«Τόσο όμορφο κορίτσι και θα χαραμιστείς στα καράβια;»

Από την Παρασκευή Ρούσσου

Εμπορικό ναυτικό. Επάγγελμα γνωστό. Αλλά παρεξηγημένο. Πολλοί το ξέρουν. Λίγοι το γνωρίζουν πραγματικά. Ας βάλουμε κάτω οτιδήποτε γνωρίζουμε για αυτό. Είτε είναι αλήθεια είτε είναι ένας μύθος που το ακολουθεί. Επάγγελμα που ταξιδεύεις πολύ. Γνωρίζεις όλο τον κόσμο. Πληρώνεσαι αδρά και κάνεις τη ζωή που πολλοί ονειρεύονται. Επάγγελμα ανδροκρατούμενο. Ας σταθούμε σε αυτό το τελευταίο. Καπετάνιος, ναυτικός, μηχανικός, δόκιμος, πλοίαρχος. Όλες οι ονομασίες αυτές, που αποτελούν αξιώματα του εμπορικού ναυτικού, είναι γένους αρσενικού. Λογικό, λοιπόν, όταν ακούμε για τη δουλειά αυτή να σκεφτόμαστε κατευθείαν έναν άνδρα ναυτικό.

Όμως, βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να σας πω πως το εμπορικό ναυτικό είναι ακόμη ένας χώρος που οι γυναίκες γκρεμίζουν τα στερεότυπα και τα καταφέρνουν εξίσου καλά. Τέσσερις γυναίκες μοιράζονται τις εμπειρίες τους και μας το αποδεικνύουν. Μιλούν για τις προκαταλήψεις, τις δυσκολίες, την αγάπη τους για το επάγγελμα και το μέλλον τους. Και αξίζει να τις ακούσουμε.

Όταν η πραγματικότητα είναι καλύτερη από τη φαντασία σου

Η Αναστασία είναι 21 ετών και βρίσκεται στο δεύτερο έτος στην Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού. Πραγματοποίησε το πρώτο της ταξίδι, το πρώτο μπάρκο, το προηγούμενο καλοκαίρι για 3 μήνες.

«Πέρασα με τη δεύτερη φορά εμποροπλοιάρχων. Την πρώτη χρονιά δεν το είχα σκεφτεί».

«Όταν ανακοίνωσα στους γονείς μου ότι θέλω να περάσω στο εμπορικό ναυτικό ο πατέρας μου καταχάρηκε. Η μαμά μου, εντάξει, χάρηκε, αλλά είχε και αρκετό άγχος, μπορώ να πω. Και για το τι θα αντιμετωπίσω, αλλά και γιατί η επικοινωνία δεν είναι εύκολη όταν κάνεις τόσα ταξίδια».

«Δεν μπόρεσα να ταξιδέψω έξι μήνες, λόγω κορονοϊού. Τους δύο μήνες από τους τρεις ήμουν η μοναδική κοπέλα του πληρώματος. Μετά μπήκε και μία γυναίκα ανθυποπλοίαρχος. Η αντιμετώπιση από τον πρώτο μέχρι τον τελευταίο ήταν εξαιρετική. Με σέβονταν και με βοήθησαν να μάθω τη δουλειά».

«Η εταιρεία στην οποία ήμουν εγώ έχει σαν κανόνα της να παίρνει ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών. Ήμουν τυχερή σε αυτό. Άλλες εταιρείες δεν παίρνουν καν γυναίκες. Δεν μου είπαν ποτέ τίποτα που να αφορά το φύλο μου. Κάποια διαφορετική συμβουλή».

«Μέσα στο καράβι έχουμε ένα μικρό μαγαζάκι που πουλάει τσιγάρα και κάποια αναλώσιμα. Σε εμάς είχε και σερβιέτες, της οποίες μας της έδιναν και δωρεάν».

«Στα λιμάνια, ειδικά στην Ιαπωνία, κατάλαβα ότι ο κόσμος δεν έχει συνηθίσει να βλέπει γυναίκες στα καράβια. Φαινόταν ότι τους ξένιζε και μόνο από τον τρόπο που με κοιτούσαν. Στην Ινδονησία επέμεναν συνέχεια για φωτογραφίες. Ειδικά με εμένα και την ανθυποπλοίαρχο, σε σημείο που έφτανε την υπερβολή».

