Μικροπράγματα
Από τον Γιάννη Μυλόπουλο
Δεκαεννιά χρόνια πριν, όταν οι δίδυμοι πύργοι στην Νέα Υόρκη χτυπήθηκαν με τον πλέον άνανδρο, απίστευτο και αφάνταστο τρόπο, τον οποίο ένα υγιές θνητό μυαλό δε θα μπορούσε καν να σκεφτεί παρά μόνο ένας φευγάτος σκηνοθέτης που θα κινηματογραφούσε ένα εξαιρετικά τραβηγμένο σενάριο επιστημονικής φαντασίας χολιγουντιανής ταινίας, όλοι οι πολίτες του δυτικού – και όχι μόνο πληθυσμού – θεωρήσαμε πως ο κόσμος όπως τον ξέραμε έχει αλλάξει ολοκληρωτικά. «Τι άλλο να ζήσουμε για να επηρεάσει τη δουλειά μας» ήταν η ατάκα των ημερών που «έπαιζε» για καιρό στις επιχειρήσεις αλλά και στα ακαδημαϊκά ιδρύματα που δίδασκαν το παράδειγμα της 11ης Σεπτεμβρίου ως ένα ασύμμετρο γεγονός που επηρεάζει την… ισορροπία της εκάστοτε εργασίας ανεξαρτήτως γνωστικού πεδίου.
Κι όμως! Είχε κι άλλο. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 – που εξαπλώθηκε εξίσου μέσω μιας ραγδαία ταυτοποιημένης διεθνοποίησης – έβαλε τα θεμέλια του domino effect για ισχυρή παγκοσμιοποίηση φτωχοποίησης των περισσότερων κρατών. Ακόμα και δυνατοί παίκτες της διεθνούς οικονομίας υπέκυψαν στο βαλς της αλλαγής των χρηματιστηριακών δεικτών με τα spreads του κάθε εδαφικού οικονομικού κολοσσού να μην μπορούν να ακολουθήσουν το γαϊτανάκι της ανεξέλεγκτης διακύμανσης. Μέχρι και τότε υπήρχαν αρκετοί που πίστευαν ότι δεν πάει άλλο. «Οι αγορές έχουν τελειώσει, απλώς είναι θέμα χρόνου για τον άπιαστο πάτο», λέγανε με σκεπτικισμό ειδικοί εκτιμητές της διεθνούς οικονομικής πολιτικής.
Όμως η κρυμμένη διαχρονική φωνή της ψυχρής λογικής διέψευσε τις άτυπες Κασσάνδρες της καταστροφολογίας. Το παγκόσμιο χωριό αναστήθηκε σε μεγάλο βαθμό με δυναμικό χαρακτήρα δίνοντας ξανά ελπίδα και προοπτική στις συναλλαγές των τοπικών-παγκόσμιων πολιτών. Στο εσωτερικό της δικής μας χώρας – η οποία ήταν για αρκετό καιρό στο επίκεντρο των διεθνών μέσων ενημέρωσης – ούτε οι κεφαλαιακοί περιορισμοί στάθηκαν ικανοί για να διαλύσουν εντελώς την προσδοκώμενη πίστη για καλύτερες μέρες στην Ελλάδα. «Αφού γλιτώσαμε τη χρεοκοπία, μη μιλάς καθόλου. Πάμε από την αρχή θα τα καταφέρουμε», άκουγες συχνά σε meetings και επιχειρηματικές συμφωνίες.
Να όμως που λίγο καιρό μετά την κουρασμένη δεκαετία – που γονάτισε πολύ κόσμο και έστειλε πρόωρα στη σύνταξη μια μεγάλη μερίδα εργαζόμενων – έγινε ένα γεγονός μπροστά στο οποίο ο εφιαλτικός οδοστρωτήρας των επιπτώσεων του μνημόνευσε την μέχρι πρότινος οικονομική δυσκαμψία να μοιάζει με ανθισμένο νούφαρο σε λασπώδεις ερημιές ακατοίκητων περιοχών ενός ανήκουστου πλανήτη. Ένας νέος ιός με το όνομα κορονοϊός είναι η μοναδική λέξη που ενώνει σήμερα όλα τα έθνη φανερώνοντας την απέλπιδα μικρότητα του μεγέθους τους. Όσο ισχυρά κι αν είναι αυτά. Στην ανατολή του 2020 με τον ψηφιακό μετασχηματισμό να έχει σχεδόν «απασφαλίσει» τη σαρωτική του εξελιξιμότητα σε πλήρη ρομποτική και μηχανιστική εφαρμογή, μια έγκλειστη πραγματικότητα καθήλωσε όλους τους πολίτες σε νέα τεχνολογικά αλλά και χρηστικά δεδομένα.
