σε , ,

Χρήστος Χωμενίδης: Τα 31 ελληνικά τραγούδια του 20ου αιώνα που με διαμόρφωσαν

«Στο ελληνικό τραγούδι κατά τον 20ο αιώνα συντελέστηκε ένα θαύμα.» Ο συγγραφέας προλογίζει και παρουσιάζει την playlist του

Ο συγγραφέας Χρήστος Α. Χωμενίδης (Φωτο: Νίκος Κοκκαλιάς)

Ο Χρήστος Χωμενίδης προλογίζει τα τριάντα και ένα τραγούδια του 20ου αιώνα που τον διαμόρφωσαν

Από τα σπάργανα τρεφόμουν με τραγούδια. Θυμάμαι -ή νομίζω πως θυμάμαι- να τραγουδάω στο μπομπινόφωνο των γονιών μου τα «Καβουράκια» και να χορεύω πενταετής εμπρός στη γιαγιά μου «Στου Μπελαμί το Ουζερί». Θυμάμαι τις εκπομπές των δισκογραφικών εταιρειών στο κρατικό ραδιόφωνο κάθε Κυριακή μεσημέρι – το σήμα της «Μίνος» ήταν οι πρώτες νότες από τη «Συννεφιασμένη Κυριακή», της «Λύρα» η εισαγωγή από το «Ρολόι» του Γιώργου Ρωμανού.

Στο ελληνικό τραγούδι κατά τον 20ο αιώνα συντελέστηκε ένα θαύμα. Σπανίως τόσοι τόσο ταλαντούχοι υπηρέτησαν την ίδια μορφή τέχνης την ίδια εποχή. Όσοι σήμερα μιλούν για παρακμή του είδους, ας αναρωτηθούν μήπως είχαν κακομάθει από τα αριστουργήματα που πλάθονταν κατά την προηγούμενη φάση.

Μού ζήτησε ο Άρης Δημοκίδης να επιλέξω τα δεκαπέντε σημαντικότερα ελληνικά τραγούδια. Κατ’εμέ προφανώς. Τα έκανα τριάντα. Και έπειτα τριανταένα – στο τριανταδύο καίγεσαι. Προσπάθησα να συγκεράσω το προσωπικό μου γούστο με ένα κάπως αντικειμενικό κριτήριο. Αλοίμονο αν δεν είχατε τις διαφωνίες σας. Ευελπιστώ να τις εκφράσετε.

1. Εάν δεν είχαμε ποτέ ακούσει τη «Φραγκοσυριανή» του Μάρκου Βαμβακάρη και το «Μπαξέ Τσιφλίκι» του Βασίλη Τσιτσάνη, αν τα ακούγαμε σήμερα για πρώτη φορά, θα μέναμε έκπληκτοι από το πόσο ιδιοφυώς αποδίδουν την ελληνική ουσία. Πώς μετουσιώνουν σε ήχο και στίχο εικόνες, μυρωδιές, αισθήσεις και αισθήματα. Η «Φραγκοσυριανή» και το «Μπαξέ Τσιφλίκι» αποτελούν το ανεξίτηλο ίχνος μας στην Ιστορία.

 

2. Ο Μίκης Θεοδωράκης συνέθεσε το σάουντρακ στην αρχή της καθ’ημάς Αριστεράς και στη συνέχεια του Έθνους. Το «Άξιον Εστί» επέχει θέση Θείας Λειτουργίας. Στο μακρινό μας μέλλον ο Ελύτης και ο Θεοδωράκης θα στέκουν πλάι στον Ιωάννη Χρυσόστομο και στον Ιωάννη Δαμασκηνό.

