Γιάννης Δημητρέλλος
Το 2008, ο εορτάζοντας σήμερα, Θανάσης Παπακωνσταντίνου, κυκλοφόρησε ένα album με τίτλο «Ο Σαμάνος», στο οποίος εμφανιζόταν εκτάκτως ως ερμηνευτής ο Διονύσης Σαββόπουλος. Ένα τραγούδι με τίτλο «ο Φορτίνο Σαμάνο» έγινε αμέσως μεγάλη επιτυχία. Γιατί άραγε; Οι εικόνες των στίχων μοιάζουν σαν να αφηγούνται ένα απόκοσμο, σκληρό γουέστερν, κάτι που θα λάτρευε ο Κουεντίν Ταραντίνο. Είναι όμως, μια ιστορία βαθιά ριζωμένη σε ιστορικά γεγονότα. Ας επιχειρήσουμε να «σκαλίσουμε» την ιστορία πίσω από τις μελωδίες.
Η θλιβερή saga του Πορφίριο Ντίας
Στο ξεκίνημα του 20ού αιώνα, η πολιτική και κοινωνική κατάσταση στο Μεξικό χαρακτηριζόταν από κάποια σχετική ανάπτυξη, αλλά με εντονότατο το στίγμα των κοινωνικών ανισοτήτων είναι κάτι παραπάνω από αισθητές. Ο στρατιωτικός Πορφίριο Ντίας διοικούσε τη χώρα ως ένας κοινός δικτάτορας: Τιμωρούσε σκληρά τους αντιφρονούντες, ενώ το καθεστώς του χαρακτήριζαν η διαφθορά, ο συμβιβασμός («εξισορροπητική μέθοδος Ντίας»), αλλά και οι έντονοι φυλετικοί διαχωρισμοί, αφού οι λευκοί της χώρας ευνοούνταν, σε βάρος των μιγάδων, που καταπιέζονταν. Επεδίωξε την εύνοια της Εκκλησίας καταργώντας πολλούς αντικληρικούς νόμους. Στην εξωτερική πολιτική στράφηκε και προσέγγισε τις ΗΠΑ, ακόμη και εις βάρος των εθνικών συμφερόντων του κράτους του. δημιούργησε ρήγματα στο πολιτικό γίγνεσθαι.
Ανατροπή του ετοιμόρροπου καθεστώτος
Η έντονη δυσαρέσκεια της αστικής τάξης αξιοποιήθηκε από τον Φρανσίσκο Μαδέρο, γόνος πλούσιας οικογένειας γαιοκτημόνων, ο οποίος αντιτάχθηκε πολιτικά στον Ντίας. Φυλακίστηκε αλλά μετά βρήκε καταφύγιο στις ΗΠΑ. Τελικώς πέτυχε την ένοπλη ανατροπή του 80χρονου πλέον Ντίας, και το 1911 έγινε πρόεδρος του Μεξικού, μετά από την διεξαγωγή εκλογών.
Revolucion Ιnterrumpida
Η πολιτική γραμμή του Μαδέρο όμως προκάλεσε αντιδράσεις στο διοικητικό περιβάλλον της κυβέρνησης. Αυτές οι τριβές, μεταφράστηκαν τελικώς από ένα στρατιωτικό πραξικόπημα, με επικεφαλής τον στρατηγό Βικτοριάνο Χουέρτα Έτσι το 1913, ο Μαδέρο εκτελέστηκε, και η χώρα ήταν υπό καθεστώς στρατιωτικής δικτατορίας.
Η αγροτική επανάσταση είχε ήδη ξεσπάσει από το 1910. Κύρια επιδίωξη ήταν η αναδιανομή της γης, καθώς το 85% της γης άνηκε στο 2% του πληθυσμού. Δυο ηρωικές προσωπικότητες συνέλαβαν στην οργάνωσή της:
Στο Βόρειο Μεξικό ήταν ο Φρανσίσκο “Πάντσο” Βίγια, και στον ακόμη φτωχότερο Νότο, ο λαός συσπειρώθηκε γύρω από τον Εμιλιάνο Ζαπάτα, διοικητή του “Απελευθερωτικού Στρατού του Νότου”.
Ποιος ήταν ο Φορτίνο Σαμάνο τελικά;
Πρόκειται για ένα πρόσωπο που στέκει ανάμεσα στην πραγματικότητα και στον μύθο, ως προς το ρόλο του στην επανάσταση του Μεξικό. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι ήταν υπαρχηγός των στρατευμάτων του Ζαπάτα.
Το 1917 συνελήφθη από τον Ομοσπονδιακό Μεξικανικό Στρατό. Πριν την εκτέλεσή του ζήτησε μόνο δυο πράγματα. Ένα τσιγάρο και μια φωτογραφία.
Η φωτογραφία τραβήχτηκε το 1917 από τον βραζιλιάνο φωτογράφο Agustin Victor-Casasola, και δημοσιεύτηκε με την παρακάτω λεζάντα:
«Ο Φορτίνο Σαμάνο καπνίζει το τελευταίο τσιγάρο πριν από την εκτέλεσή του. Βλέπουμε έναν άνθρωπο σε ειρήνη με τον εαυτό του και με τον θάνατο».
Οι στίχοι του ο Φορτίνο Σαμάνο
«Ο Φορτίνο Σαμάνο καπνίζει και σκέφτεται:
“Είμαι ότι δεν έζησα, είμαι η βροχή που θα `ρθει
να δροσίσει άγνωστων γυναικών το κορμί.
Βράδυ στα κρεβάτια τους πως στενάζουν ξαναμμένες
ποιος Σαμάνος έφερε τούτη τη βροχή…”
Ο στρατιώτης με τ’ όπλο σημαδεύει και σκέφτεται:
“Με μια κίνηση απλή θα του κλέψω ότι έχει ζήσει
είμαι ένας μικρός θεός, είμαι ένα στοιχιό.
Πάνω από το αίμα του αύριο εδώ την ίδια ώρα
ερπετά θα σέρνονται όπως κάνω κι εγώ…”
Το τελευταίο τσιγάρο κι εκείνο σκέφτεται:
“Θα γίνω γέλιο να κρυφτώ σε παιδιά που ξεφαντώνουν
ο καιρός θα χάνεται ώσπου κάποιο απ’ αυτά
θα φωνάξει “Λιμπερτά!” κι όπως θα κοιτάει τις κάνες
θα βρεθώ στα χείλη του σαν τσιγάρο ξανά…»
*ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σαν σήμερα ο Νίκος Αθανασόπουλος έχτιζε Παρθενώνες με καλαμπόκι Γιουγκοσλαβίας