Μικροπράγματα
Από την Μαρία Σκαμπαρδώνη
Η Υπατία αποτελεί ένα διαχρονικό σύμβολο γυναικείας χειραφέτησης και διεκδίκησης της γνώσης και της φιλοσοφικής σκέψης.
Η ζωή της, το οξύ της πνεύμα και ο τραγικός της θάνατος αποτελούν διαχρονικό θέμα συζήτησης, θαυμασμού και μελέτης.
Η σπουδαία νεοπλατωνική φιλόσοφος, η οποία αποτέλεσε σύμβολο της γυναικείας παρουσίας στις σημαντικές κοινωνικές και πνευματικές ενασχολήσεις του Αρχαίου κόσμου. Η ίδια όσο βρισκόταν ακόμα εν ζωή, θεωρούταν άτομο άξιου σεβασμού, ενώ η προσωπικότητά της ασκούσε επιρροή σε άρχοντες της Μεσογείου και της Αλεξάνδρειας.
Πληροφορίες για τη ζωή της
Γεννημένη στην Αλεξάνδρεια το 370 μ. Χ σπούδασε μαθηματικά στην Αθήνα και την Ιταλία. Ο πατέρας της ήταν ο Θέωνας και ήταν και ο ίδιος μαθηματικός. Μαθήτευσε σε σημαντικά πνευματικά κέντρα της εποχής όπως τη Νεοπλατωνική σχολή και με σημαντικούς δασκάλους όπως τον Πρόκλο.
Το οξύ πνεύμα της την οδήγησε στο να γίνει η διευθύντρια της νεοπλατωνικής σχολής στην Αλεξάνδρεια, η οποία ακολουθούσε περισσότερο τη φιλοσοφική διδασκαλία του Πλωτίνου.
Η Αλεξάνδρεια εξαιτίας του αποκλεισμού της από την υπόλοιπη Αίγυπτο, ήταν απελευθερωμένη από μισογυνικές αντιλήψεις και παραχωρούσε στις γυναίκες μεγαλύτερη ελευθερία στην παροχή γνώσης και εισόδου σε κοινωνικές δραστηριότητες.
Η ίδια φορούσε την κλασική ενδυμασία των φιλοσόφων, δίδασκε δημόσια Αριστοτέλη και Πλάτωνα, κατακτώντας την εκτίμηση όλου του κόσμου για τη μόρφωση και τις ψυχικές της αρετές.
Η Υπατία ασκούσε μαθήματα δύο ειδών: Ιδιαίτερα μαθήματα για την ελίτ της εποχής και δημόσια κηρύγματα τα οποία ασκούσαν επιρροή στους εμπόρους και υπαλλήλους της Αλεξάνδρειας. Το ακροατήριό της αποτελούνταν από Χριστιανούς και εθνικούς της εποχής εκείνης.
Οι κύριες ενασχολήσεις της Υπατίας ήταν η Φιλοσοφία, τα Μαθηματικά και η ρητορεία. Η ίδια έγραψε έναν τόμο με τίτλο «Αστρονομικός Κανών», μία προσπάθεια εμβάθυνσης στον μαγικό και αχανή κόσμο των Μαθηματικών.
Η Υπατία ξεπέρασε και τον πατέρα της τον ίδιο σε δημοφιλία, προσελκύοντας μαθητές από ολόκληρη τη Μεσόγειο. Αν και το σύνολο των μαθητών της δεν το αναγνωρίζουμε, είναι πιστοποιημένο πως μαθητής της υπήρξε και ο Συνέσιος της Κυρήνης, ο οποίος προσπάθησε να συνδέσει τον Χριστιανισμό με τον Νεοπλατωνισμό.
Ο τραγικός θάνατος
Η Υπατία βρήκε τραγικό θάνατο το 415 π.Χ, όταν δολοφονήθηκε από μερίδα πλήθους Χριστιανών, οι οποίοι τη σκότωσαν γδέρνοντας και διαμελίζοντας το σώμα της με όστρακα.