3. «… Γεια σας. Ήρθα για να σας δείξω ο ίδιος την Οδό Ονείρων. Δεν ξεχωρίζει. Είναι ένας δρόμος σαν όλους τους άλλους δρόμους της Αθήνας. Είναι ας πούμε – ο δρόμος που κατοικούμε. Μικρός, ασήμαντος, λυπημένος, τυραννικός, μα κι απέραντα ευγενικός. Έχει πολύ χώμα, πολλά παιδιά πολλές μητέρες και πολύ σιωπή. Κι όλα σκεπασμένα από έναν τρυφερό μα κι αβάστακτο ουρανό. Εδώ σ’αυτόν τον δρόμο γεννιόνται και πεθαίνουν τα όνειρα τόσων παιδιών ίσαμε τη στιγμή που η αναπνοή τους θα ενωθεί με τ’ανοιξιάτικο αεράκι του επιταφίου και θα χαθεί. Όμως την νύχτα δεν τους πιάνει ο ύπνος. Κι όταν δεν ονειρεύονται, τραγουδούν…” Το 1962 του Μάνου Χατζιδάκι.

4. Ο Διονύσης Σαββόπουλος είναι ο ιδιοφυέστερος Έλληνας ποιητής των τελευταίων εξήντα ετών. Και ο πρώτος που έφτιαξε γνησίως ελληνική ροκ, σε ρυθμό Μπάλλου, Ζεϊμπέκικου και Τσάμικου. Η Σωτηρία Μπέλλου το κατάλαβε ευθύς.

5. Ο πιο προικισμένος λαϊκός μελωδιστής διέθετε συγχρόνως και την πιο γνησίως κωμική φλέβα. Γιώργος Ζαμπέτας, μάστορας της συγκίνησης και τού σκώμματος.

6. Η σημασία του Μανώλη Χιώτη υπερβαίνει το γεγονός ότι προσέθεσε στο όργανο τέταρτη χορδή και ότι -όπως είπε κάποιος- «πριν από τον Χιώτη παίζαμε μπουζούκι, μετά τον Χιώτη προσπαθούμε να παίξουμε Χιώτη…» Το αίτημα «και του λιμανιού και του σαλονιού» διαπνέει και εκπληρώνεται σε όλο το έργο του.

7. «Εγώ είμαι φασήστας. Με ήτα. Εκ γενετής στη δική μου φάση!» είχε πει κάποτε ο Άκης Πάνου. Τα τραγούδια του αποτελούν -κατά τη γνώμη μου- συμπυκνωμένες εκλαϊκεύσεις του «Ξένου» του Αλμπέρ Καμύ. Ο Άκης Πάνου αξιοποιήσε επίσης καλύτερα από κάθε άλλον το χάρισμα του Στέλιου Καζαντζίδη.

8. Το πρώτο πολιτικό μας τραγούδι γράφτηκε το 1934 από τον Κώστα Γιαννίδη (που ως Γιάννης Κωνσταντινίδης συνέθετε πρωτοποριακή «σοβαρή» μουσική) και τον Αλέκο Σακελλάριο. Το απευθύνει ο Ελευθέριος Βενιζέλος στην Ελλάδα.

9. Ο Αττίκ υπήρξε άνθρωπος-ορχήστρα. Στη Μάντρα του πήραν προπολεμικά το βάπτισμα του πυρός πολλοί καλλιτέχνες που μεσουράνησαν αργότερα. Το «Ζητάτε να σας Πω» σκαρώθηκε μέσα σε λίγα λεπτά, ενώ το κοινό ζητούσε από τον Αττίκ να πει στην παλιά αγαπημένη του, η οποία μόλις είχε μπει στη Μάντρα αγκαζέ με τον νέο της έρωτα, το τραγούδι που είχε γράψει για εκείνη. Το «Είδα Μάτια». Επρόκειτο για τη μαμά της Μελίνας Μερκούρη.

10. «Όσο τραγουδάει ο Γούναρης, το λαϊκό δεν πρόκειται να πάρει κεφάλι από το ελαφρύ…» είχε παραδεχτεί κάποτε ο Βασίλης Τσιτσάνης. Ακούγοντας Νίκο Γούναρη καταλαβαίνεις τι εννοούσε. Σωστός Καρούζο του μπελκάντο.

