Βάνα Κράβαρη
Την Παγκόσμια Ημέρα για την Εξάλειψη της Βίας Κατά των Γυναικών, μια παράσταση που με έναν διακριτικό τρόπο περικλείει όλα τα καίρια ερωτήματα, μα κυρίως όλα τα συγκρουόμενα συναισθήματα της κακοποίησης, που δεν σωματοποιείται, παρά μένει άυλη μα εξίσου καταστροφική, έκανε πρεμιέρα. Η παράσταση “Γιατί Τώρα” κάνει σαφές πως οι επαγγελματικοί χώροι είναι γεμάτοι ναρκισσιστικές συμπεριφορές, κακοποποιητικούς “ευεργέτες” και εγκλωβισμένους στο roller coaster της κακοποιήσης που μετατρέπεται σε υποστήριξη κάθε τόσο εργαζομένους-θύματα.
Οι Φανή Γρύλλη, Ντίνα Κούκου, Παύλο Πιέρρος και Αναστασία Τσούτση στο Θέατρο 104 δίνουν μια καλή απάντηση σε αυτό το άτοπο “γιατί τώρα;” που κυνηγά τα θύματα όταν αποφασίζουν να καταγγείλουν την κακοποίησή τους. Μιλήσαμε μαζί τους για τους λόγους που επέλεξαν αυτό το θέμα, για το κατά πόσο το Θέατρο δίνει φωνή στα θύματα αλλά και για τον τρόπο που επέλεξαν να βάλουν και την αρρενωπότητα στο κάδρο των θυμάτων.
-Hello, ποιες είστε συστηθείτε στο κοινό. Μα κυρίως πώς είστε αυτή την περίοδο;
Ντίνα Κούκου: Καλησπέρα, καλησπέρα… Είμαστε 4 νέες γυναίκες, η Φανή, η Σοφία, η Αναστασία κι εγώ, που αποφασίσαμε, όταν αποφοιτήσαμε από τη δραματική σχολή μας, να ενώσουμε τις δυνάμεις μας και να δημιουργήσουμε τη “Θεατρική Ομάδα Ανδρομέδα”. Ασχολούμαστε από το 2018 αποκλειστικά με το θέατρο ντοκουμέντο. Αυτή η περίοδος είναι η περίοδος «καρποφορίας» για μας, έπειτα από μια πολύ κουραστική, πολύμηνη περίοδο συζητήσεων, έρευνας, συγγραφής του φετινού μας έργου και προβών.
Αναστασία Τσούτση: …είμαι κουρασμένη, σχεδόν εξαντλημένη, με την προετοιμασία της παράστασης και τη ζωή μου εκτός αυτής, αλλά παράλληλα, ήρεμη, ήσυχη, χαρούμενη, δικαιωμένη και δυνατή… (με την παράσταση και τη ζωή μου εκτός αυτής).
Φανή Γρύλλη: Το άγχος δεν σταματάει ποτέ είναι η αλήθεια, γιατί πάντα κάτι θα προκύπτει, είτε πάνω είτε κάτω από τη σκηνή, που θα γεννά καινούργια ερωτήματα και καταστάσεις σε σχέση με το αντικείμενο του έργου. Αλλά αυτή είναι και η ομορφιά του θεάτρου ντοκουμέντο. Ένας ζωντανός οργανισμός. Μια συνεχής εξέλιξη.
Δεν έχει υπάρξει, άλλωστε, γυναίκα ή κορίτσι που να μην έχει υποστεί- τουλάχιστον-mansplaining, gaslighting δηλ. χειραγώγηση, συναισθηματική και λεκτική κακοποίηση.
-Γιατί επιλέξατε να πραγματοποιηθεί η πρεμιέρα της παράστασης την ημέρα για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών;
Ντίνα Κούκου: Αυτή η μέρα μάς αφορά άμεσα. Η «Ανδρομέδα» αποτελείται από γυναίκες. Η βία κατά των γυναικών παρουσιάζει ανησυχητικές διαστάσεις και έχει «πολλά πρόσωπα». Σωματική βία, σεξουαλική βία, διαδικτυακή βία, λεκτική και συναισθηματική βία. Στόχος της ομάδας μας, μέσω των παραστάσεών μας, είναι η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των ανθρώπων. Αυτοί όλοι είναι οι λόγοι που η πρεμιέρα μας έγινε μια τόσο σημαντική μέρα.
-Το έργο επικεντρώνεται γύρω από τη λεκτική κυρίως κακοποίηση και τη δίνη στην οποία μπαίνουν τα θύματα ναρκισσιστών. Ποιες ιστορίες της διπλανής πόρτας σας ενέπνευσαν;
Ντίνα Κούκου: Ιστορίες της διπλανής πόρτας, που θέλησαν να μοιραστούν μαζί μας κάποιες γυναίκες- κυρίως, αλλά ιστορίες και της δικής μας πόρτας, θα προσέθετα. Δεν έχει υπάρξει, άλλωστε, γυναίκα ή κορίτσι που να μην έχει υποστεί- τουλάχιστον-mansplaining, gaslighting δηλ. χειραγώγηση, συναισθηματική και λεκτική κακοποίηση. Ανεξάρτητα από το αν αναγνώρισε τα σημάδια ή όχι.
Φανή Γρύλλη: Ιστορίες που ειπώνονται και άλλες που όχι. Δυστυχώς, αν έπρεπε να τις συμπεριλάβουμε όλες, η παράσταση δεν θα είχε τέλος. Αλλά σίγουρα όλοι οι άνθρωποι που μας έχουν δωρίσει τα βιώματα τους, βρίσκονται κάθε φορά μαζί μας πάνω στη σκηνή.
