Γιατί όλοι μισούν την μοντέρνα αρχιτεκτονική;

Από τον Χρήστο Ερμή Λαζάρου

Προφανώς και υπάρχουν πάρα πολλά παραδείγματα μοντέρνας αρχιτεκτονικής που είναι πραγματικά αξιόλογα. Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσα στα τελευταία 100 χρόνια έχουν δημιουργηθεί περίπου τόσοι καινούργιοι αρχιτεκτονικοί ρυθμοί όσοι δημιουργήθηκαν τα προηγούμενα 3.000 χρόνια. Η τέχνη-επιστήμη της αρχιτεκτονικής αναπτύσσεται και εξελίσσεται με ιλλιγιώδεις ταχύτητες προσαρμοζόμενη στις σύγχρονες κοινωνικές, περιβαλλοντικές και αισθητικές απαιτήσεις. Όλο αυτό βέβαια ισχύει μόνο για μεγάλα και επώνυμα έργα.

Τι συμβαίνει όμως με την κοινή λαϊκή αρχιτεκτονική; Τι συμβαίνει με τα απλά κτήρια όπου ζούμε και εργαζόμαστε; Εδώ υπάρχει αισθητή διαφορά όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλες τις εκσυγχρονισμένες χώρες. Στη περίπτωση αυτή νιώθει κανείς ότι όλα αυτά τα κτήρια σχεδιάστηκαν από τον ίδιο άνθρωπο με γνώμονα ένα κοινό λεξικό-λεξιλόγιο.

Πρόκειται για μοντέρνας φύσης κτίσματα που δεν έχουν σκοπό να εντυπωσιάσουν ή να αρέσουν. Απλά στέκονται στο χώρο δίχως να κάνουν κάποιο statement. Απλά υπάρχουν. Λειτουργούν ως οικονομικά κεφάλαια με στόχο να πουληθούν σε υψηλή τιμή ενώ κατασκευάστηκαν με χαμηλή τιμή.

Τα κτήρια αυτά είναι η κληρονομιά του μοντέρνου κινήματος στον κόσμο. Το μοντέρνο κίνημα όριζε πως τα υλικά σε ένα κτήριο πρέπει να είναι εμφανή, οι φόρμες του πρέπει να είναι λιτές και ξεκάθαρες ενώ επίσης απαγορεύονταν οι περιττές διακοσμήσεις. Πριν την έλευση του μοντερνισμού οι αρχιτέκτονες σχεδίαζαν κτήρια με έμφαση στις διακοσμητικές λεπτομέρειες. Τότε είχαν ένα διαφορετικό λεξικό αρχιτεκτονικής. Η συνταγή έλεγε: τούβλα, ξύλο, κεραμίδια, ταβάνια και κουφώματα με φυτικά μοτίβα, δίριχτη τριγωνική στέγη, σκαλιστά τζάκια, περίτεχνα δάπεδα κλπ. Το αποτέλεσμα ήταν τα παραδοσιακά ευρωπαϊκά κτίσματα του παρελθόντος που εντυπωσιάζουν μέχρι και σήμερα.

Κάτι αντίστοιχο συνέβαινε και σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Στη Μέση Ανατολή το λεξικό όριζε τη χρήση κεραμικών πλακιδίων, περίπλοκων γεωμετρικών μοτίβων και πλινθοκτιστων οικιών. Στην Άπω Ανατολή προτιμούσαν το ξύλο με περίτεχνα σκαλιστά φυτικά και ζωικά μοτίβα και παγόδες. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι πόλεις αποτελούσαν ένα σύνολο από παρόμοια κτίσματα που όλα μαζί συνιστούσαν ένα αστικό περιβάλλον.

Η διαφορά με το σήμερα είναι ότι τότε η λαϊκή αρχιτεκτονική θεωρούταν όμορφη. Σκεφτείτε λίγο, έχει τύχει ποτέ να δείτε ένα παλιό κτήριο και να το θεωρήσετε άσχημο; Εκτός από περιπτώσεις κτισμάτων που έχουν υποστεί υλικές ζημιές είναι μάλλον απίθανο να θυμηθείτε κάποιο παράδειγμα άσχημου παλιού κτηρίου. Σε όποια πόλη και να πάτε, το παλιό ιστορικό κομμάτι-κέντρο αποτελεί τουριστική ατραξιόν.

Γιατί λοιπόν δεν συμβαίνει το ίδιο και με τη σύγχρονη λαϊκή αρχιτεκτονική; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι περίπλοκη και ασαφής. Αυτό το οποίο θα μπορούσαμε να πούμε είναι ότι οι παλιοί ρυθμοί διαμορφώθηκαν και επικράτησαν μετά από εκατοντάδες χρόνια πειραματισμού και στοχασμού. Η σύγχρονη αρχιτεκτονική είναι ακόμα νεογέννητη. Αργά ή γρήγορα θα υπάρξει αλλαγή και θα επηρεάσει συνολικά το χώρο αυτό. Ένα νέο λεξικό-λεξιλόγιο θα επικρατήσει εν τέλει στην αισθητική των μοντέρνων πόλεων.