Μικροπράγματα
Κείμενο και πορτραίτο του ποιητή: Βάσια Αναγνωστοπούλου
Ήμουν 16 χρονών. Είχα κόψει τη φυσική απ’ τη ζωή μου, γιατί πίστευα ότι αν ασχοληθώ περισσότερο θα τρελαθώ. Το αμέσως πιο ηδονικό πράγμα, μετά τα κβάντα, ήταν η ποίηση.
Πυκνός λόγος -ο αγαπημένος μου- και έντονο συναίσθημα, μέσα από προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις, φωτισμένη έμπνευση και καλοδουλεμένες τεχνικές. Διάβαζα πολύ. Την ανέλυα τεχνικά ακόμα πιο πολύ, τόσο που με τρόμαζε και δεν έγραφα, όμως τότε, ήταν ό,τι πιο κοντά στον έρωτα μπορούσα να φανταστώ. Αυτό, με οδήγησε σε μία ρομαντική ιδέα!
Είχα πάρει έναν τηλεφωνικό κατάλογο, εκείνον τον κίτρινο, τον παχύ, και βρήκα τις διευθύνσεις όλων των αγαπημένων μου εν ζωή ποιητών. Έγραψα στον καθένα ένα γράμμα, προσωπικό, όχι φασόν, τα έβαλα στα πορτοκαλί μου φακελάκια, και τα ταχυδρόμησα. Μεταξύ άλλων, εξέφρασα την επιθυμία μου να τους συναντήσω, προφασιζόμενη το περιοδικό του σχολείου μου, που δεν υπήρχε, αλλά θα ήθελα να υπήρχε, και μία συνέντευξη που θα ήθελα να τους πάρω.
Και κάπως έτσι άρχισα να λαμβάνω φακελάκια με απαντήσει, είτε θετικές, είτε αρνητικές ως προς τη συνέντευξη, αλλά όλες θερμές. Αφιέρωσα ένα όμορφο κουτί στην αλληλογραφία με “τους ποιητές μου” και απέκτησα ένα παράδοξο εξωσχολικό χόμπι!Κάθε Σάββατο έβαζα τον καημένο τον πατέρα μου, να με τρέχει σε καφέ και σπίτια αγνώστων κυρίων, και να με περιμένει στο αυτοκίνητο, με τρόμο στην καρδιά, φαντάζομαι! Κάθε Σάββατο συναντούσα έναν ποιητή!
Με άλλους αλληλογραφούσαμε, άλλοι μου έστελναν τα βιβλία τους, με κάποιους κρατήσαμε επαφή για καιρό. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, τη θλίψη μου για το χαμό κάποιων από τους ποιητές μου, πρόσφατα, και τον απεριόριστο ελεύθερο χρόνο που μας έχει προσφέρει η καραντίνα, βρήκα την ευκαιρία να κάνω κάτι που λέω χρόνια, αλλά ποτέ δεν κάνω, να απομαγνητοφωνήσω ένα μέρος από τις κασετούλες μου, αυτό που είχα καταφέρει να κάνω ψηφιακό και αν θυμηθώ, όσα περισσότερα μπορώ. Εδώ να πω ότι κάθε συνέντευξη συνοδεύεται και από μία φωτογραφία. Τα πρώτα μου πορτραίτα.
Αυτές τις μέρες που χρειαζόμαστε λίγη συντροφιά, θα ήθελα να μοιραστώ αυτές τις συζητήσεις, ελπίζοντας ότι θα είναι αφορμή να διαβαστεί λίγη ποίηση.
Καλή ανάγνωση.
Αθήνα, 2003
Τελευταία συνέντευξη, από τους “ποιητές μου”, είναι αυτή του Χριστόφορου Λιοντάκη, που έχει και το καλύτερο -νομίζω- πορτρέτο! Εδώ, θέλω να πω, πως ακούγοντάς τες ξανά κι εγώ, μετά από τόσα χρόνια, εκτός από τη συγκίνηση που μου προκάλεσαν, έχει φοβερό ενδιαφέρον πώς, σε ίδιες, ή σχεδόν ίδιες ερωτήσεις, έξι ποιητές απαντούν ακριβώς με τον ίδιο, διαφορετικά διατυπωμένο, τρόπο ή διαφωνούν εντελώς!
-Οι ποιητές είναι πιο μοναχικοί από τους άλλους ανθρώπους;
Δεν είναι μονοπώλιο του ποιητή η μοναξιά. Όλοι οι άνθρωποι μπορεί να νιώθουν μοναξιά κι ο καθένας τη διαχειρίζεται όπως μπορεί! Χρειάζεται πολλές φορές και γονιμοποιεί ευαισθησίες, αλλά το να το επιδιώκεις για να δημιουργήσεις ατμόσφαιρα και να δημιουργήσεις δεν νομίζω ότι πετυχαίνει.
-Υπάρχει κάποια διαφορά μεταξύ ενός ποιητή και κάποιου άλλου ανθρώπου;
Όχι. Δυνάμει θεωρώ ότι όλοι είναι ποιητές, αρκεί να βρεθεί μία συγκυρία, ένα ερέθισμα που θα πυροδοτήσει ευαισθησίες και θα τον οδηγήσει στη γραφή ή οποιαδήποτε τέχνη. Τώρα θα σου πω ένα αφοριστικό που λέει ο Ζενέ στο Σχοινοβάτη, ότι “ Δεν γίνεσαι καλλιτέχνης αν δε μεσολαβήσει μία μεγάλη συμφορά”.
-Άρα χρειάζεται μία πολύ έντονη εμπειρία για να γραφτεί ένα ποίημα;
Εμπειρίες χρειάζονται πάντα, αλλά κι αυτοί που δεν γράφουν τις έχουν. Ο Ρίλκε λέει η ποίηση δεν είναι συναισθήματα, είναι εμπειρίες.
