Ευθύμης Κάλφας
Χρειάστηκε να περάσουν δυο χρόνια για να καταδικάσει ο νομπελίστας ποιητής Γιώργος Σεφέρης, στις 28 Μαρτίου 1969, το στρατιωτικό καθεστώς της χούντας, που είχε επιβληθεί στην Ελλάδα από τον Απρίλιο του 1967. Μια ιστορική δήλωση η οποία μεταδόθηκε από την Ελληνική Υπηρεσία του BBC. Γιατί όμως ο Σεφέρης είχε επιλέξει μέχρι τότε τη σιωπή και ποια ήταν η άμεση αντίδραση της Χούντας;
Η σιωπή του Σεφέρη
Η επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας στις 21 Απριλίου 1967 θα βρει τον Σεφέρη συνταξιούχο στην Αθήνα. Αν και η πίκρα θα αποτυπωθεί μέσα από τα ποιήματα του, την πρώτη του αντίδραση -ωστόσο- θα την εκδηλώσει αποσύροντας από το τυπογραφείο όσα είχε για τύπωμα, αρνούμενος ταυτόχρονα να δημοσιεύσει οτιδήποτε στην Ελλάδα.
Τον Δεκέμβριο του 1967, ο Πρύτανης του Χάρβαρντ θα προσφέρει στον Σεφέρη διορισμό στην έδρα της ποίησης. Ο ίδιος θα απαντήσει:
Γνωρίζετε πως από την περασμένη άνοιξη λειτουργεί λογοκρισία στη χώρα μου· και πεποίθησή μου είναι πως κανένα γραφτό δεν μπορεί να ευδοκιμήσει χωρίς ελευθερία της έκφρασης… Η κατάσταση του αυτοεξόριστου δεν με ελκύει· θέλω να μείνω με τον λαό μου να μοιραστώ τα γυρίσματα της τύχης του…
Στα τέλη του 1968 φιλοξενήθηκε στην Αμερική, στο Πανεπιστήμιο του Princeton. Εκεί άρχισε να επεξεργάζεται την ιδέα μιας δήλωσής του ενάντια στη δικτατορία. Μια ιδέα που ωρίμασε με την επιστροφή του στην Αθήνα και μια δήλωση η οποία πριν από ακριβώς 49 χρόνια, ήρθε να τελειώσει την σιωπή του και να προκαλέσει πονοκέφαλο στο δικτατορικό καθεστώς.
Η δήλωση του Σεφέρη
Η παρακάτω δήλωση μεταδόθηκε από τον ραδιοφωνικό σταθμό του BBC και θεωρήθηκε ένα σήμα κινδύνου για την δικτατορία στην Ελλάδα, προειδοποιώντας μάλιστα για την τραγική κατάληξη που θα είχε το καθεστώς για τη χώρα. Εκτός από το βρετανικό ραδιόφωνο, την δήλωση μετέδωσαν και το Deutsche Welle αλλά και ο ραδιοφωνικός σταθμός του Παρισιού. Αξίζει να αναφερθεί ότι η κασέτα φθάνει λαθραία στο Λονδίνο και η δήλωση του μεταδίδεται αυθημερόν.
Δήλωση Σεφέρη κατά Δικτατορίας (28.3.1969)
Ιστορική υπήρξε η Δήλωση της 28ης Μαρίου 1969 από πλευράς του Νομπέλίστα Ποιητή μας Γιώργου Σεφέρη κατά του διδακτορικού καθεστώτος, που επιβλήθηκε στην Ελλάδα στις 21 Απριλίου 1967.
Πάει καιρός που πήρα την απόφαση να κρατηθώ έξω από τα πολιτικά του τόπου. Προσπάθησα άλλοτε να το εξηγήσω, αυτό δε σημαίνει διόλου πως μου είναι αδιάφορη η πολιτική ζωή μας.
