Οι 10 κανόνες του Νίτσε για να γράφεις με στυλ

Η Ρωσίδα ποιήτρια, μυθιστοριογράφος, κριτικός και πρώτη γυναίκα ψυχολόγος Lou Andreas-Salomé τράβηξε το ενδιαφέρον πολλών Ευρωπαίων διανοούμενων της εποχής της, όπως ο φιλόσοφος Paul Rée, ο ποιητής Ranier Maria Rilke και ο Φρίντριχ Νίτσε. Ο Νίτσε την ερωτεύτηκε σφοδρά, της έκανε πρόταση γάμου και, όταν εκείνη αρνήθηκε, διέκοψε απότομα τη σχέση τους, γράφει το openculture.

Από την πλευρά της, η Salomé, που εκτιμούσε ιδιαίτερα αυτές τις φιλίες, έκανε της δική πρόταση: «να ζήσουν μαζί σε ένα σπίτι μαζί με τον Rée όπου θα μπορούσαν να συζητούν για τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία και την τέχνη». Η ιδέα σκανδάλισε την αδερφή του Νίτσε και τον κοινωνικό της περίγυρο και συνέβαλε στις αρνητικές κριτικές που έλαβε η μελέτη της «Friedrich Nietzsche: The Man and His Works».

«Στον Νίτσε», έγραψε η Salomé, «βλέπουμε μια τραγική ασθένεια και μια θριαμβευτική ανάρρωση, πυρακτωμένη μέθη και δροσερή συνείδηση. Εδώ αισθάνεται κανείς τη διαπλοκή των αμοιβαίων αντιφάσεων, την υπερχείλιση και εκούσια βύθιση των υπερδιεγερμένων ενεργειών στο χάος, το σκοτάδι και τον τρόμο, και μετά μια ανοδική παρόρμηση προς το φως και τις πιο τρυφερές στιγμές».

Οι απόψεις της Salomé πηγάζουν από την ταραχώδη πεζογραφία του Νίτσε, που φτάνει στην αποθέωσή της στο πειραματικό φιλοσοφικό μυθιστόρημά του, «Τάδε έφη Ζαρατούστρα». Ως θεωρητικός της ενσάρκωσης των ιδεών, της άρρηκτης σχέσης τους με το φυσικό και το κοινωνικό, ο Νίτσε είχε μερικές πολύ συγκεκριμένες ιδέες για το ιδανικό λογοτεχνικό ύφος, τις οποίες κοινοποίησε σε μια επιστολή του στην Salomé το 1882 με τίτλο «Προς τη διδασκαλία του στυλ». Σε αυτό έθεσε δέκα στιλιστικούς κανόνες γραφής. Που είναι:

1. Βασική ανάγκη είναι η ζωή: ένα στυλ πρέπει να ζει.

2. Το στυλ πρέπει να ταιριάζει στο συγκεκριμένο άτομο με το οποίο θέλεις να επικοινωνήσεις (νόμος της αμοιβαίας σχέσης.)

3. Προτού ξεκινήσεις να γράφεις πρέπει να προσδιορίσεις ακριβώς «τι θέλεις να πεις και να παρουσιάσεις». Η γραφή πρέπει να είναι μίμηση.

4. Εφόσον ο συγγραφέας δεν διαθέτει πολλά από τα μέσα του ομιλητή, πρέπει να παρουσιάζει την αναγκαιότητα με πολύ εκφραστικό τρόπο, ώστε το αντίγραφο να φαίνεται πολύ πιο χλωμό.

5. Ο πλούτος της ζωής αποκαλύπτεται μέσα από έναν πλούτο χειρονομιών. Πρέπει να μάθεις να αντιλαμβάνεσαι τα πάντα – τη διάρκεια των προτάσεων, την επιλογή των λέξεων, την παύση, τη σειρά των επιχειρημάτων – σαν χειρονομίες.

6. Προσοχή στις περιόδους. Μόνο όσοι έχουν μεγάλη διάρκεια αναπνοής ενώ μιλούν δικαιούνται περίοδο. Για τους περισσότερους ανθρώπους, η περίοδος είναι θέμα επιτήδευσης.

7. Το στυλ πρέπει να αποδεικνύει ότι πιστεύεις σε μια ιδέα, όχι μόνο τι σκέφτεσαι αλλά και τι αισθάνεσαι.

8. Όσο πιο αφηρημένη είναι μια αλήθεια που θέλεις να διδάξεις, τόσο περισσότερο πρέπει να δελεάσεις τις αισθήσεις.

9. Η στρατηγική του καλού πεζογράφου συνίσταται στην επιλογή των μέσων που χρησιμοποιεί για να πλησιάσει την ποίηση χωρίς να μπει σε αυτήν.

10. Δεν είναι καλοί τρόποι ή έξυπνο να στερείς από τον αναγνώστη σου τις πιο προφανείς αντιρρήσεις. Είναι πολύ καλοί τρόποι και πολύ έξυπνο να αφήνεις μόνο του τον αναγνώστη να βιώνει την πεμπτουσία της σοφίας σου.

Ενώ ο προοπτικισμός του Νίτσε έχει ερμηνευθεί ως απρόβλεπτος υποκειμενισμός, η λατρεία του για την αρχαιότητα δίνει μεγάλη αξία στους τυπικούς περιορισμούς. Η πεζογραφία του βρίσκεται μεταξύ της διονυσιακής εγκατάλειψης και της απολλώνιας ψυχραιμίας, και οι κανόνες του αφορούν αυτό που οι καθηγητές θεωρητικών επιστημών κάποτε αποκαλούσαν Trivium: γραμματική, ρητορική και λογική: οι τρεις βάσεις της συγκινητικής, εκφραστικής, πειστικής γραφής.

Η Salomé εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από αυτούς τους κανόνες που τους συμπεριέλαβε στη βιογραφία της, λέγοντας: «Το να εξετάζεις το στυλ του Νίτσε για αιτίες και συνθήκες σημαίνει πολύ περισσότερα από το να εξετάζεις την απλή μορφή με την οποία εκφράζονται οι ιδέες του. Μάλλον, σημαίνει ότι μπορούμε να ακούσουμε τους εσωτερικούς του ήχους».

Έγραψε στη μελέτη της ότι «ο Νίτσε όχι μόνο κατέκτησε τη γλώσσα αλλά και ξεπέρασε τις ανεπάρκειές της». Η τολμηρή αλλά πειθαρχημένη γραφή του Νίτσε βρήκε ένα συμπλήρωμα στην οξυδερκή ανάλυση της Salomé. Από αυτήν μπορούμε να πάρουμε μια ακόμη αρχή: «Παρόλο που οι δημόσιες επιθέσεις εναντίον της είναι εξαιρετικά συκοφαντικές, ιδιαίτερα από την αδελφή του, Elisabeth, κατά τη ναζιστική περίοδο στη Γερμανία, η Salomé δεν απάντησε ποτέ σε αυτές».

*ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

ΚΟΥΙΖ: Ποιος το είπε;