Πολλά έργα της Frida Kahlo διακρίνονται από τη σκοτεινή τους έμπνευση και τις (ενίοτε επώδυνα) δυνατές εικόνες που παρουσιάζουν. Το υπόβαθρο των έργων της έχει να κάνει με εξωτερικά γεγονότα (π.χ. από ειδήσεις) αλλά και προσωπικές τραγωδίες, με την κατάρρευση της υγείας και της σωματικής ακεραιότητάς της, καθώς και με τους πόνους που την συνόδευαν, λέει το ranker.
Αναμειγνύοντας θέματα και εικόνες από τo μεξικανικό φολκλόρ, την προκολομβιανή πνευματικότητα, τον καθολικισμό και τη ζωή της, η Kahlo δημιούργησε μια τέχνη εντυπωσιακή και υποβλητική, φιλοτεχνώντας έργα συγκρητισμού μεν, ολότελα δικά της δε. Μάλιστα, ακόμη και οι οι ιστορίες πίσω από τους πίνακές της είναι συχνά μοναδικές και εξίσου ενδιαφέρουσες με τα ίδια τα έργα της.
1. Ηρεμία πριν από την καταιγίδα
Frida Kahlo, El camión [Το λεωφορείο, 1929]Ο συγκεκριμένος πίνακας μοιάζει αρκετά αθώος, αφού «απλώς» δείχνει μερικούς ανθρώπους καθισμένους σε έναν πάγκο λεωφορείου. Ωστόσο, η νεαρή γυναίκα στην άκρη, που ατενίζει ευθεία μπροστά της, δεν αποκλείεται να είναι η ίδια η Kahlo. Πολλοί εικάζουν πως εδώ η καλλιτέχνις απεικόνισε το γύρω της σκηνικό προτού το λεωφορείο στο οποίο επέβαινε συγκρουστεί με ένα τραμ, το 1925, όταν εκείνη ήταν μόλις 18 ετών. Το σφοδρό εκείνο τροχαίο, που κόστισε τη ζωή αρκετών ατόμων, έσπασε τη σπονδυλική στήλη, κάποια πλευρά και την κλείδα της Kahlo, ενώ μια χαλύβδινη ράγα διαπέρασε την κοιλιακή της χώρα, στέλνοντας τη ζωγράφο μια ανάσα πριν από τον θάνατο και καθηλώνοντάς τη σε μια ζωή χρόνιου πόνου.
2. Σπαραγμός στο Ντιτρόιτ
Frida Kahlo, Henry Ford Hospital (La cama voladora) [Νοσοκομείο Henry Ford (Το ιπτάμενο κρεβάτι), 1932]Η Kahlo λαχταρούσε να αποκτήσει παιδιά, αλλά το τροχαίο του 1925 της προκάλεσε αξεπέραστα προβλήματα και σε αυτόν τον τομέα. Ο πίνακας Νοσοκομείο Henry Ford αντικατοπτρίζει τη συναισθηματική της κατάσταση μετά την αποβολή που υπέστη στο Ντιτρόιτ. Τα αντικείμενα που συνδέονται με το σώμα της με ομφάλιους λώρους αποτελούν κυριολεκτικές αλλά και συμβολικές απεικονίσεις του πολλαπλώς επώδυνου γεγονότος. Το έμβρυο του γιου που έχασε η Kahlo εμπίπτει στην πρώτη κατηγορία, ενώ, στη δεύτερη, η ορχιδέα αντιπροσωπεύει μια μήτρα και το σαλιγκάρι παραπέμπει στην αργή διαδικασία της χειρουργικής επέμβασης και της ανάρρωσής της.
3. Λυσσαλέο φονικό με τραγελαφικό επίλογο
Frida Kahlo, Unos cuantos piquetitos [Κάνα-δυο κοψιματάκια, 1935]Άλλο ένα σκληρό έργο της Kahlo εμπνευσμένο από πραγματικό γεγονός. Η ζωγράφος διάβασε στην εφημερίδα ένα άρθρο για κάποιον άντρα που, τύφλα στο μεθύσι, σκότωσε τη γυναίκα του με πολλαπλές μαχαιριές. Όταν ο δολοφόνος συνελήφθη, διαμαρτυρήθηκε, λέγοντας πως το μόνο που της έκανε ήταν «unos cuantos piquetitos» (κάνα-δυο κοψιματάκια – μια λέξη που θα χρησιμοποιούσε π.χ. για τσιμπήματα κοριού). Η Kahlo δημιούργησε τον ομότιτλο πίνακά της εμπνευσμένη από το σχετικό ειδησεογραφικό δημοσίευμα, όμως κάποιοι ιστορικοί τέχνης πιστεύουν πως το συνδύασε με τον προσωπικό της πόνο, αφού είχε μάθει για μιαν από τις πιο επώδυνες απιστίες του συζύγου της Diego Rivera: τη σχέση του με την αδερφή της Cristina.