Αν είναι μια ρεαλιστική κρίση – χωρίς καθόλου πλασματικά χαρακτηριστικά – που επηρεάζει αμεσότατα την ανθρωπότητα δίχως καμία διάκριση στο σύνολο της, σίγουρα η πρωτάκουστη εποχή του COVID-19 είναι το ορόσημο για την πιο ουσιαστική κρίση όλων των εποχών τα τελευταία εκατό χρόνια. Με τον γνωστό απειλητικό εχθρό να είναι «μόνος» του και ανίκητος μέχρι στιγμής στην αναπαραγωγή άνισης εδαφικής κυριαρχίας και ισομετρικής κοινωνιωπάθειας εναντίων όλης της υφηλίου.
Παράλληλα όμως αυτή η κατάσταση σηματοδοτεί και μια νέα ατομική αρχή. Ένα εφαλτήριο από την μετάβαση στο αδιάθετο πρωτόγνωρο. Η υγειονομική κρίση που μεταβάλει με άριστη ασυνέπεια τον προγραμματισμό των ζωών και της εργασίας μας ήρθε για να διατηρηθεί «ζεστή». Όχι ότι δε θα λήξει κάποια στιγμή στο απώτερο μέλλον. Αυτό είναι ένα de facto γεγονός που δε χωράει περαιτέρω αμφισβήτηση. Ποτέ άλλοτε η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα δε δούλευε ασταμάτητα σε τόσο αλληλέγγυο ρυθμό συναγωνισμού με τέτοιο συστηματοποιημένο στόχο ώστε να προσπαθήσει να προλάβει τα άκρως χειρότερα.
Όμως η επαναφορά σε μια κανονικότερη ζωή δε θα είναι ένα προσεχές trailer από ορισμένες σκηνές του παρελθόντος. Δεν μπορεί να είναι. Το προηγούμενο ημίχρονο έληξε άκαρπο. Το νέο ματς της ζωής προμηνύεται μη γνώριμο. Θα είναι ένα διαφορετικό σκηνικό από αυτό που έχουμε συνηθίσει, με τους συντελεστές του να απορούν στην αρχή με τα νέα «έθιμα» της κοινωνικής, οικογενειακής και εργασιακής τους φυσιογνωμίας.
Τώρα που έχουμε περισσότερο χρόνο για σκέψη ας επικαλεστούμε στην μνήμη μας ορισμένα από τα βαρύτερα και επιδραστικότερα γεγονότα του προηγούμενου αιώνα. Η ιστορία στην αρνητική καταγραφή της ξεχώρισε δύο παγκόσμιους πολέμους, ένα μεγάλο οικονομικό κραχ, δεκάδες εμφύλιες συρράξεις, μια πυραυλική κρίση που ξεκαθάρισε την τράπουλα στο ποιες θα είναι οι ενδιαφερόμενες υπερδυνάμεις που θα κάνουν κουμάντο στον πλανήτη, δικτατορικά καθεστώτα, απολυταρχικά πολιτεύματα και φυσικά μερικές σοβαρότατες επιδημίες που στιγμάτισαν την υγεία των ανθρώπων και των συνηθειών τους.
Το δεύτερο ημίχρονο της ευκαιρίας που θα μας δοθεί δε θα είναι μια φτυστή επανάληψη της περιβόητης κανονικότητας. Παράγοντες όπως η νευροφυσιολογία και το ψυχοσυναισθηματικό μας στάτους είναι μεταβλητές που θα έχουν αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο εκτιμάμε και αφουγκραζόμαστε τη ζωή.
Βγαίνοντας με το καλό μια μέρα από την παράνοια της καραντίνας δε θα είμαστε ίδιοι άνθρωποι. Ας εκτιμήσουμε τον ποιοτικό και φυσικά ποσοτικό χρόνο που «προσφέρθηκε» να είναι σύμμαχος σε αυτό που αναγκαζόμαστε να περάσουμε άθελα μας. Ας σκεφτούμε λοιπόν για μια στιγμή πως ζούνε δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι στην Αφρική. Ποια είναι η τιτάνια προσπάθεια που πραγματοποιούν μύρια προσφύγων από την Ασία οραματιζόμενοι μια νέα ονειρεμένη αχτίδα στην ψυχή τους προς τον… εύκολο βίο της Ευρώπης. Πόσο τρισάθλια και υποβιβασμένη ζωή περνάνε χιλιάδες άστεγοι στις ΗΠΑ, ξεγραμμένοι από το κοινωνικό κράτος και τις περιθάλπουσες παροχές του, μπροστά από τα αστραφτερά πινάκια του παλιού οικονομοτεχνικού μοντέλου ενός άκρατου καπιταλισμού που δείχνει να μην αντιλαμβάνεται τη νέα διάσταση του νέου κοινωνικού μοντέλου πολιτικής και κοινωνικής οικονομίας. Ακόμα και στη δική μας γειτονιά δεν είναι λίγες οι ανθρώπινες μονάδες ή και ολόκληρες ομάδες που δεν τα καταφέρανε και η ζωή δεν τα έφερε όπως θα ήθελαν. Όμως όλοι αυτοί οι άνθρωποι που αναφέρθηκαν είναι πλέον συνοδοιπόροι μας. Δεν είναι κάποιοι άλλοι. Είμαστε ανάμεσα τους. Τους καταλαβαίνουμε πλήρως. Πλέον. Έστω και από την άνεση του περιορισμένου πια καναπέ στο σαλόνι μας. Επιμένουμε και υπομένουμε πεισματικά να νικάμε την κάθε μέρα που μας κλείνει την πόρτα σε έναν διεξοδικό διάδρομο που θα οδηγήσει μαθηματικά στην ευτυχή κατάληξη.
