Μικροπράγματα
Από την Μαρία Σκαμπαρδώνη
Δημοκρατία σημαίνει να έχεις το δικαίωμα της γνώμης σου, όποια και αν είναι αυτή. Και ο ίδιος ο Βολταίρος επισημαίνει «διαφωνώ με αυτό που λες, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να το λες».
Κανένας άνθρωπος δεν είναι τέλειος, όλοι μας πέφτουμε σε λάθη, κάνουμε λάθος εκτιμήσεις, αντιλαμβανόμαστε κάτι λάθος. Προσωπικά, με ενοχλεί εξίσου και αυτή η κατακραυγή σε έναν άνθρωπο επειδή απλώς εκφράζει μία άποψη (ακόμα και τραβηγμένη έως φοβερά προκλητική), η οποία δεν ανήκει στην πλειοψηφία. Με πειράζει εξίσου το ύφος του δικαστή από τηλεοπτικές εκπομπές, όσο και μία ακραία δήλωση (δεν ξέρω αν έχω δίκιο). Δεν μπορούμε να απαιτούμε τελειότητα από κανέναν, εμείς που κατηγορούμε σήμερα, αύριο μπορεί σε χειρότερο σφάλμα και πλέον να μας κατηγορούν.
Και το ερώτημα είναι; μπορεί ένας ταλαντούχος άνθρωπος να μην είναι ηθικά αξιόλογη προσωπικότητα; Είναι υποχρεωτικό το μεγάλο ταλέντο σε έναν τομέα να συμβαδίζει με την ηθική;
Πόσα παραδείγματα μου έρχονται στο μυαλό που αναιρούν αυτό τον ισχυρισμό; Άπειρα.
Από το χώρο της Φιλοσοφίας έχουμε το μέγιστο παράδειγμα του Μάρτιν Χαίντεγκερ, του κατά γενική ομολογία μεγαλύτερου φιλοσόφους του 20ου αιώνα, του οποίου όμως η τόσο η φήμη όσο και η αξία του φιλοσοφικού έργου υποδαυλίστηκε, επειδή υποστήριξε ανοικτά τη Ναζιστική ιδεολογία. Για την υποστήριξή του αυτή, είχε παρασημοφορηθεί ο ίδιος από τον Χίτλερ προσωπικά.
Από την Τέχνη; Ο Καραβάτζιο έζησε τα περισσότερα χρόνια της ζωής του κυνηγημένος επειδή σκότωσε έναν άνδρα, ο Πικάσο είχε αμέτρητες ερωμένες, τις οποίες παρατούσε τη μία μετά την άλλη. Πολλές εξ αυτών δεν άντεξαν την ερωτική απογοήτευση και έδωσαν τέλος στη ζωή τους.
Από τον κινηματογράφο έχουμε πολλά παραδείγματα. Ο Ρομάν Πολάνσκι, ένας από τους πιο ιδιοφυείς σκηνοθέτες της μεγάλης οθόνης, ομολόγησε ο ίδιος πως αποπλάνησε και βίασε ένα κορίτσι 13 ετών.
Από τη δική μας Ελληνική σκηνή, ο Στέφανος Κορκολής, τον οποίο θεωρώ έναν από τους κορυφαίους μουσικούς που έχει βγάλει ποτέ η χώρα μας, είχε κατηγορηθεί πως είχε αποπλανήσει μία ανήλικη. Ο κορυφαίος μουσικοσυνθέτης Άκης Πάνου είχε πυροβολήσει και σκοτώσει τον αρραβωνιαστικό της κόρης του, επειδή ήταν παλαιών αρχών και δεν τον θεωρούσε κατάλληλο για εκείνη.
Και όμως, όλους τους παραπάνω τους θαυμάζω για την προσφορά τους. Τον Άκη Πάνου τον ακούω στα σεκλέτια μου, το Είναι και ο Χρόνος παραμένει ένα από τα αγαπημένα μου φιλοσοφικά βιβλία, το «Μωρό της Ρόζμαρυ» είναι μία ταινία που εκτιμώ, τον Καραβάτζιο λατρεύω από τους ζωγράφους. Έχω διαχωρίσει την καλλιτεχνική αξία από την ανθρώπινη/κοινωνική.
Η ίδια η πορεία της ανθρώπινης δημιουργικότητας, έχει αποδείξει το γεγονός πως ένας ταλαντούχος άνθρωπος δε χρειάζεται να είναι ηθικά αξιοσέβαστη προσωπικότητα, αλλά ούτε το ταλέντο πάει πακέτο με την ηθική ή η ηθική με το ταλέντο. Άλλο το χάρισμα σε έναν τομέα, άλλο η συμπεριφορά και οι προσωπικές σχέσεις. Προσωπικά, στο μυαλό μου τα έχω διαχωρίσει αυτά τα δύο, πάντοτε προς επίρρωση του επιχειρήματός μου ρωτούσα το εξής: αν μάθαινα πως ο Γεώργιος Παπανικολάου είχε διαπράξει μία ανήθικη πράξη, θα με επηρέαζε αυτό από το να κάνω Παπ τεστ; Θα έβαζα την ανήθικη συμπεριφορά του πάνω από την πρόληψη του καρκίνου της μήτρας;
Αναγνωρίζω την αξία ενός ανθρώπου στον τομέα του, αλλά οι πράξεις και η ηθική του είναι άλλο πράγμα. Μπορεί να έχεις φτάσει στο τελευταίο σκαλί της ανηθικότητας και να είσαι μία διάνοια όπως ο Αϊνστάιν, ακόμα και οι επιστήμονες που έκαναν φρικτά πειράματα στους ανθρώπους μέσα στη Ναζιστική θηριωδία, μπορεί να ήταν ευφυείς επιστήμονες; απλώς αξιοποίησαν την ικανότητά τους στην Ιατρική για κακές πράξεις. Και αυτό τους καθιστά επονείδιστους.
Δε σχετίζεται το ταλέντο, λοιπόν, με την ανήθικη συμπεριφορά. Ενδέχεται, μάλιστα, όταν στον άνθρωπο υπάρχει αμετροέπεια, να ενισχύει την αλαζονεία και το αίσθημα ανωτερότητας.