4. Η θύμηση που κομματιάζει
Frida Kahlo, Recuerdo (El corazón) [Θύμηση (Η καρδιά), 1937]Φιλοτεχνημένος δύο χρόνια μετά τη σχέση του συζύγου της με την αδελφή της, ο πίνακας αυτός αντικατοπτρίζει την οδύνη της ζωγράφου. Η Kahlo κυριολεκτικά απο-δομείται στον πίνακα: τα χέρια της έχουν αποκοπεί από τον κορμό της και μοιράζονται σε δυο άδεια φορέματα. Η θέση της καρδιάς είναι πλέον άδεια και τη διαπερνά μία ράβδος, ενώ η καρδιά της Frida, ξεριζωμένη από το κορμί της λόγω της απιστίας του Diego, κείτεται στην άμμο και αιμορραγεί.
5. Η ωμή απεικόνιση μιας αυτοκτονίας
Frida Kahlo, El suicidio de Dorothy Hale [Η αυτοκτονία της Dorothy Hale, 1938]Όταν η Aμερικανίδα κοσμική Dorothy Hale αυτοκτόνησε το 1938, η Clare Boothe Luce, τότε εκδότρια του Vanity Fair, ανέθεσε στην Kahlo να φτιάξει έναν πίνακα εις μνήμην της Hale. Η εκδότρια σοκαρίστηκε όταν η ζωγράφος της παρουσίασε έναν σκληρό πίνακα που απηχούσε την πραγματική μέθοδο αυτοκτονίας της Hale, η οποία βούτηξε στο κενό από το πολύ ψηλό κτίριο όπου διέμενε, στη Νέα Υόρκη. Αρχικά, η Luce σκόπευε να κάνει δώρο τον πίνακα στη μητέρα της Hale, αλλά, αφού τον είδε, παραλίγο να βάλει να τον καταστρέψουν. Οι φίλοι της κατάφεραν να την πείσουν να μην το κάνει, και έτσι το έργο εκτίθεται πλέον στο Μουσείο Τέχνης του Φοίνιξ στην Αριζόνα.
6. Τα αγκάθια του χωρισμού
Frida Kahlo, Autorretrato con collar de espinas y colibrí [Αυτοπροσωπογραφία με κολιέ από αγκάθια και κολιμπρί, 1940]Η Kahlo ήταν διάσημη για τις αυτοπροσωπογραφίες της. Η ιστορία πίσω από τη συγκεκριμένη αυτοαπεικόνισή της είναι δυσάρεστη, καθώς το έργο απηχεί το διαζύγιο της ζωγράφου από τον Diego Rivera. Tα αγκάθια που τρυπούν το δέρμα της, αφήνοντας να τρέχουν αιμάτινες σταγόνες (και παραπέμποντας στο ακάνθινο στεφάνι του Ιησού), συμβολίζουν τον πόνο και την πικρή γεύση της προδοσίας και του εξευτελισμού. Το κολιμπρί στο Μεξικό παραδοσιακά θεωρείται σημάδι καλής τύχης στον έρωτα, όμως το εικονιζόμενο δείχνει νεκρό και, σε συνδυασμό με τη μαύρη γάτα, μάλλον υπογραμμίζει πως η Kahlo δεν ένιωθε αισιόδοξη για το μέλλον της.
