Παναγιώτης Ανδριόπουλος
Τα Χριστούγεννα του Φοίβου Δεληβοριά, αγαπητοί συνοδίτες, είναι τρυφερά, μελαγχολικά, ευγενικά και πέρα ως πέρα αληθινά!
Τον Φοίβο Δεληβοριά μου τον συνέστησε ο Μάνος Χατζιδάκις πριν 30 χρόνια και κάτι, σαν άκουσα σε ραδιοφωνική εκπομπή του την “Παρέλαση” – ο πρώτος δίσκος – του Δεληβοριά.
Έκτοτε τον παρακολουθώ, όσο μου είναι δυνατόν. Τα Χριστούγεννά του (από τον δίσκο του “Καθρέφτης”, 2003) είναι απίθανα, και σας καλώ να τον ακολουθήσουμε στην οδοιπορία του για “μια φάτνη που να χωράει το κενό”.
Κάποιοι έγραψαν ότι ο Δεληβοριάς “αποδομεί” τα Χριστούγεννα, δηλαδή την φαντασμαγορία και την κενότητα της γιορτής στον καιρό μας.
Ας ακούσουμε τον ίδιο:
«Παλιά οι γιορτές συνοδεύονταν και από ανθρωποθυσίες. Διάλεγαν οι παλιές κοινωνίες έναν τρελό, έναν που διέφερε κι εκνεύριζε τους άλλους και τον θυσίαζαν ως αποδιοπομπαίο τράγο. Κι έτσι η κοινωνία “ανάσαινε” και προχωρούσε. Τώρα, πιο ώριμοι, έχουμε εσωτερικεύσει και μυθοποιήσει τη θυσία. Τα Χριστούγεννα γιορτάζουμε τη γέννηση ενός μωρού που διαφέρει από μας και που γι’ αυτό θα το θυσιάσουμε το Πάσχα. Ίσως γι’ αυτό κάποιοι άνθρωποι νιώθουν λιγάκι μελαγχολικοί τις γιορτές. Γιατί αισθάνονται μέσα στην κοινωνία που γλεντάει, τη σκοτεινή της καταγωγή.»
Ο Δεληβοριάς ήδη από τη γέννηση θέτει το θάνατο ως προοπτική του Θεανθρώπου. Άλλωστε οι μάγοι προσφέρουν στο βρέφος “ως τριημέρω νεκρώ σμύρνα τω αθανάτω”. Κι εκείνο αναπαύεται σε σαρκοφάγο – τάφο, όχι σε κούνια.
Αίφνης θυμάμαι “τα δυστυχισμένα χριστούγεννα των ποιητών” του Μίλτου Σαχτούρη και τα “σιωπηλά χριστούγεννα” του Μάνου Χατζιδάκι.
Αλλά και τον Άγιο Βασίλειο …περιποιείται ο Δεληβοριάς:
Η απομυθοποίηση του είναι εντέλει πιο βίαιη για τους ενήλικες: «γιατί αυτός δεν έχει καν γονείς για να τον αντικαταστήσει. Κάθεται εκεί ολομόναχος με ένα ξεφουσκωμένο δάνειο, με έναν ερωτικό «μεσσία» που εξαφανίστηκε, με μια επιχείρηση που καταστράφηκε και πρέπει να συνεχίσει να αγαπάει και να σπρώχνει τη ρόδα της ζωής. Για τους ενήλικες φτιάχτηκαν, λοιπόν, τα Χριστούγεννα. Χωρίς αυτά, ο χρόνος δεν ξεκινά.»
Γι’ αυτό με τον Δεληβοριά ας μαζέψουμε βοσκούς και μάγους από μακριά “για ν’ αλλάξουμε οριστικά” και να μην προσποιούμαστε τίποτα πια. Για όποιον, φυσικά, αντέχει την μη προσποίηση…
Π.Α.Α.