Εγώ θέλω να κάνω καριέρα. Δεν ξέρω καν αν θέλω να κάνω οικογένεια

«Νομίζω πως οι περισσότερες γυναίκες αποφεύγουν αυτό το επάγγελμα, γιατί έχουν στο μυαλό τους, πως αν θελήσουν να κάνουν οικογένεια, θα πρέπει να σταματήσουν και τη δουλειά. Θεωρώ πως αυτό είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο. Εγώ θέλω να κάνω καριέρα. Δεν ξέρω καν αν θέλω να κάνω οικογένεια. Θέλω να φτάσω το βαθμό της καπετάνιου. Έχω προσπαθήσει πολύ για αυτό».

«Τα χρήματα που παίρνεις στη θάλασσα δεν τα βρίσκεις αλλού. Πολλοί πιστεύουν πως τα χρήματα αυτά είναι υπερβολικά. Δεν έχουν σκεφτεί όμως πως εμείς όταν τελειώνουμε τη δουλειά μας δεν γυρνάμε σπίτι μας, στην οικογένειά μας, δεν μπορούμε να βγούμε να χαλαρώσουμε πίνοντας ένα ποτό. Χάνεις γιορτές. Η επικοινωνία δεν είναι καθόλου καλή».

Α.Ε.Ν. και κανονισμοί

Συνεχίζει, μιλώντας για τη στάση της Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού. «Στη σχολή δεν μας επιτρέπουν να φοράμε σορτσάκια, σκισμένα τζιν, κολάν, ραντάκια, σκουλαρίκια. Γενικά, πάλι καλά που μας αφήνουν να πηγαίνουμε. Εγώ θεωρώ ότι αυτός ο κανονισμός δεν θα έπρεπε να υπάρχει ακόμα. Έχουμε φτάσει στον 21ο αιώνα και δεν πιστεύω πως ο τρόπος που ντύνεσαι προκαλεί τα αγόρια. Δεν μας έχουν πει ποτέ γιατί υπάρχει αυτός ο κανονισμός.  Αλλά είναι αφενός για να κρατήσουν την «παράδοση» και αφετέρου για να μην προκαλούμε. Τα αγόρια δεν μπορούν να φοράνε βερμούδες και σκισμένα τζιν. Τα αγόρια και να τα δουν δεν θα τους πουν κάτι. Με είδαν με αμάνικο, ζιβάγκο μάλιστα, και μου την είπαν».

Η διαφορετική αντιμετώπιση ανδρών και γυναικών

Η Φωτεινή είναι 20 χρονών, στο δεύτερο έτος της σχολής και τον Δεκέμβριο ολοκλήρωσε το πρώτο της ταξίδι διάρκειας τεσσάρων μηνών. Και η ιστορία της διαφέρει αρκετά από αυτή της Αναστασίας.

«Από την αρχή κατάλαβα πως είναι ένα πολύ δύσκολο επάγγελμα για μια γυναίκα. Όποτε το συζητούσα, μου έλεγαν τόσο όμορφο κορίτσι, γιατί να πας στα καράβια, δεν είναι δουλειά αυτή για κορίτσια, μία φάση είναι αυτή θα σου περάσει. Βέβαια, οι γονείς μου ήταν πολύ υποστηρικτικοί. Οι γνωστοί ήταν το θέμα. Όταν το έλεγα πως πέρασα εκεί, μου έλεγαν σκέψου και μετά τη ζωή σου, πολύ ανδροκρατούμενο επάγγελμα.

Τα πράγματα δεν είναι όπως τα ακούμε. Παλιότερα ναι. Έχουμε ακούσει πολλά. Τώρα μπορείς να πεις πως είναι καλύτερα τα πράγματα. Γίνονται προσπάθειες τουλάχιστον».

Μου έλεγε, πως σαν γυναίκα σε αυτό το χώρο θα πρέπει να προσπαθήσεις δύο φορές πάνω από ότι έναν άνδρα. Γιατί έτσι είναι τα καράβια.

«Το πρώτο μου μπάρκο δεν ξεκίνησε καθόλου καλά. Είχα προβλήματα με τον καπετάνιο. Ήταν παλιομοδίτης. Ήμουν μαζί με άλλη μία κοπέλα, νέα, η οποία με βοήθησε, μου έμαθε πράγματα, ήταν αξιωματικός. Αν δεν ήταν εκείνη, δεν ξέρω αν θα μου άρεσε, ούτε καν αν θα έμενα. Μου έλεγε, πως σαν γυναίκα σε αυτό το χώρο θα πρέπει να προσπαθήσεις δύο φορές πάνω από ότι ένας άνδρας. Γιατί έτσι είναι τα καράβια. Αν, δηλαδή, ο άντρας προσπαθήσει μία φορά εσύ θα πρέπει και μία και δύο και τρεις φορές, και μπορεί να μην είναι καν αρκετό. Γιατί οι προκαταλήψεις δεν έχουν φύγει. Ναι μεν το προσπαθούν και το λένε, αλλά στην πράξη δεν είναι όλα ρόδινα».