7. Το κούρεμα της εκδίκησης
Frida Kahlo, Autorretrato con pelo corto [Αυτοπροσωπογραφία με κοντά μαλλιά, 1940]Σε αυτή την περίπτωση έχουμε άλλο ένα έργο της Kahlo που σχετίζεται με την απιστία του συζύγου της. Μετά το διαζύγιό τους, η ζωγράφος έκοψε τα μακριά της μαλλιά, που ο Diego λάτρευε, ως πράξη εκδίκησης. Στον πίνακα η Kahlo φοράει ένα αντρικό κοστούμι που μοιάζει πολύ με εκείνα που φορούσε ο Rivera, ενώ το ψαλίδι και η κομμένη τούφα που έχει στα χέρια της υποδεικνύουν πως έκανε την πράξη η ίδια. Στο πάνω μέρος του πίνακα η Kahlo παίζει με τους στίχους ενός δημοφιλούς μεξικάνικου τραγουδιού: «Να ξέρεις πως, αν σ’ αγάπησα, ήταν για τα μαλλιά [σου], / Τώρα που είσαι φαλακρή, δεν σ’ αγαπάω πια».
8. Ραχοκοκκαλιά σαν σπασμένη κολόνα
Frida Kahlo, La columna rota [Η σπασμένη κολόνα, 1944]Όπως πολλά από τα έργα της Kahlo, έτσι κι ετούτο αποτελεί μιαν ωμή απεικόνιση του διά βίου πόνου της. Ο συγκεκριμένος πίνακας δείχνει τις στενοχώριες της Kahlo με το σώμα της, το οποίο μοιάζει να βρίσκεται υπό διαρκή κατάρρευση. Εδώ η Kahlo ζωγράφισε τον εαυτό της σαν να έχει «συγκολληθεί» βιαστικά με καρφιά, και με μια σπασμένη κλασική κολόνα στη θέση της (επίσης σπασμένης) σπονδυλικής της στήλης. Κοιτάζοντας προσεκτικά το κατά τα άλλα ανέκφραστο πρόσωπό της, βλέπουμε τα εμβληματικά της μάτια να ξεχειλίζουν από δάκρυα.
9. Δίαιτα και απελπισία
Frida Kahlo, Sin esperanza [Χωρίς ελπίδα, 1945]Από τον τίτλο και μόνο, είναι φανερό πως η έμπνευση για τον εν λόγω πίνακα ήταν σκοτεινή. Το 1945, που φιλοτεχνήθηκε, η Kahlo υπέφερε τόσο έντονα από την κακή υγεία της, ώστε έχασε εντελώς την όρεξή της για φαγητό. Ο γιατρός της την υποχρέωσε να ακολουθήσει μια ειδική διατροφή, την οποία εκείνη δεν άντεχε. Στο έργο η Kahlo αυτοαπεικονίζεται ξαπλωμένη και αβοήθητη καθώς το περιεχόμενο της απεχθούς διατροφής που της επέβαλαν διοχετεύεται στο στόμα της με χωνί. Το κρανίο που φιγουράρει επίσης στο χωνί, κάνει το περιεχόμενό του πιο απεχθές και εντείνει τις σκέψεις περί επερχόμενου τέλος.
10. Η αποτυχημένη επέμβαση και το λαβωμένο ελάφι
Frida Kahlo, El venado herido [Το πληγωμένο ελάφι, 1946]Η Kahlo υποστήριζε πως δεν ήταν σουρεαλίστρια – ζωγράφιζε την πραγματικότητά της, όχι όνειρα. Το πληγωμένο ελάφι είναι μια μελαγχολική διεισδυτική ματιά σε ό,τι αποτελούσε πραγματικότητα για εκείνη. Δείχνει ένα ελάφι που έχει το πρόσωπο της Kahlo, σε πρώτο πλάνο, με το σώμα του τρυπημένο από πολλά βέλη και αίμα να κυλά από τις λαβωματιές. Στο φόντο υπάρχει ένα δάσος νεκρό, χωρίς φυλλωσιές. Το έργο ζωγραφίστηκε τη χρονιά που η ζωγράφος υποβλήθηκε σε μια σοβαρή επέμβαση στη σπονδυλική της στήλη στη Νέα Υόρκη – μια επέμβαση που υποτίθεται πως θα την απάλλασσε από βασανιστικούς πόνους, αλλά τελικά διέψευσε όλες τις ελπίδες που είχε καλλιεργήσει. Η λέξη ‘CARMA’ (πεπρωμένο, μοίρα), που υπάρχει κάτω αριστερά, μάλλον δείχνει ότι η Kahlo αισθανόταν καταδικασμένη να υποφέρει.
Δημήτρης Καβατζικλής