Η κυριότερη αιτία είναι η πεποίθηση των Χριστιανών της εποχής πως η Υπατία ήταν υπεύθυνη για τη συμφιλίωση του υπάρχου Ορέστη και του επισκόπου Αλεξανδρείας Κυρίλλου. Εκείνη την εποχή ο έπαρχος Κύριλλος και αρχιεπίσκοπος Κύριλλος βρίσκονταν σε έντονη έχθρα. Περίπου 500 μοναχοί τάχθηκαν υπέρ του Αρχιεπισκόπου και κατηγόρησαν τον Ορέστη για ειδωλολατρία (παρόλο που ήταν βαπτισμένος Χριστιανός). Όταν ένας μοναχός με το όνομα Αμμώνιος πέταξε μία πέτρα στον έπαρχο, ο Κύριλλος και οι Χριστιανοί της εποχής στράφηκαν ενάντια στην Υπατία, η οποία ήταν βοηθός του.
Την αποκάλεσαν ειδωλολατρική μάγισσα και ιέρεια, με την ίδια να βρίσκει τραγικό θάνατο στα χέρια τους. Το διαλυμένο σώμα της το οδήγησαν στο Κυνάριον όπου και το έκαψαν. Αν και υπάρχει αυτή η υπόνοια, κανείς δε γνωρίζει με βεβαιότητα αν ο Κύριλλος γνώριζε ή έδωσε αυτή την εντολή στον όχλο.
Η Υπατία είναι ένα διαχρονικό σύμβολο γυναικείας χειραφέτησης, ελευθερίας πνεύματος, ασίγαστης δίψας για γνώση. Είναι η εδραίωση του γυναικείου φύλου στον φιλοσοφικό κόσμο, δίπλα στο κάδρο των μεγάλων ανδρών πρωταγωνιστών του πνευματικού κόσμου.
Η Υπατία δολοφονήθηκε όντως από πλήθος που “αποδύσαντες τε την εσθήτα οστράκοις ανείλον και μεληδόν διασπάσαντες επί τον καλούμενον Κυναρεώνα τα μέλη συνάραντες πυρί κατηνάλωσαν”. Απλά δεν είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο ότι το πλήθος παρακινήθηκε από τον Κύριλλο.
Όταν ξεπεραστεί αυτή η εφηβικά ρηξιγενής και σχεδόν ανιστορική ανάγνωση της ιστορίας ίσως ανακαλύψουμε και την Ιππαρχία, την σύζυγο του Κράτη. Ή την Τελελέσιλλα, την ποιήτρια-πολεμίστρια του Άργους που έδιωξε τους Σπαρτιάτες. Ή την Άννα Κομνηνή, την πρώτη γυναίκα ιστορικό.
Ας αφήσουμε λίγο τον κινηματογράφο και ας πιάσουμε κάνα βιβλίο. Κανονικό βιβλίο. Όχι πολιτικό φυλλάδιο με πρόφαση επιστημοσύνης.
“Hypatia was brutally murdered by a mob of Christian fanatics” σύμφωνα με την Britannica αλλά και αμέτρητες άλλες πηγές. Αυτό είναι ένα ιστορικό γεγονός, είτε μας βολεύει είτε όχι.
Για καλή τους τύχη η Ιππαρχία και η Τελελέσιλλα γεννήθηκαν προ Χριστού. Έτσι δεν διέτρεχαν κανένα κίνδυνο από τους φανατικούς χριστιανούς που έκαναν την εμφάνιση τους πολύ αργότερα.
Να πω κάτι; Καλό ειναι να ψάχνουμε ολες τις πηγές και όχι μόνο αυτές που μας συμφέρουν.
Επίσης, καλό είναι να έχουμε ξεχωριστά στο μυαλό μας την ιστορία της γυναίκας εδώ, που υπήρχε η κουλτούρα της Λακεδαίμονος και είχαμε αυτοκράτειρες οπως η Ζωή και η Ειρήνη η Αθηναία και λόγιες οπως η Άννα η Κομνηνή.
