Δημήτρης Καβατζικλής
Η απαγόρευση βιβλίων είναι μια παλιά ιστορία. Σύμφωνα με τον θρύλο, το 213 π.Χ., ο Κινέζος αυτοκράτορας Τσιν Σι Χουάνγκτι έκαψε πολλά από τα βιβλία στο βασίλειό του, ώστε η βασιλεία του να μην μπορεί να συγκριθεί με προηγούμενες. Το 1637, το «New English Canaan» του Thomas Morton απαγορεύτηκε από τους Πουριτανούς. Πιο πρόσφατα, απαγορεύτηκαν βιβλία του Οβίδιου και του Sir Walter Raleigh , επειδή δεν άρεσαν σε ορισμένους, αναφέρει το mentalfloss.
Η απαγόρευση βιβλίων δεν είναι κάτι που ανήκει στο παρελθόν. Κάθε χρόνο, η Αμερικανική Ένωση Βιβλιοθηκών (ALA) δημοσιεύει μια λίστα με απαγορευμένα βιβλία. Οι New York Times αναφέρουν ότι τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί ο αριθμός των απαγορευμένων βιβλίων στις δημόσιες βιβλιοθήκες. Μια πρόσφατη μελέτη της PEN America κατέγραψε 3362 περιπτώσεις απαγόρευσης βιβλίων, μια αύξηση 33% σε σχέση με τη σχολική χρονιά 2021–2022.
Παρόλο που κάποια βιβλία μπορεί να απαγορεύονται για καλούς λόγους — επειδή προάγουν στερεότυπα για το σεξισμό, για παράδειγμα — άλλα απαγορεύονται για γελοίους λόγους, όπως τα παρακάτω.
1. Η μικρή κατάσκοπος (Harriet the Spy)
Το βιβλίο της Louise Fitzhugh διηγείται την ιστορία της 11χρονης Harriet, που κρατάει ένα σημειωματάριο γεμάτο ειλικρινείς σκέψεις για τους ανθρώπους στη ζωή της. Φαίνεται αθώο, αλλά το 1983 σε συνεδρίαση σχολικού συμβουλίου στην πόλη Xenia του Οχάιο, γονείς διαφώνησαν με την παρουσία του βιβλίου. Πίστευαν ότι το βιβλίο δίδασκε στα παιδιά να λένε ψέματα, να κατασκοπεύουν και να αντιμιλούν. Η πρόταση τους τελικά απορρίφθηκε.
2. The Bluest Eye
Το πρώτο μυθιστόρημα της Toni Morrison, που εκδόθηκε το 1970, συχνά καταλήγει στη λίστα της Αμερικανικής Ένωσης Βιβλιοθηκών (ALA) με τα συχνότερα απαγορευμένα βιβλία λόγω των αναφορών του σε βιασμό και αιμομιξία. Το 2014, το σχολικό συμβούλιο ενός σχολείου στο Κολόμπους του Οχάιο διαφώνησε με την παρουσία του στη λίστα προτεινόμενων βιβλίων για μαθητές λυκείου, με έναν μέλος του συμβουλίου να λέει ότι το βιβλίο προωθούσε «κρυφή σοσιαλιστικο-κομμουνιστική ατζέντα».
3. Θεέ μου, είσαι εκεί; (Are You There God? It’s Me, Margaret)
Τη δεκαετία του ’90, πέντε βιβλία της Judy Blume βρέθηκαν στη λίστα των πιο συχνά απαγορευμένων: Forever, Blubber, Deenie, Tiger Eyes, και Are You There God? It’s Me, Margaret. Το τελευταίο, εκδόθηκε τη δεκαετία του 1970 και εξερευνά τις δυσκολίες της εφηβείας. Δέχεται επικρίσεις κυρίως επειδή μιλάει για την εφηβεία και τη σεξουαλικότητα. Το 1982, η σχολική περιφέρεια Fond du Lac στο Ουισκόνσιν προσπάθησε να το απαγορεύσει επειδή ήταν «σεξουαλικά προσβλητικό και ανήθικο».
4. Blubber
Αυτό το βιβλίο της Judy Blume ασχολείται με το bullying και τις κλίκες. Ο κεντρικός χαρακτήρας μαθαίνει ένα σημαντικό μάθημα για το τι σημαίνει να είσαι φίλος και πως η δημοτικότητα δεν αξίζει αν είσαι ψεύτικος. Το βιβλίο δείχνει επίσης τους κινδύνους της ψυχολογίας του όχλου. Ωστόσο, κάποιοι γονείς δεν ήταν ικανοποιημένοι με τα μαθήματα που η Blume προσπαθούσε να διδάξει στα παιδιά. Το βιβλίο δέχτηκε επικρίσεις επειδή ένας μαθητής αποκαλεί τη δασκάλα «σκύλα».
5. Ο άρχοντας των μυγών (Lord of the Flies)
Η ιστορία αφορά μια ομάδα αγοριών που ναυαγούν σε ένα νησί. Χωρίς την παρουσία ενηλίκων, τα αγόρια καταφεύγουν γρήγορα σε βίαιες και απάνθρωπες συμπεριφορές, οδηγώντας τελικά στο θάνατο δύο χαρακτήρων. Το βιβλίο απαγορεύτηκε σε σχολεία του Κονέκτικατ, ήδη από τη δεκαετία του 1960, και οι προσπάθειες να αφαιρεθεί από τις σχολικές λίστες συνεχίζονται.