11. Κατά τη δεκαετία του 1950, αναπτύχθηκε ένα υβριδικό είδος ανάμεσα στο λαϊκό και το ελαφρύ, το οποίο ονομάστηκε αρχοντορεμπέτικο. Το υπηρέτησαν σπουδαίοι συνθέτες και τραγουδιστές. Το «Άλα!» του Μιχάλη Σουγιούλ, όπως το ερμηνεύει μάλιστα η Βίκυ Μοσχολιού, είναι ένας ύμνος στη χαρά της ζωής. Με αυτό θα ήθελα να με πάνε στον τάφο.

12. Στον Γιάννη Παπαϊωάννου, από τους τρυφερότερους ρεμπέτες, αδελφικό φίλο του Τσιτσάνη, επαγγελματία στα νιάτα του ψαρά, ανήκει η Πειραιώτισσα. Δεν έχω αμφιβολία ότι την απηύθηνε σε κάποια συγκεκριμένη Πειραιώτισσα.

13. «Άκου προσεκτικά» μού είχε πει ο Τάσσος Φαληρέας «αυτό το τραγούδι του Μητσάκη. Το “Καπηλειό” είναι η ίδια η Ελλάδα τον καιρό που έβγαινε από τον Εμφύλιο…»

14. Το χαρακτηριζόμενο ως «αδέσποτο» της δεκαετίας του 30 με τις αναρίθμητες επανεκτελέσεις μπορεί δικαίως να χαρακτηριστεί θεϊκής εμπνεύσεως.

15. Ο Στράτος Διονυσίου είναι -κατά τη γνώμη μου- ο μέγιστος των λαϊκών τραγουδιστών. Τον ξεχωρίζω ακόμα και απ’τον Καζαντζίδη και τον Μπιθικώτση. Γιατί; Διότι μπορώ πιο εύκολα να μπω στη θέση του. «Καλύτερα μαζί σου και τρελός…»

16. Ποιος από τους φανατικούς της δήθεν ποιότητας θα περίμενε ότι ένα από τα σπαρακτικότερα τραγούδια της Ρίτας Σακελαρίου θα το υπέγραφε ο Νίκος Καρβέλας; Δεν βαριέστε. Θα τον ανακαλύψουν κι εκείνον με όση καθυστέρηση ανακάλυψαν και τη Ρίτα…

17. Ο Τόλης Βοσκόπουλος είναι ο σημαντικότερος Έλληνας κρούνερ, ο μέγας γόης της πίστας. «Και φρούτα να πουλούσε στη λαϊκή» έλεγε ο Ζαμπέτας «θα τον ερωτεύονταν…»

18. Συνδέοντας δύο τραγούδια ο Δημήτρης Μητροπάνος έφτιαξε έναν ύμνο. Τον είχα πρωτακούσει στην ταινία «Τα Μάρμαρα» του Αλέξη Μπίστικα.

19. Το 1993, ως προπαιδευόμενος στο Κ.Ε. Πόρος, διαπίστωσα πως το δημοφιλέστερο τραγούδι τραγούδι μεταξύ των ναυτών ήταν αυτό. Δεν μού έκανε καμία έκπληξη. Με τη φωνή -εννοείται- του Γιώργου Νταλάρα.

20. Οι στίχοι -κι ας υπογράφονται από τον Απόστολο Καλδάρα– έχουν κάτι από την έμπνευση της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου. Η Χάρις Αλεξίου τούς απογειώνει.

21. Το 1974, ο Σταύρος Ξαρχάκος και ο Νίκος Γκάτσος κυκλοφόρησαν το «Νυν και Αεί», δίσκο με δώδεκα πολιτικά τραγούδια τα οποία αποτύπωναν τον ζόφο της Χούντας και την ελπίδα της νεογέννητης Δημοκρατίας. Χάρη και στη χαρακτηριστική φωνή του Νίκου Δημητράτου και στο ενορχηστρωτικό χάρισμα του Ξαρχάκου, το «Ήρθε ο Καιρός» παραμένει εξόχως ξεσηκωτικό.