Αλλά αν οι πηγές μας είναι όλες από αλλού τα μπλέκουμε και καταλήγουμε να μην ξέρουμε καν ποιοι είμαστε. Να νομίζουμε ότι είμαστε άλλοι και να δίνουμε μάχες άλλων.
Πω πω πω, τι άλμα λογικής έκανες ,κανονικό πήδημα! Τυχερές “αι γυναικαι” που έλεγε κι ο Ζηκος, οι προ Χριστού,ε;Οι αθηναιοι τις είχαν κλεισμένες στον γυναικωνίτη όλη τη μέρα ως μηχανές μωρών (εκτός από κάποιες εταιρες),οι υπόλοιποι “βάρβαροι” τις θυσίαζαν/βίαζαν/σκοτωναν οποτε γουστάραν,ενώ κι οι Ρωμαίοι τις είχαν σκέτο res.Αυτα ξέρουμε για τον-γνωστο-αρχαίο κοσμο.Διαβασε τα ευαγγέλια δεν θα πάθεις τπτ,πριν σχηματίζεις τέτοια απόλυτη γνώμη σαν αυτή που έχεις, επιβάλλεται να μαθαίνεις τον εχθρό σου.Αλλως εκτίθεσαι ως πωρωμενος η αδαης.Δες τι έλεγε κ έκανε ο ίδιος ο Χριστός για τη Γυναικα εκεί μεσα.Το ότι μπορείς κ αισθάνεσαι ακόμα “άτυχη”(ή άτυχος αν είσαι… Διαβάστε περισσότερα »
Ο γραπτός λόγος δεν βοηθάει πολλές φορές στην επικοινωνία. Ναι, γνωρίζω πολύ καλά τη δεινή θέση των γυναικών στην αρχαιότητα, όπως επίσης και τα γραπτά του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Δεν διαφωνούμε καθόλου εκεί. Το «είχαν την τύχη» γράφτηκε κατά ένα μέρος με ειρωνική διάθεση. Εκεί που από ότι φαίνεται διαφωνούμε είναι στη θέση των γυναικών στο Χριστιανισμό, η οποία παρέμεινε αισχρή. Με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με την αρχαιότητα αλλά παρόλα αυτά αισχρή. Θεωρώ ότι οι 3 μεγάλες μονοθεϊστικές θρησκείες, που τυχαίνει να γνωρίζω καλύτερα από τις άλλες, έχουν έντονα μέσα τους το μισογυνισμό, για τον απλούστατο λόγο ότι… Διαβάστε περισσότερα »
Κοίτα,δεν θέλω να σε πείσω για κάτι ,απλά δεν μπορώ τις γενικεύσεις ,όταν τα χλωρά καίγονται με τα ξερα.Ειδικα στην Ιστορία,αυτό με τρελαίνει,είναι το…ιρτζι μου.Οποτε αν επιχειρήματα θες να τα λες,πες τα.Για μένα δεν είναι “επιχειρήματα” γιατί ξαναλέω δεν θέλω να σε πείσω.Ας διαφωνούμε.Εσυ βλεπεις αισχροτητα” ,εγώ βλέπω αυτό που ανέφερα ήδη πριν-μια γυναίκα τετρακόσια χρόνια μετά τον Χριστό (η διαφορά μας με την εποχή του….Νταρτανιαν,στα 1600)φιλόσοφο και αστρονομο και να έχει δημοσιο λογο.Δεν υπήρχε περίπτωση αυτό …προ Χριστού,πως να το κανουμε. Μη τσουβαλιαζεις.Μεγαλη κουβέντα οι “οργανωμενες θρησκείες” κ αν θες τη κάνουμε.Ομως ακόμα κ ο Βούδας (αν εννοείς τον… Διαβάστε περισσότερα »