Χριστούγεννα
Δεν περιμένω όμως τίποτα πια
Τον Αι Βασίλη απλώς τον λέγαν μπαμπά
Κι είν’ ένας πρώην Έλλην αριστερός
Ένας θνητός
Με τ’ όνειρό του δίχως στέγη καμιά
Και το ανοιξιάτικο κορίτσι – μαμά
Πλακώνεται απ’ τη συνταγή την παλιά
Οι μυρωδιές θυμίζουν κάτι βαρύ
Κάποια πληγή
Που απλώς δεν θέλουμε ν’ ανοίξει ξανά
Χριστούγεννα
Τα πλεϊμομπίλ μου είν’ εξαιτίας μου κουτσά
Σβησμένα στη σαμπάνια βεγγαλικά
Ίσως για κάποιους νάναι ακόμα γιορτή
Μα ποιοι είν’ αυτοί;
Ζουν σε θερμοκοιτίδες ή σε χωριά;
Χριστούγεννα
Κι ό,τι αρχίζω μου πηγαίνει στραβά
Πάντα με πάει σ’ ενός σταυρού τα καρφιά
Και πότε-πότε τα καρφώνω κι εγώ
Σε άλλον αμνό
Έτσι ήταν πάντα κι έτσι θάναι ξανά
Χριστούγεννα
Κι εσύ τι θες απ’ τη ζωή μου ξανά;
Με τα λαμπιόνια σου τα θανατερά
Και το φιλί σου πάντοτε αποδεκτό
Πως σε μισώ
Θες νάσαι η ίδια και ν’ αλλάζω εγώ
Με θες προσωπικό σου δημιουργό
Μη λες πως μοιάζω με τον Ντόναλντ εγώ
Λάμπω εγώ
Με μ’ ένα σπότλαϊτ που δε μου είναι αρκετό
Χριστούγεννα
Τι φταίω που αν λείπεις η ζωή μου διψά
Το γαϊδουράκι της τραβάει αργά
Να βρει ένα πανδοχείο νυχτερινό
Να ‘ναι ανοιχτό
Ή έστω μια φάτνη να χωράει το κενό
Χριστούγεννα
Χωρίς αυτά ο χρόνος δεν ξεκινά
Βοσκούς μαζεύω, μάγους από μακριά
Γιορτάζω για ν’ αλλάξουμε οριστικά
Χρόνια πολλά
Χωρίς να προσποιούμαι τίποτα πια
Φυσικά δεν αποδομεί τα Χριστούγεννα μα τα τοποθετεί στην αληθινή τους διάσταση. Μέσα από το τραγούδι του ίσως δείχνει γιατί μας αφορούν σε προσωπικό επίπεδο και γιατί σηματοδοτούν έναν κύκλο που κλείνει στη ζωή μας κι έναν άλλο που ανοίγει. Κι αυτό συνεχίζεται αενάως. Το 2003 που το πρωτοάκουσα έκλαψα. Πλέον τόσα χρόνια μετά έχω μάθει να συγκρατούμαι. Αλλά είναι το απόλυτο σύγχρονο ελληνικό τραγούδι των Χριστουγέννων κι ας μην έκανε το σουξέ άλλων τραγουδιών με ίδια θεματολογία αλλά πιο ανάλαφρη αντιμετώπιση που ο κόσμος δείχνει να προτιμά πολύ περισσότερο. Δεν ήταν άλλωστε κι αυτός ο στόχος του.
Τα Χριστούγεννα είναι θρησκευτική γιορτή. Ως τέτοια δημιούργησε για να έχει χώρο. Στον χρόνο της αργίας της θρησκευτικής γιορτής των Χριστουγέννων υπάρχει μια άλλη, μια κοινωνική γιορτή. Αυτό που για το οποίο οι Αμερικάνοι εύχονται happy holidays ή season’s greetings. Ο Δεληβοριάς για αυτή την κοινωνική γιορτή μεταφέρει την εικόνα του. Που είναι αυτή που μεταφέρει σε όλα τα τραγούδια πολύ εύγλωττα. Μια μεσοαστική, ελαφρώς κουλτουριάρικη, μάλλον αριστερότροπη, αστική οπτική. Δεν αποδομεί καθόλου τα Χριστούγεννα ως θρησκευτική γιορτή. Αποδομεί, ενηλικιούμενος, τις αναμνήσεις των παιδικών του χρόνων από την κοινωνική έκδοση των Χριστουγέννων. Ή την παιδικότητα των αναμνήσεών του. Χτίζει μια… Διαβάστε περισσότερα »
Η οπτική του πιστεύω πως δεν είναι αριστερότροπη ούτε κουλτουριάρικη. Για μένα είναι ένας πολύ σοβαρός τρόπος συμπύκνωσης του νοήματος της συγκεκριμένης γιορτής και τον αντίκτυπο που έχει στην ψυχολογική κατάσταση των ανθρώπων. Επίσης έβρισκα πάντα ευφυέστατους τους στίχους που αναφέρονται στο σταυρό, τα καρφιά και τη μεταδοτικότητα του ανεπούλωτου τραύματος ή της λύπης σε κάποιον άλλο γιατί πιστεύω πως αυτό κάνουμε πάντα στις ανθρώπινες σχέσεις. Δεν πιστεύω πως γράφει κουλτουριάρικα τραγούδια εκτός αν εννοούν καλαίσθητα κι απλώς χρησιμοποιούν τον συγκεκριμένο όρο. Δυστυχώς η λέξη χρησιμοποιείται πλέον ως βρισιά περισσότερο από ποτέ, κάτι που με θλίβει. Και σίγουρα το συγκεκριμένο… Διαβάστε περισσότερα »