Έτσι, από τα χρόνια εκείνα ώς τώρα τελευταία έπαψα κατά κανόνα ν’ αγγίζω τέτια θέματα. Εξ άλλου τα όσα δημοσίεψα ώς τις αρχές του 1967, και η κατοπινή στάση μου (δεν έχω δημοσιέψει τίποτε στην Ελλάδα από τότε που φιμώθηκε η ελευθερία) έδειχναν, μου φαίνεται αρκετά καθαρά τη σκέψη μου.
Μολαταύτα, μήνες τώρα, αισθάνομαι μέσα μου και γύρω μου, ολοένα πιο επιτακτικά το χρέος να πω ένα λόγο για τη σημερινή κατάστασή μας. Με όλη τη δυνατή συντομία, νά τι θα έλεγα:
Κλείνουν δυο χρόνια που μας έχει επιβληθεί ένα καθεστώς όλως διόλου αντίθετο με τα ιδεώδη για τα οποία πολέμησε ο κόσμος μας και τόσο περίλαμπρα ο λαός μας, στον τελευταίο παγκόσμιο πόλεμο.
Είναι μια κατάσταση υποχρεωτικής νάρκης όπου, όσες πνευματικές αξίες κατορθώσαμε να κρατήσουμε ζωντανές, με πόνους και με κόπους, πάνε κι’ αυτές να καταποντισθούν μέσα στα ελώδη στεκάμενα νερά. Δε θα μου είταν δύσκολο να καταλάβω πως τέτιες ζημιές δε λογαριάζουν παρά πολύ για ορισμένους ανθρώπους. Δυστυχώς, δεν πρόκειται μόνο γι’ αυτόν τον κίνδυνο.
Όλοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις, η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία περιμένει, αναπότρεπτη, στο τέλος. Το δράμα αυτού του τέλους μάς βασανίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα όπως στους παμπάλαιους χορούς του Αισχύλου. Όσο μένει η ανωμαλία, τόσο προχωρεί το κακό.
Είμαι ένας άνθρωπος χωρίς κανένα απολύτως πολιτικό δεσμό, και, μπορώ να το πω, μιλώ χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο. Αυτή η ανωμαλία πρέπει να σταματήσει. Είναι Εθνική επιταγή.
Τώρα ξαναγυρίζω στη σιωπή μου. Παρακαλώ το Θεό, να μη με φέρει άλλη φορά σε παρόμοια ανάγκη να ξαναμιλήσω.
Αντιδράσεις
Η χουντική αντίδραση πέρα από τις καταδικαστικές ανακοινώσεις κορυφώθηκε και με άλλες ενέργειες. Ο υπουργός Εξωτερικών Παναγιώτης Πιπινέλης τού αφαίρεσε τον τίτλο του πρέσβη επί τιμή και τη χρήση του διπλωματικού διαβατηρίου, με τη δικαιολογία ότι τροφοδότησε την αντεθνική και την κομμουνιστική προπαγάνδα. Οι χουντικές εφημερίδες τον στοχοποίησαν για μέρες, χαρακτηρίζοντάς τον «ανθέλληνα», «συνοδοιπόρο» και εαμίτη. Σε μια προσπάθεια για να πείσουν ότι υπήρχε πνευματική ελευθερία, ο δικτάτορας Παπαδόπουλος υποχρέωσε όλες τις εφημερίδες να δημοσιεύουν μία φορά την εβδομάδα ένα διήγημα Έλληνα λογοτέχνη από μια απροσδιόριστη κρατική ανθολογία διηγήματος. Τον Σεφέρη επίσης περιέλαβαν και τα φιλικά προσκείμενα στην χούντα Μέσα Ενημέρωσης, που έγραψαν πως ο νομπελίστας ποιητής «πούλησε την Κύπρο για να πάρει το Νόμπελ», ενώ θα τον χαρακτηρίσουν «κρυφοκομμουνιστή» και «όργανο ξένων κυβερνήσεων».
Ο λαός όμως αντέδρασε διαφορετικά αφού στη συνείδηση του, η δήλωση αυτή ηρωικές διαστάσεις. Όποιοι τον αναγνώριζαν έσπευδαν να τον συγχαρούν και να τον χαιρετήσουν.