Ηλίας Τουμασάτος
Είχα καιρό να συγκινηθώ τόσο πολύ με μια ταινία. Για τη δύναμη των συναισθημάτων και των ερμηνειών, για την πλοκή και τη γοητευτική απλότητά της. Κριτικός κινηματογράφου δεν είμαι, αλλά το “Call me by your name” του Luca Guadagnino, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Andre Aciman το λάτρεψα. Παρακινήθηκα να δω την ταινία στις Νύχτες Πρεμιέρας όταν είδα το όνομα του σεναριογράφου: Ο James Ivory είναι από τους αγαπημένους μου σκηνοθέτες (το “A room with a view” είναι ίσως ό,τι πιο ωραίο έχω δει στη ζωή μου).
Η ιταλική επαρχία της δεκαετίας του 1980 είναι το σκηνικό του έργου, μέσα στο ειδυλλιακό τοπίο της οποίας ο Έλιο, ο 17χρονος γιος ενός αρχαιολόγου που κάνει έρευνες στην περιοχή, ερωτεύεται τον Όλιβερ, έναν ηλικιακά ωριμότερο Αμερικανό ερευνητή-βοηθό του πατέρα του. Για όσους βιαστούν να πουν ότι πρόκειται για ακόμα μια συγκινητική gay ταινία (λάθος όρος κατά τη γνώμη μου, ο έρωτας δεν έχει κατηγορίες), να προλάβω να διευκρινίσω πως το γεγονός ότι οι πρωταγωνιστές αυτού του ειδυλλίου είναι άντρες δεν είναι το επίκεντρο του σεναρίου. Το “Call me by your name” υμνεί τον πλατωνικό έρωτα με την έννοια του ιδεατού, του “πέραν του κόσμου τούτου”, όχι με την έννοια του “μη σωματικού”. Πώς να υπάρξει, άλλωστε, ιδεατός έρωτας χωρίς σώμα;
Για όποιον την παρακολουθήσει χωρίς προκαταλήψεις, η ταινία είναι πραγματικά ένα ποίημα. Ο έρωτας του Έλιο προς τον Όλιβερ δεν είναι απλά το “ξύπνημα της άνοιξης” ενός εφήβου. Ο Έλιο είναι ένας μικρός Διόνυσος στο σώμα, ένας έφηβος που ψάχνει τη σεξουαλικότητά του. Ταυτόχρονα είναι κι ένας μικρός Απόλλωνας στο πνεύμα. Μελετάει ασταμάτητα βιβλία, είναι εξαιρετικός πιανίστας και μουσικός, χωρίς να είναι “αποστειρωμένος” από τις χαρές της ηλικίας του. Ο Όλιβερ πάλι είναι ένας πανύψηλος Απόλλωνας στο σώμα, που την ίδια στιγμή μοιάζει Διόνυσος στο πνεύμα: ψιλοβαριέται την έρευνα και τις αποδελτιώσεις, λατρεύει να χορεύει στα πάρτι και να χαίρεται την οργιαστική ιταλική φύση. Γι’ αυτόν η αρχαιολογική αποστολή είναι διακοπές.
Έτσι ο Διόνυσος κι ο Απόλλωνας υπάρχουν και στους δυο ήρωες, και θα συναντηθούν όταν θα συναντηθούν και τα σώματά τους. Αυτή η συνεύρεση, που προετοιμάζεται με βασανιστική μαεστρία από τους συντελεστές της ταινίας, πραγματοποιείται σχεδόν συνωμοτικά, ως σιωπηλή ιεροτελεστία, με το φόβο μην τρίξει το πάτωμα, μην ανοιγοκλείσει κάποια πόρτα, μήπως ακουστεί καμιά φωνή ή κανένα βογγητό.
Κανείς δεν μπορεί να καταλάβει σ’ αυτό τον απόλυτο έρωτα ποιος είναι ο Απόλλωνας και ποιος είναι ο Διόνυσος, ίσως επειδή τους κουβαλούν και τους δυο μέσα τους. Κι έτσι έρχονται τα δυο στοιχεία, το απολλώνιο και το διονυσιακό, και συνθέτουν το σύμπαν.
Είναι αξιοσημείωτο ότι η υπόθεση της ταινίας εκτυλίσσεται στη δεκαετία του 1980 (αντιρομαντική εποχή για όσους τη ζήσαμε, που έχει πια περιβληθεί την αχλύ της αθωότητας, της ύστερης προ-ιντερνετικής εποχής). Η υπέροχη φύση της Ιταλίας και τα στενοκάντουνα των μεσαιωνικών πόλεών της συνεισφέρει κι αυτή στην εικονοποιία μιας ιδανικής αγάπης, που ξεπερνάει τα σώματα, τις αποστάσεις, τις διαφορές, τις προκαταλήψεις.
Από τις ερμηνείες της ταινίας ξεχωριστή είναι εκείνη του 22χρονου Timothée Chalamet στο ρόλο του 17χρονου Έλιο, που του έχει χαρίσει κάμποσες βραβεύσεις αλλά και υποψηφιότητα για τις Χρυσές Σφαίρες. Αλλά και o Michael Stuhlbarg είναι υπέροχος στον ρόλο του γλυκύτατου πατέρα του Έλιο.
Σε μια εποχή που ο mainstream κινηματογράφος κυριαρχείται από ταινίες με σουπερήρωες, νομίζω πως αξίζει κανείς να δει μια τέτοια ταινία. Σ’ αυτή την κρύα και ολίγον άψυχη πραγματικότητα δεν κάνει κακό να θυμόμαστε που και που ότι είμαστε άνθρωποι, σάρκα και ψυχή. Και μάλλον το έχουμε ανάγκη ένα ποίημα σαν το “Call me by your name”.
Call Me By Your Name (2017) – Official Trailer
CALL ME BY YOUR NAME, the new film by Luca Guadagnino, is a sensual and transcendent tale of first love, based on the acclaimed novel by André Aciman. It’s the summer of 1983 in the north of Italy, and Elio Perlman (Timothée Chalamet), a precocious 17- year-old American-Italian boy, spends his days in his family’s 17th century villa transcribing and playing classical music, reading, and flirting with his friend Marzia (Esther Garrel).