Ευθύμης Κάλφας
Για τον Πλάτωνα ήταν η δέκατη Μούσα, για τον Ανακρέοντα αυτή που τραγουδάει γλυκά και ο Οράτιος στη δεύτερη ωδή του λέει ότι ακόμα και οι νεκροί στον κάτω κόσμο ακούν τα τραγούδια της με θαυμασμό σε ιερή σιγή. Η Σαπφώ θεωρείται η σημαντικότερη λυρική ποιήτρια της αρχαιότητας και για πολλούς η πρώτη δηλωμένη Λεσβία. Πόσο όμως ισχύει κάτι τέτοιο;
Η καταγωγή της
Το όνομα της μητέρας της ήταν Κλεΐς ενώ τον πατέρα της τον έλεγαν Σκαμανδρώνυμο. Είχε τρεις αδελφούς, τους Λάριχο, Χάραξο και Ευρύγιο και είχε μια κόρη, την Κλέιδα, την οποία αναφέρει και η ίδια η ποιήτρια σε δύο έργα της. Η Σαπφώ φέρεται να ήταν παντρεμένη με ευκατάστατο και ευγενικής καταγωγής νέο από την Άνδρο, τον Κερκύλα. Η ίδια πάντως γεννήθηκε στην Ερεσό της Λέσβου και ήταν σύγχρονη του Αλκαίου και του Πιττακού. Η Σαπφώ έγραψε ερωτικά ποιήματα, ύμνους στους θεούς και τραγούδια του γάμου. Tα ποιήματα της τα μελοποιούσε και τα τραγουδούσε παίζοντας άρπα.
Το ωδείο της
Λόγω πολιτικών αναταραχών στη Λέσβο που οδήγησαν την αριστοκρατία του νησιού σε εξορία από την πρωτεύουσα Μυτιλήνη, η Σαπφώ κατέφυγε προσωρινά στη Σικελία. Επέστρεψε λίγα χρόνια αργότερα μετά την κατάλυση της τυραννίας. Την εποχή αυτή η Σαπφώ φέρεται να ίδρυσε ωδείο στο νησί και να συγκέντρωσε τις νεαρές αριστοκράτισσες της Λέσβου, για να τις διδάξει μουσική και ποίηση. Η στενή σχέση της Σαπφούς με τις μαθήτριές της, θεωρήθηκε απρεπής από τους Αττικούς κωμωδιογράφους οι οποίοι δυσφήμησαν τόσο το έργο της όσο και την ίδια, αποκαλώντας την λεσβία.
Παρά τον σαφή συναισθηματισμό που εκδήλωνε προς τις μαθήτριές της, δεν επιβεβαιώνονται από κάποια πηγή η ομοφυλοφιλία της.
Στα έργα της όντως εξυμνείται η αγάπη -ενδεχομένως και ο έρωτας- μεταξύ γυναικών, αλλά το αν η ίδια έκανε ποτέ πράξη όσα έγραφε είναι άγνωστο. Μάλιστα σήμερα οι μελετητές του έργου της αμφισβητούν την ομοφυλοφιλική διάσταση της Σαπφούς αφού δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι έκανε έρωτα με γυναίκες.
Αυτό βέβαια δεν εμπόδισε τους χριστιανούς ποιητές από το να αναθεματίσουν την ποίησή της, την ώρα μάλιστα που μαρτυρίες υποστηρίζουν ότι οι εκδότες των έργων της, άλλαζαν τους ερωτικούς της στίχους, εξαλείφοντας αποσπάσματα ή αλλάζοντας λέξεις που θεωρούσαν ότι το κοινό της εκάστοτε εποχής δε θα μπορούσε να δεχτεί.
Αξίζει να αναφερθεί ότι χριστιανοί λογοκριτές δε δίστασαν να απαγορεύσουν τα έργα της σε διάφορες ιστορικές εποχές, με τον Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό και τον Πάπα Γρηγόριο Ζ’ να παραγγέλνουν ακόμα και το κάψιμο των ποιητικών της συλλογών.
Το τέλος της
Σύμφωνα με τον Οβίδιο η Σαπφώ φέρεται να αυτοκτόνησε πηδώντας από βράχια όταν ο έρωτάς της για τον Φάωνα έμεινε ανεκπλήρωτος. Κανείς όμως δεν γνωρίζει αν ο Φάωνας ήταν υπαρκτό πρόσωπο ή ζούσε μόνο μέσα στους στίχους της. Οι ιστορικοί σήμερα αμφισβητούν το συγκεκριμένο μύθο και υποστηρίζουν ότι η ίδια πρέπει να πέθανε σε ηλικία 50 ετών, κάπου δηλαδή μεταξύ 580-570 π.Χ.