6. Λεξικό Merriam-Webster
Ακούγεται απίστευτο όμως κάποια σχολεία στην Καλιφόρνια αποφάσισαν να αφαιρέσουν τη 10η έκδοση του Λεξικού Merriam-Webster από τις αίθουσες της τέταρτης και πέμπτης τάξης Δημοτικού το 2010. Το πρόβλημα; Ένα παράπονο γονέα ότι το παιδί του διάβασε τον ορισμό του όρου «στοματικό σεξ» στις σελίδες του λεξικού.
7. A Light in the Attic
Οι γονείς των μαθητών ενός σχολείου στο Beloit του Ουισκόνσιν κατάφεραν να απαγορεύσουν το βιβλίο επειδή, όπως υποστήριξαν, το ποίημα, «Πώς να μην στεγνώσετε τα πιάτα», θα «ενθάρρυνε τα παιδιά να σπάνε τα πιάτα, για να μην χρειαστεί να τα στεγνώνουν». Ένα χρόνο αργότερα, άλλο σχολείο ισχυρίστηκε ότι το βιβλίο «δοξάζει τον Σατανά, την αυτοκτονία και τον κανιβαλισμό, και ενθαρρύνει τα παιδιά να είναι ανυπάκουα».
8. Το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ
Ένα ημερολόγιο που γράφτηκε κατά τη διάρκεια μιας φρικτής εποχής της ιστορίας, που κανείς δεν πρέπει να ξεχάσει, φαίνεται πως θα έπρεπε να είναι απαραίτητο ανάγνωσμα, αλλά κάποιοι γονείς δεν πιστεύουν ότι τα παιδιά τους πρέπει να το διαβάσουν. Το 2010, η σχολική περιφέρεια Culpeper County απαγόρευσε το βιβλίο μετά από παράπονο ενός γονέα για τα «αποσπάσματα που περιγράφουν τις αναδυόμενες σεξουαλικές επιθυμίες της». Ωστόσο, η περιφέρεια σύντομα αντέστρεψε την απόφαση αυτή, επιτρέποντας την παραμονή του στη βιβλιοθήκη μιας παλαιότερης έκδοσης χωρίς τα συγκεκριμένα αποσπάσματα. Επιπλέον, η επιτροπή σχολικών βιβλίων της Αλαμπάμα ήθελε να το απαγορεύσει επειδή το θεώρησε «πολύ καταθλιπτικό».
9. Σάρλοτ, η Αραχνούλα (Charlotte’s Web)
Το κλασικό βιβλίο του E.B. White δημοσιεύτηκε το 1952. Σύμφωνα με την Chicago Tribune, το 2006 γονείς σε σχολική περιφέρεια του Κάνσας, πίστευαν ότι ήταν αφύσικο τα ζώα να μιλούν και έφτασαν στο σημείο να πουν ότι «η παρουσίαση κατώτερων μορφών ζωής με ανθρώπινες ικανότητες είναι βλάσφημη και προσβλητική προς τον Θεό».
10. Οι Περιπέτειες του Χάκλμπερι Φιν (The Adventures of Huckleberry Finn)
Το μυθιστόρημα του Mark Twain απαγορεύεται συχνά λόγω της ρατσιστικής του γλώσσας αλλά δεν ήταν αυτό που αναστάτωσε τη Δημόσια Βιβλιοθήκη του Μπρούκλιν το 1905. Η βιβλιοθήκη απαγόρευσε το Huckleberry Finn επειδή «ο Χακ όχι μόνο είχε φαγούρα, αλλά και ξυνόταν, και επειδή είπε “ιδρώτας” αντί για “εφίδρωση”».
11. Που είναι ο Γουόλι; (Where’s Wally?)
Ο Γουάλντο (ή Γουόλι στην Ευρώπη) μας προκαλεί να τον βρούμε σε κάπως χαοτικές σκηνές από το 1987. Γι’ αυτό ίσως αποτελεί έκπληξη ότι η έκδοση του 1987 απαγορεύτηκε από τη Δημόσια Σχολική Βιβλιοθήκη του East Hampton, Νέας Υόρκης. Ο λόγος; Μια γυμνόστηθη γυναίκα σε μια σκηνή στη σελίδα 4. Σύμφωνα με τους New York Times, το γυμνό στήθος αναστάτωσε μια μητέρα τόσο πολύ που παραπονέθηκε στον διευθυντή, με αποτέλεσμα το βιβλίο να αφαιρεθεί από τα ράφια.
12. Brown Bear, Brown Bear, What Do You See?
Το 2010, η Κρατική Επιτροπή Εκπαίδευσης του Τέξας απαγόρευσε το βιβλίο από το πρόγραμμα σπουδών όταν μπέρδεψε τον συγγραφέα, Bill Martin Jr., με κάποιον άλλο. Το άτομο που ήθελαν να απαγορεύσουν ήταν ο Bill Martin, συγγραφέας ενός βιβλίου με τίτλο Ηθικός Μαρξισμός (Ethical Marxism), που δεν είχε καμία σχέση με τον Bill Martin Jr.
13. Λόραξ (The Lorax)
Το 1989, οικογένειες μαθητών δημοτικού στο Laytonville της Καλιφόρνια προσπάθησαν να αφαιρέσουν το The Lorax από τη λίστα ανάγνωσης, επειδή πίστευαν ότι επιτίθεται στη βιομηχανία ξυλείας. Οι οικογένειες που παραπονέθηκαν εργάζονταν σε αυτή. Το βιβλίο τελικά παρέμεινε στη λίστα, αλλά οι γονείς είχαν τη δυνατότητα να επιλέξουν άλλο βιβλίο για τα παιδιά τους. Κάποιοι εξοργίστηκαν τόσο πολύ που έγραψαν ένα δικό τους βιβλίο ως απάντηση.