Να λοιπόν κάθε φορά όπου ένα παγκόσμιο κακό μεταλαμπαδεύει την ενέργεια του, βρίσκουμε τρόπους να ενωθούμε ως οντότητες και να στηρίξουμε μια σαφή αποτελεσματική ομογενοποίηση χωρίς άκομψες μικροπολιτικές και άνισες σκοπιμότητες. Φωνάζουμε με τις πράξεις μας για την ενοποίηση ενός αλληλέγγυου ηχοχρώματος που διαπερνάει και ισοσκελίζει τις όποιες πηγαίες διαφορές μας. Όλο αυτό το μοτίβο που ζούμε, αυτός ο καμβάς της ανιδιοτέλειας δεν μπορεί να έχει ημερομηνία λήξης. Δε δικαιούται να έχει. Θα πρέπει να συντηρηθεί και να πορευτεί με συνοχή και διάρκεια. Δε θα είναι ένα κατασκευασμένο αφήγημα τακτικών στρατηγικής επικοινωνίας αλλά η αλήθεια μιας νεοσύστατης παραδοχής που όσο πιο σύντομα αφομοιώσουμε τόσο πιο ευέλικτα θα επιβιώσουμε μέσα και έξω από αυτήν. Ως άνθρωποι, ως οικογένειες, ως επαγγελματίες, ως σύνολο. Για το κοινό καλό. Που η αλήθεια είναι ότι κάπου το αφήσαμε στην άκρη λόγω παλιότερου ασταμάτητου τρεξίματος.
Ίσως η νέα τάξη πραγμάτων να παρουσιάσει στην πορεία ορισμένα νέα ήθη εκτός από κλισέ έθιμα. Αν αρχίσουμε να παράγουμε ανθρωπισμό ως ενεργότεροι πολίτες, ως συνειδητοποιημένοι εργαζόμενοι, ως αυτάρκεις επιχειρηματίες, ως δημιουργικοί ελεύθεροι επαγγελματίες, σαν άνθρωποι γενικά της προσιτής διπλανής πόρτας με την επιστροφή στην νέα ζωή – και όχι φυσικά στην παλιά που τόσο απότομα διακόπηκε – ίσως μόνο τότε μπορέσουμε να πορευτούμε ως ουσιαστικότεροι storytellers στο βιβλίο που γράφουμε και αφηγούμαστε καθημερινά χαράσσοντας την προσωπική μας ταυτότητα. Το δεύτερο ημίχρονο της ευκαιρίας που θα μας δοθεί δε θα είναι μια φτυστή επανάληψη της περιβόητης κανονικότητας. Παράγοντες όπως η νευροφυσιολογία και το ψυχοσυναισθηματικό μας στάτους είναι μεταβλητές που θα έχουν αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο εκτιμάμε και αφουγκραζόμαστε τη ζωή.
Η αποτύπωση από το νέο κοινωνικοοικονομικό αφήγημα είναι μια παρομοίωση που θα ακολουθεί τα ελεύθερα πουλιά να κελαηδούν σε έναν ηλιόλουστο ευλογημένο τόπο που βρέχεται από παντού με θαλάσσια ακτογραμμή. Τόσο γνώριμο και περιζήτητο σκηνικό. Τόσο Ελληνικό! Όμως αυτή τη στιγμή το αντικρίζουμε από υγειονομική και περιβαλλοντική απόσταση χωρίς να μπορούμε να το αγγίξουμε. Ας το εκτιμήσουμε με μεγαλύτερη σύνεση και πιο φυσιολογική διάθεση. Ίσως να βρούμε και μερικά καλά σε όλη αυτή την πρωτόγνωρη απομόνωση του social distancing. Αλήθεια, ποια μπορεί να είναι σήμερα που μιλάμε τελικά η έννοια ενός κανονικού και ευτυχισμένου ανθρώπου; Ένα ερώτημα διόλου ρητορικό. Με την πετυχημένη απάντηση να επιδέχεται πολλαπλές ερμηνείες στο… βωμό μιας κοινής προσαρμοστικότητας. «Μπόρα είναι θα περάσει», λέγανε οι παλιότεροι. Ας ασπαστούμε με αυτοκριτική και προσωπική πρόνοια μιας και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα άλλο παρά μόνο μια καλή αναστροφή του εαυτού μας στο πως συμπεριφέρεται στην ευρύτερη κοσμοπολίτικη πτυχή του.
*O Γιάννης Μυλόπουλος είναι σύμβουλος και εκπαιδευτής Στρατηγικής Επικοινωνίας & Δημιουργικής Επιχειρηματικότητας με εξειδίκευση στο Digital Brand Storytelling.