«Στο διάστημα που έμεινα, είχα δύο διαφορετικούς καπετάνιους και ήταν ακόμη ένας δόκιμος άνδρας, που μπήκαμε μαζί. Ο πρώτος καπετάνιος μας διαχώριζε πολύ. Την ένιωσα τη διαφορά. Είχαμε το ίδιο πόστο, την ίδια εμπειρία. Όμως, ακόμη και όταν είχαμε κάνει το ίδιο ακριβώς λάθος, δεν του έλεγε τίποτα, αλλά αμέσως ερχόταν σε εμένα. Με είχε στην μπούκα. Ο άλλος δόκιμος κάθε φορά που φορτώναμε και ξεφορτώναμε κοιμόταν και εγώ έκανα και το πόστο του. Ο καπετάνιος, όταν τελείωσα, δεν μου έδωσε καν αξιολόγηση. Ενώ στον άλλο έδωσε και μάλιστα πολύ καλή».

«Ο επόμενος καπετάνιος, πιο νέος σε ηλικία, με έκανε να αγαπήσω το επάγγελμα. Ό,τι και να πω για αυτόν θα είναι λίγο. Μου έδειξε ότι έχω αξία και δεν έκανε κανένα διαχωρισμό».

«Στην εταιρεία μου υπάρχουν και διαφορές στους μισθούς. Η γυναίκα αξιωματικός στο πλήρωμα είχε χαμηλότερο μισθό απ’ ότι ο άνδρας, ενώ είχε περισσότερη εμπειρία. Δεν τους είχα πει ποτέ έχω περίοδο. Δεν ήθελα να δείξω αδυναμία. Έπαιρνα ένα χάπι και την πάλευα».

«Στα λιμάνια τούς φαινόταν περίεργο να βλέπουν κοπέλα και μου έλεγαν είσαι νέα ακόμα, προλαβαίνεις να αλλάξεις επάγγελμα, είσαι σίγουρη;».

«Ήθελαν συνέχεια να βγάζουμε φωτογραφίες. Ζητούσαν social media, αλλά πάντα τους λέγαμε το κλασικό, «Δεν έχω ίντερνετ». Μερικές φορές δεν το ζητούσαν καν. Πήγαιναν στη λίστα με τα ονόματα ή στις αναφορές, έβλεπαν τα ονόματά μας και απλά μας έστελναν αίτημα. Γενικά μου έλεγαν «Αα είσαι κοπέλα, μην κουβαλήσεις αυτό είναι πολύ βαρύ, δεν μπορείς».

«Υπάρχουν πολύ λίγες γυναίκες μηχανικοί. Δεν είχαμε στο καράβι μας. Εγώ άνετα θα την έκανα τη δουλειά του μηχανικού που είμαι μυώδης. Γιατί αυτό είναι το θέμα. Η μυϊκή μάζα. Και η προκατάληψη».

Δεν τους είχα πει ποτέ έχω περίοδο, δεν ήθελα να δείξω αδυναμία. Έπαιρνα ένα χάπι και την πάλευα.

Σημασία έχει το φύλο ή ο χαρακτήρας;

Η Ελευθερία, 25 είναι ανθυποπλοίαρχος και έχει πραγματοποιήσει τρία ταξίδια μέχρι στιγμής. Τον Δεκέμβριο πήρε το πτυχίο και αργότερα και το δίπλωμα, χωρίς το οποίο δεν μπορεί να εξασκήσει το επάγγελμα.

Η ίδια μοιράζεται μαζί μας πως, «Όλα είναι θέμα χαρακτήρα. Αν μπορείς να αντέξεις μια τέτοια δουλειά. Αν έχεις αυτό που λέμε γερό στομάχι. Είτε είσαι άνδρας είτε είσαι γυναίκα. Γιατί είναι πολλοί και οι άνδρες που δεν αντέχουν και φεύγουν. Δεν έχει σημασία».

«Στην εταιρεία που είμαι εγώ μεταφέρουμε καινούργια αυτοκίνητα. Οι οδηγοί που τα φέρνουν σε κάθε λιμάνι, όταν τα οδηγούν για να τα παρκάρουν μέσα στο πλοίο, οφείλουν να ακολουθούν κάποιους συγκεκριμένους κανόνες».