22. Ο Γιάννης Μαρκόπουλος προσέφερε ουσιαστικά στο ελληνικό τραγούδι εμπνεόμενος από τη δημοτική παράδοση, μεταγράφοντας την δημιουργικότατα. Ο Νίκος Ξυλούρης, εάν ζούσε, θα είχε κερδίσει διεθνή φήμη ως έθνικ ερμηνευτής. Ο Κώστα Γεωργουσόπουλος ως Κ.Χ.Μύρης έγραψε σπουδαίους στίχους.

23. Ο «Δρόμος» του 1969 είναι το πιο εμπορικό LP στην ιστορία της ελληνικής δισκογραφίας. Το βρίσκω απολύτως δίκαιο. Ο Μίμης Πλέσσας πήρε τους στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου, που ο ίδιος ο Λευτέρης τους θεωρούσε -λένε- ρετάλια και έφτιαξε αριστουργήματα. Το «Άγαλμα» δεν θα ξεχαστεί ποτέ. Και επιμένω: «Αγάλματα» έλεγαν τότε τις «καλντεριμιτζούδες». Τις πλανόδιες πόρνες.

24. Στη δύση της τόσο σύντομης ζωής του, ο Μάνος Λοϊζος μελοποίησε Ναζίμ Χικμέτ. «Οι πεθαμένοι δεν απασχολούν πιότερο από ένα χρόνο τους ανθρώπους του εικοστού αιώνα…» τραγουδάει ανατριχιαστικά.

25. Ο Γιάννης Σπανός ήταν ο κορυφαίος του «Νέου Κύματος», ο πιο ευαίσθητος από τους συνθέτες τραγουδιών. Με το «Μια Αγάπη για το Καλοκαίρι» με νανούριζε η μαμά μου….

26. Όσες ενστάσεις κι αν έχεις για τον βίο και την πολιτεία του Σταμάτη Κραουνάκη, δεν γίνεται να αρνηθείς το χάρισμά του. Μελωδικό και στιχουργικό. Που αναδεικνύεται εδώ από τη φωνή του προικισμένου λαϊκού τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη.

27. Κανείς δεν θα μπορούσε να φωτίσει μουσικά καλύτερα το «Ερωτικό» του Ναπολέοντος Λαπαθιώτη από τον Νίκο Ξυδάκη. Καμία να το τραγουδήσει σαν την Ελευθερία Αρβανιτάκη.

28. Η Μαρινέλλα είναι η αισθαντικότερη Ελληνίδα τραγουδίστρια, θυγατέρα της Σοφίας Βέμπο, αδελφή της Νταλιντά. Ο Μιχάλης Μπουρμπούλης που υπογράφει τους στίχους, έχει γράψει το «Για την Ελένη» του Μάνου Χατζιδάκι. Τον Γιώργο Χατζηνάσιο τον αγάπησα από τα σάουντρακ στις ταινίες του Κλέαρχου Κονιτσιώτη αλλά και στη «Γλυκιά Συμμορία».

29. To 1976, ο Λουκιανός Κηλαηδόνης συνέθεσε μουσική για μια ταινία νουάρ που δεν θα γυριζόταν ποτέ. Το “Media Luz” είναι το κορυφαίο έργο του, μία ελεγεία στη μεταπολεμική Φωκίωνος Νέγρη.

30. Ποιος θα μπορούσε να μιλήσει για τις ερωτικές σχέσεις στους μεταμοντέρνους καιρούς μας τόσο ευθύβολα και καίρια όσο ο Νίκος Πορτοκάλογλου;

31. Χρωστάμε στον Θάνο Μικρούτσικο τη μουσική εκλαϊκευση του Νίκου Καββαδία. Όσο πιο παραμυθένιο το ποίημα, τόσο πιο ευτυχές το αποτέλεσμα.

*Το νέο μυθιστόρημα του Χρήστου Α. Χωμενίδη, «Ο Βασιλιάς της» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη

ΠΩΣ ΣΟΥ ΦΑΝΗΚΕ?

0 points
Upvote Downvote

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ

Παρακαλούμε Συνδεθείτε για να σχολιάσετε