Μικροπράγματα
Από τον Χρήστο Ερμή Λαζάρου
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών η τουριστική βιομηχανία έχει μεγαλώσει τρομακτικά καθώς εισέρχονται νέες ανερχόμενες αγορές όπως η Κίνα. Παράλληλα δημιουργούνται νέες τάσεις όπως το adventure tourism, atomic tourism, halal tourism κτλ. Σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε με το slum tourism.
Πρόκειται για ένα πρόσφατο φαινόμενο όπου οι ταξιδιώτες ξοδεύουν χρήματα και χρόνο προκειμένου να γνωρίσουν υποβαθμισμένες αστικές περιοχές. Τέτοια παραδείγματα είναι οι φαβέλες στη Βραζιλία ή οι παραγκουπόλεις στην Ινδία και την Νιγηρία. Στο Ρίο ντε Τζανέιρο υπάρχουν πολλές επιχειρήσεις που κερδίζουν λεφτά από πακέτα για περιηγήσεις σε κακόφημες γειτονιές.
Εδώ πολλοί θα έλεγαν ότι αυτό είναι αρρωστημένο. Η εμπορευματοποίηση της φτώχειας και της εξαθλίωσης είναι σίγουρα καταδικαστέα. Από την άλλη μεριά είναι έξυπνο και αξιοσημείωτο πως οι άνθρωποι από αυτές τις περιοχές καταφέρνουν να βιοποριστουν από το τίποτα. Όπως και να έχει αυτή είναι η υπάρχουσα κατάσταση και χρειάζονται δισεκατομμύρια ευρώ για να αλλάξει.
Σε μια πρώτη ανάγνωση οι περισσότεροι θα αδυνατούσαν να αντιληφθούν τη γοητεία μιας παραγκούπολης. Εάν όμως εισέλθουμε στο θέμα εις βάθος καταλήγουμε σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα. Αρχικά οι παραγκουπόλεις είναι κάτι τρομερά διαφορετικό από τις συνηθισμένες δυτικές πόλεις. Αποτελεί σπάνια και εντυπωσιακή εμπειρία να βιώσει κανείς ένα τέτοιο αστικό περιβάλλον. Το διαφορετικό πάντοτε μας ιντριγκάρει.
Έπειτα οι παραγκουπόλεις διαθέτουν κρυφές χάρες και ποιότητες που δεν γίνονται ορατές με τη πρώτη ματιά. Ένας προσεκτικός παρατηρητής θα διέκρινε μαεστρία και ευφυΐα στον τρόπο με τον οποίο είναι κατασκευασμένα τα κτίσματα. Ουσιαστικά πρόκειται για οικίες κατασκευασμένες από απορρίμματα.
Εντύπωση προκαλεί και το αποχετευτικό σύστημα σε αυτά τα μέρη. Ομολογουμένως υπάρχουν τρομερά υγειονομικά προβλήματα ωστόσο στις περισσότερες περιπτώσεις επιτυγχάνεται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο αυτό που κάνει και μια κοινή δυτική τουαλέτα.
Όσον αφορά την ηλεκτροδότηση και το σήμα, τα καλώδια και οι κεραίες που ξεπροβάλλουν από σχεδόν παντού δημιουργούν ένα χαοτικό περιβάλλον που μεθάει τον επισκέπτη και συντάσσει μια νέα χωρική συνθήκη. Σχετικά με την μεταφορά, υπάρχουν τεράστιες δυσκολίες καθώς σπάνια λειτουργούν λεωφορεία και υπόγειοι σιδηρόδρομοι σε αυτές τις περιοχές. Οι κάτοικοι ωστόσο πάντα καταφέρνουν να μετακινηθούν είτε περπατώντας στο δρόμο, είτε πάνω από ταράτσες, είτε με ποδήλατα ή αυτοσχέδιες γόνδολες. Εδώ να πούμε πως αυτές οι μέθοδοι μεταφοράς είναι βιώσιμες οικολογικά…
Τέλος, οι κάτοικοι των παραγκουπόλεων μπορεί να μην έχουν πολλά χρήματα αλλά έχουν αίσθηση αισθητικής. Μέσα σε ένα περιβάλλον αναρχίας και ανομίας, με την έλλειψη Δημοτικής αρχής, κάθε νοικοκυριό και κάθε γειτονιά παίρνει τη κατάσταση στα χέρια του και διαμορφώνει το χώρο φτιάχνοντας ένα “ανίερο” μωσαϊκό χρωμάτων, μπαλκονιών και τεχνών που διηγούνται ατέλειωτες ιστορίες. Πίσω από κάθε γλάστρα, πίσω από κάθε παντζούρι, κρύβεται το χρονικό μιας νοικοκυράς που πασχίζει να κρατήσει όρθιο το σπιτικό της.
Ας έρθουμε ξανά πίσω στα δικά μας. Η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη δεν είναι παραγκουπόλεις σε καμία περίπτωση αλλά δεν απέχουν και τόσο μα τόσο πολύ. Αν το σκεφτούμε αντικειμενικά ζούμε σε βρώμικες και κακοχτισμένες πόλεις, με χαλασμένους δρόμους, άσχημα κτίσματα, κακή συγκοινωνία, δυσωδία κατά τόπους, αμέτρητες κεραίες τηλεόρασης που κατακλύζουν τον ορίζοντα και μπαλκόνια με πλαστικές ντουλάπες για παπούτσια και κρεμαστές γλάστρες. Υπάρχει λοιπόν μια μικρή ομοιότητα.
Εφόσον υπάρχει ομοιότητα, κατά συνέπεια είναι δυνατόν να δούμε τις πόλεις από τη σκοπιά του slum tourism. Να ψάξουμε να αντιληφθούμε τη γοητεία της παρακμής. Να αποδεχτούμε τη κατάσταση ως κάτι διαφορετικό από την πεπατημένη και να αγκαλιάσουμε την όψη της πόλης. Να ανακαλύψουμε όλες τις μικρές και ταπεινές ιστορίες πίσω από κάθε παντζούρι και γλάστρα.
Εάν μπορούσαν περισσότεροι άνθρωποι να σκεφτούν με αυτό το τρόπο η ψυχολογία αλλά και η οικονομία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης θα ήταν πολύ διαφορετικές. Δυστυχώς δεν είναι ρεαλιστικό να ελπίζουμε σε ένα τέτοιο σενάριο. Οι ελληνικές πόλεις δεν είναι τόσο υποβαθμισμένες ώστε να προκαλούν δέος ή εντυπωσιασμό με την κακή έννοια. Δεν είναι τόσο χαοτικές όσο οι παραγκουπόλεις της Νότιας Αμερικής και της Ασίας. Η ασχήμια τους δεν είναι τόσο εμπορική. Ακόμα δεν μπορούμε να κάνουμε τους κατοίκους να αγαπήσουν την κατάντια των πόλεων. Δεν μπορούμε να τους κάνουμε να ταχθούν μαζοχιστικά υπέρ της τωρινής κατάστασης. Αυτό μπορούν να το νιώσουν πιθανώς μόνο οι επισκέπτες ως εξωτερικοί παρατηρητές.
Με λίγα λόγια, ναι! Είναι δυνατόν να αγαπήσουμε και να πουλήσουμε το ελληνικό αστικό τοπίο. Ωστόσο μη περιμένετε άσκοπα από εκατομμύρια πολίτες να φιλτράρουν τόσο ισχυρά αυτό που βλέπουν και βιώνουν. Μην προσμένετε από το λαό να μάθει να αρέσκεται στην ασχήμια.