«Στο πρώτο μου μπάρκο, ενώ είμασταν στη Γαλλία, ένας οδηγός έτρεχε. Τον σταμάτησα να του εξηγήσω τους κανονισμούς και όχι μόνο δεν με άκουγε αλλά μου έκανε και άσεμνες χειρονομίες σεξουαλικού περιεχομένου. Ήταν καθαρά επειδή είμαι γυναίκα. Όταν ήρθε η ώρα να κάνουμε διάλειμμα, βγήκα έξω στον καταπέλτη να κάνω ένα τσιγάρο και με είδε αυτός ο συγκεκριμένος οδηγός, ήρθε σε σημείο που δεν φαινόταν στις κάμερες και κατέβασε το παντελόνι και το εσώρουχό του».

«Για να πας από το πλοίο μέχρι την είσοδο του λιμανιού, πρέπει να σε πάνε ειδικά βανάκια, ώστε να μην υπάρξει κάποιο ατύχημα, λόγω των μεγάλων εμπορευμάτων που μεταφέρονται. Στο δεύτερό μου μπάρκο, λοιπόν, μου είχε πει ο ανθυποπλοίαρχός μου να σταματήσω ένα βαν και να πω στον οδηγό να έρθει να μας πάρει στις 12.15 ώστε να βγούμε στην πόλη. Σταμάτησα έναν οδηγό και μου ζήτησε τον αριθμό μου. Του λέω «Δεν χρειάζεσαι τον αριθμό μου». Φεύγει. Μετά από λίγο τον ξανά σταματάω και μου λέει δώσε μου ένα κανονικό φιλί. Του λέω όχι. Μου λέει δώσε μου ένα φιλάκι στο μάγουλο. Του ξαναλέω όχι και μου απαντά «Εε τότε δεν θα έρθω να σας πάρω!» και του λέω μην έρθεις».

«Όταν το μετέφερα στον ανθυποπλοίαρχο έγινε έξαλλος. Τον σταμάτησε μετά από λίγο και του ζήτησε και εκείνος να έρθει να μας πάρει, συμφώνησε, αλλά αυτός και πάλι δεν ήρθε ποτέ».

Δύο αδέρφια στο εμπορικό ναυτικό

Η Άννα, 20, έχει μια διαφορετική ιστορία. Είναι στο δεύτερο έτος της σχολής και έχει κάνει ένα ταξίδι ως δόκιμος μέχρι στιγμής για 5  μήνες. Δεν είναι, όμως, η πρώτη στην οικογένεια. Ο αδερφός της έχει πάρει πτυχίο από την ίδια ακαδημία και ταξιδεύει ως ανθυποπλοίαρχος.

Η ίδια μοιράζεται μαζί μας ότι, «Ήθελα να περάσω εμποροπλοιάρχων από όταν ξεκίνησα το Λύκειο. Μην σου πω και πιο νωρίς. Αλλά οι δικοί μου δεν με άφηναν. Ήταν πολύ αρνητικοί και μου πρότειναν να κάνω κάτι άλλο, αφού θα είναι δύσκολα για μια γυναίκα. Βέβαια, μετά από λίγο καιρό που τους είπε ο αδερφός μου πως θέλει να περάσει εκεί καταχάρηκαν. Τότε άλλαξαν γνώμη και για εμένα και το είδαν αλλιώς».

Η μητέρα της Άννας, όμως, όπως λέει, είχε τους λόγους της. «Ξέρεις πόσες γυναίκες έπαιρναν όταν μας το είπε πρώτη φορά ότι θέλει να περάσει εκεί; Τίποτα. Ήταν σίγουρο πώς θα της φέρονταν και πως δεν θα ήταν εύκολα».

Και συνεχίζει, «Ας είμαστε ειλικρινείς. Τα λεφτά που παίρνεις στα καράβια δεν τα παίρνεις αλλού. Αναμενόμενο να συμφωνώ με την επιλογή τους, γιατί ήξερα πως θα έχουν χρήματα και δεν θα δυσκολευτούν. Όσο δύσκολο και να είναι. Εγώ θέλω τα παιδιά μου να είναι καλά και χαρούμενα. Το τι θα κάνουν στο μέλλον θα το δουν. Μπορεί να τους έρθει να τα παρατήσουν όλα. Μπορεί και να θέλουν να κάνουν καριέρα. Γιατί νομίζω θα πρέπει να επιλέξουν. Ή θα κάνουν καριέρα ή οικογένεια. Ή αν κάνουν οικογένεια θα είναι μακριά της».

*Νομοθετικά, οι γυναίκες μπορούν να ενταχθούν στις Ακαδημίες Εμπορικού Ναυτικού από το 2004