-Γίνεται κάποιος ποιητής ή γεννιέται;
Και τα δύο. Δε χρειάζεται μία έμφυτη κλίση αλλά κάποιες εξωτερικές συνθήκες που θα σε κάνουν να στραφείς προς αυτή τη κατεύθυνση.
-Ποια ήταν η πρώτη σας επαφή με την ποίηση;
Ήταν προφορική. Δηλαδή τραγούδια, μοιρολόγια, άσματα που άκουγα στο οικογενειακό περιβάλλον. Γραπτή εικόνα ποίησης που με συγκίνησε πρώτη φορά ήταν όταν στο δημοτικό διάβασα από το αναγνωστικό της αδελφής μου την Ωδή στον Λόρδο Βύρωνα του Σολωμού.
-Τι είναι η ποίηση για εσάς;
Μια απόπειρα να αποδράσω από τον συμβατό χρόνο. Μια εσωτερική περιπλάνηση. Ένα στοίχημα κάποιες εικόνες που υπάρχουν μέσα μου να τις ντύσω με λέξεις και αυτό να γίνει με τέτοιο τρόπο, ούτως ώστε αν τυχών τις διαβάσει κάποιος να νιώσει μία ξεχωριστή συγκίνηση.
-Είναι επάγγελμα;
Όχι. Επάγγελμα δεν είναι, αφού επάγγελμα σημαίνει να ζεις οικονομικά και κατά δεύτερον είναι πολύ μεγάλη λέξη για να το δηλώνω εν είδει ταυτότης.
-Υπάρχει ένα στοιχείο που χαρακτηρίζει τα ποιήματα σας;
Εγώ δεν πρέπει να κάνω κριτική των ποιημάτων μου, αλλά νομίζω ένα βασικό χαρακτηριστικό είναι η νοσταλγία των παιδικών χρόνων.
-Σας εκφράζουν το ίδιο σήμερα τα πρώτα σας ποιήματα;
Όχι. Θα ήθελα ορισμένα να τα είχα γράψει διαφορετικά, αλλά δε θα το κάνω. Ποτέ ένα ποίημα δεν είναι τέλειο και πάντα θα θέλουμε να το γράφουμε και να το ξαναγράφουμε. Δεν πιστεύω ότι τελειώνει ποτέ ένα ποίημα.
-Σταματάει ποτέ κανείς να γράφει;
Όχι. Όμως καθώς ωριμάζει, και κυρίως ηλικιακά, γράφει πιο δύσκολα.
-Αυτή την εποχή γράφετε;
Κρατάω σημειώσεις.
-Ποιες ώρες γράφετε;
Τις πιο ανύποπτες ώρες. Μπορεί να περιμένω στη στάση, περπατώντας στον δρόμο…
-Τι κάνει ένα ποίημα διαχρονικό;
Το να μπορεί να προκαλεί συγκίνηση σε όλες τις ηλικίες, σε όλους τους ανθρώπους.
-Εσάς σας ενδιαφέρει αυτό;
Νομίζω ότι όλοι που, κατά κάποιο τρόπο, έχουν εκτεθεί δημοσιεύοντας διακατέχονται από μία ανάλογη ματαιοδοξία.
-Αγαπημένος ποιητής;
Είναι πολλοί. Μάλλον θα έλεγα τον Ρεμπώ, γιατί ήταν πραγματικά μία επανάσταση στην ποίηση. Ήταν μία ποιητική ιδιοφυΐα που δημιούργησε νέες συνθήκες γραφής.
-Έλληνες;
Θα σου πω τρεις, για διαφορετικούς λόγους. Το Σολωμό, τον Καβάφη και τον Ελύτη.
-Μπορεί οποιοσδήποτε να διαβάσει ποίηση;
Βεβαίως. Το πιστεύω απολύτως. Αν βρεθεί σε μία κατάλληλη διάθεση, αν φυσήξει ένα αεράκι διαφορετικό μέσα του, κι αν λίγο λίγο επιμείνει…μπορεί.
-Η παιδεία δεν είναι προϋπόθεση;
Είναι, αλλά δεν πιστεύω ότι η απόλυτη ανάλυση οδηγεί στην απόλυτη κατανόηση. Είναι περίεργη η διεργασία ανάμεσα στο ποίημα και τον αναγνώστη, που μία παράμετρος είναι η γνώση.
-Έχετε επηρεαστεί από τους ποιητές τους οποίους μεταφράζετε;
Πολύ λίγο.
-Μπορεί να μεταφραστεί ένα ποίημα χωρίς να αλλοιωθεί;
Όχι, αλλά πιστεύω ότι πρέπει η ποίηση να μεταφράζεται κι αν επιμείνεις θα φέρεις ένα αποτέλεσμα που θα είναι αποδεκτό. Δε θα είναι ποτέ το ίδιο. Παρ’ όλα αυτά η μετάφραση της ποίησης και της λογοτεχνίας γονιμοποιεί τις καλλιτεχνικές τάσεις, γονιμοποιεί τον πολιτισμό, γιατί κανείς πολιτισμός δεν είναι αυτάρκης.
-Τι αγαπάτε πιο πολύ απ’ τη ζωή;
Αν πρέπει να περιοριστώ σε ένα, να δει όλο αυτό το μεγαλείο του κόσμου, της φύσης και να νιώσει τον έρωτα.
-Αυτές ήταν οι ερωτήσεις μου.
Πολύ δύσκολες, ειλικρινά σου λέω!
*Διαβάστε και τις συνεντεύξεις των άλλων πέντε ποιητών: Κλείτος Κύρου / Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ / Γιάννης Δάλλας / Αντώνης Φωστιέρης / Χάρης Βλαβιανός /