Αναστασία Τσούτση: Σημαντική έμπνευση, τη σημαντικότερη θα έλεγα, αποτέλεσε για μας η ιστορία μιας ομάδας γυναικών, που μας προσέγγισε με την πρόθεση να μας εξιστορήσει την ψυχολογική κακοποίηση που βίωσαν από ανώτερό τους, εργαζόμενες μαζί για πολλά χρόνια. Μια κακοποίηση που τους πήρε καιρό να αντιληφθούν και ακόμα περισσότερο καιρό να σχεδιάσουν την απόδρασή τους από τη συνθήκη που την προκαλούσε. Είναι η κύρια μαρτυρία που υπάρχει στην παράσταση μας και, για μένα, αυτή που άγγιξε κόκαλο.
-Και η προηγούμενη παράσταση της ομάδας Ανδρομέδα αφορούσε το γυναικείο βίωμα και τις παγίδες του. Θεωρείται πως μιλάμε αρκετά για το τι σημαίνει να είσαι γυναίκα, με τη δύσκολη έννοια, θεατρικά στην Ελλάδα;
Αναστασία Τσούτση: Το να είσαι γυναίκα είναι μια δύσκολη συνθήκη γενικά και ειδικά. Ήταν δύσκολη, αν ανατρέξουμε σε μια ιστορική αναδρομή, εδώ και αιώνες, και έχει γίνει σχεδόν τρομακτική. Είναι ανάγκη να έρθουμε σε επαφή, να ερευνήσουμε το γυναικείο βίωμα, τις γυναικείες ιστορίες, τους φόβους και τις δυσκολίες, τις παγίδες που προκύπτουν από την γυναικεία ταυτότητα. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε χώρο για να ακούσουμε και να ακουστούμε…
Ντίνα Κούκου: Και θεατρικά και γενικότερα νιώθω ότι έχουμε στραφεί αρκετά προς τις έμφυλες διακρίσεις και τη βία κατά των γυναικών τα τελευταία χρόνια. Μιλάμε πιο ανοιχτά για αυτά τα θέματα απ’ ότι παλιότερα, στις σκοταδιστικές περιόδους του παρελθόντος. Όμως, δεν αρκεί. Τι γίνεται με τον κρατικό μηχανισμό που θα έπρεπε να έχει αποτελεσματικό δίκτυο δομών και υπηρεσιών και θα έπρεπε να παρέχει ασφάλεια στα θύματα κακοποίησης; Τι γίνεται με τα αντανακλαστικά των αρχών; Η ενημέρωση είναι σαφέστατα σημαντική, όμως είναι μόνο το πρώτο βήμα. Τι γίνεται με τα επόμενα βήματα, λοιπόν; Βλέπω ότι συνηθίζουμε τη βία και δεν πρέπει.
Φανή Γρύλλη: Όσο υπάρχει ακόμα πρόβλημα, όσο ακόμα υπάρχουν θύματα, τόσο θα υπάρχουν πράγματα να συζητήσουμε. Να κάνουμε.
Όταν μεγαλώνεις μαθαίνοντας πως η μόνη άμυνα είναι η επίθεση, πώς μπορείς να σταματήσεις να δείχνεις τα δόντια σου;
-Ο ένας και μοναδικός άνδρας της παράστασης έχει και εκείνος τη δική του ιστορία παρενόχλησης αλλά έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο διαχείρισης του τραύματός του. Πόσο ρεαλιστική ήταν αυτή η απεικόνιση του πώς μεταβόλισε αυτή την εμπειρία ο ανδρικός ψυχισμός;
Αναστασία Τσούτση: Όλοι έχουμε μια ιστορία παρενόχλησης, μια ιστορία κακοποίησης, και όλοι τη μεταβολίζουμε κάπως, ο καθένας διαφορετικά: ανάλογα το φύλο, την εκπαίδευση που έχουμε λάβει, την τάξη στην οποία ανήκουμε, ανάλογα του τι μας είπαν οι σημαντικοί μας άλλοι όταν συνέβη… Είναι πολλές παράμετροι…
Ντίνα Κούκου: Το πρώτο μάθημα των αγοριών είναι αυτό της πατριαρχικής αρρενωπότητας. Δηλαδή, μαθαίνουν από μικρή ηλικία πως τα βαθιά τους συναισθήματα δεν μπορούν να εκφραστούν, αν δεν συμμορφώνονται με τις συμπεριφορές που θεωρούνται «ανδρικές», ζητώντας τους έτσι να εγκαταλείψουν με κάθε τρόπο τον αληθινό εαυτό τους για χάρη του πατριαρχικού ιδεώδους και να αντιμετωπίζουν τα τραύματά τους ως «άνδρες». Όταν ακούνε από μικρά ότι «Δεν πρέπει να κλαίγονται σαν τα κοριτσάκια» πώς να μην προκύψει αυτός ο διαφορετικός τρόπος διαχείρισης του τραύματος, αλλά και αντίδρασης ενάντια στις γυναίκες χάνοντας την ανθρωπιά τους;…
Φανή Γρύλλη: …Όταν μεγαλώνεις μαθαίνοντας πως η μόνη άμυνα είναι η επίθεση, πώς μπορείς να σταματήσεις να δείχνεις τα δόντια σου;