισης ασε την πλανη μου να ζω, … ποτέ μη με ξυπνησεις κλπ. Κλπ. Το αληθινο και εθνικο του Σολωμου ισχυει βεβαιως. Με τη διαφορα οτι αληθινο ειναι μονο αυτου που πιστευουν ορισμενοι. Και κατι ακομη. Στη Χιο το 1822, εγινε κατι αναλογο στον… Διαβάστε περισσότερα »
Πραγματικά αδιάφορο αν έπεσαν χορεύοντας ή ουρλιάζοντας. Άλλωστε οι μαρτυρίες δεν ήταν απο παρόντες και όσο έγκυρο είναι να λέμε οτι δε χόρευαν, άλλο τόσο να πούμε οτι χόρευαν. Το ανησυχητικό είναι η προσπάθεια αποδόμησης του ιστορικού γεγονότος, τοποθετώντας το στη σφαίρα της φαντασίας και της ανάγκης εντυπωσιασμού με νέες εκδόσεις της ιστορίας μας. Σήμερα θα πείτε για τον χορό, αύριο για την αυτοθυσία. Απο σήμερα θα καταλάβουν για την αυτοθυσία αυτοί που μένουν στους τίτλους και αύριο θα πουν στα παιδιά τους, οτι ήταν παραμύθι. Ίσως η ιστορία των καουμπόϊδων που συντηρεί την Αμερική και τον τουρισμό της, έχει… Διαβάστε περισσότερα »
Από όσα γράφονται ανωτέρω θα σταθώ μόνο στο ότι οι πρώτες αναφορές γίνονται από περιηγητες και όχι αυτοπτες μάρτυρες, όπως εσφαλμενα αναγράφεται ο δε πρώτος εξ αυτών ήταν στα Ιωάννινα εκείνη την εποχή. Όσο για τα περί βιογραφικού της Ρεπουση το ότι το επικαλείται χωρίς να το προσκομιζει και αμφισβητουνται οι απόψεις της κάθε άλλο παρά ισχυρισμο περί πλαστοτητας εγειρει. Άλλωστε ένα Διδακτορικό δεν συνεπάγεται απαραίτητα και ανάληψη καθηκόντων διδασκαλίας, από τη στιγμή που είναι γνωστό ότι τα ελληνικά πανεπιστήμια βριθουν βοηθών και λεκτορων που επιτελουν καθήκοντα διδάσκοντα. Ένα διδακτορικό δίπλωμα αποτελεί και εξαιρετικό διακοσμητικό τοιχου.
Ούτε ο Διγενής ακρίτας υπήρξε και τελικά δεν πάλεψε με το χάρο.Μάθε τι είναι δημοτικό τραγούδι και λαική παράδοση και μετά αφιέρωσε μία ζωη να ερευνας αν έγινε χορός η όχι.Σπουδαίο αρθρο.Επεσα από τα σύννεφα.Νόμιζα ότι φορούσαν και συγκεκριμένα ρούχα όταν έπεφταν.Και μάλιστα ότι χαμογελούσαν.Ο πόνος τον ανθρώπων θέλει να επουλωθεί και να τονίζει το ιδανικό των χαρακτήρων όπως στην λογοτεχνία το θέατρο κτλ.Πάλι καλά που δεν αφιέρωναν τότε μία ζωή να ερευνούν τέτοια θέματα.Γιατί τώρα δεν θα ήμασταν εδω να μιλάμε.
Mπράβο άνθρωπέ μου. Μια όμορφη φωνή ενάντια σε μια βαθιά πίκρα που εκφράζουν κάποιοι άνθρωποι.
Μόνο σε μένα ακούγεται αστεία η όλη αυτή ιστορία; Τι και αν τραγουδούσαν και χόρευαν όλες μαζί, τι και αν το έκαναν μόνο 2-3 ή μόνο ή μισές, τι και αν υπήρξε μόνο σπαραγμός και μοιρολόϊ, τι σημασία έχει; Και αν πρόκειται πραγματικά για μια ιστορία που μεγαλοποιήθηκε (σχεδόν ΟΛΕΣ οι ιστορίες παθαίνουν κάτι παρόμοιο – ειδικά αν αφηγούνται ηρωισμό και αυτοθυσία), σο γουάτ; Υπάρχει κάποια σοβαρή αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας με όλο αυτό; Μου φαίνεται ότι κάποιοι ή έχουν πολύ ελεύθερο χρόνο, ή απλά ψάχνουν ευκαιρία για αυτοπροβολή και τίποτα άλλο. ‘Εχω πάντως την υποψία ότι στο γερμανικο (πρωσσικο)… Διαβάστε περισσότερα »
Γεια σας Aρη. Πώς ένα ιστορικό γεγονός αδιαμφισβήτητο, που sulioteς ήταν Αλβανι ούτε αναφέρεται. Η ιστορία είναι η ακριβής επιστήμη όχι παραμύθι.
Άντε πάλι τα ίδια, ο καθένας με τον πόνο του…
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B5%CF%82
Αν, πέρα από την γνώμη σου, έχεις άλλη, πιο αξιόπιστη πηγή, παρακαλώ…
Πάντως το έθιμο πέρασε και στις επόμενες γενιές, μόνο που τα μωρά αντικαταστήθηκαν με πιάτα. Γιατί οπως και να το κάνουμε, χάλαγε λίγο το κέφι το να πετάς μωρά, ενώ χορεύεις σε ένα γάμο.