Βάνα Κράβαρη
Στη μικρού μήκους ταινία “Η Αρχή” σε σκηνοθεσία Γιώργου Νικολόπουλου, μια παρέα νεαρών φοιτητών, ζει μια ακόμα μέρα στον πλανήτη Ελλάδα του 2008. Βασικά μια ακόμα νύχτα. Είναι 6 Δεκέμβρη του 2008, μαζεύονται σε ένα σπίτι στα Εξάρχεια και όσο μαλώνουν για τα ίδια και για τα ίδια, δεν έχουν ιδέα πως όλη αυτή η βολική επαναληπτικότητα θα διακοπεί από τη δολοφονία ενός 15χρονου. Ενός παιδιού από σφαίρα αστυνομικού, λίγους δρόμους παρακάτω. Στη Μεσολογγίου. Είναι παράδοξο το πώς αυτή η 15λεπτη ταινία καταφέρνει να θυμίσει πώς ήταν η ζωή και οι αυτοματισμοί της πριν από εκείνη τη μέρα. Πριν τη εν ψυχρώ δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου.
Τον Δεκέμβριου του 2008 «τα Χριστούγεννα ακυρώθηκαν» από τη σφαίρα του ειδικού φρουρού της Ελληνικής Αστυνομίας, Επαμεινώνδα Κορκονέα. Έκτοτε μέσα στην επαναληπτικότητα της ίδιας τραγικής ιστορίας, μέσα σε όλες τις φορές που θυμηθήκαμε την Αθήνα των Δεκεμβριανών του ’08, δεν έχουμε καταφέρει να μη νιώσουμε μικροί μπροστά στη φράση «σκοτώσαν το παιδί», που πάντα σωματοποιείται με μια ανατριχίλα που αντανακλά σε ένα τρένο ματαιολατρικών σκέψεων που καταλήγουν σε ένα «κανείς δεν είναι ασφαλής». Κι αν έχουμε νιώσει χυδαίοι κάθε φορά που έχουμε σκεφτεί πως υπερβάλλουμε.
Ο Δεκέμβρης του ’08 βρήκε τους σημερινούς σχεδόν και εντελώς 30άρηδες εντελώς απροτετοίμαστους. Αφόρητα κακομαθημένους. Ελαφρώς δραματικούς. Αθώα επιφανειακούς. Αφελώς αθώους. Τα χρωστούσαν στην εφηβεία τους όλα αυτά. Ή μάλλον τους τα χρωστούσε εκείνη. Κάποιους τους βρήκε στην στην πενταήμερη. Άλλους στα πιο φρέσκα χρόνια της προεφηβείας. Βρέθηκαν σε μια νύχτα μέσα στο πλήθος των διαμαρτυριών που σημειώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα, κρυμμένους σε πανεπιστήμια, με βαθύ φόβο που συναντά το μίσος απέναντι στην Αστυνομία που δολοφονεί. Αμήχανες σιωπές σε τάξεις, ακυρώσεις μαθημάτων, καταλήψεις και ένα όχι και τόσο βουβό σιγόντο καθηγητών προς εξεγερμένους έφηβους μαθητές που πήραν το πιο σκληρό reality check που τους έπιασε από τους ώμους, τους τράνταξε δυνατά και τους φώναξε ένα: «θα μπορούσες να είσαι εσύ ρε». Ναι, εσύ, που έτυχε να είσαι στα Εξάρχεια και να βρεθείς απέναντι στον λάθος αστυνομικό.
Ζητήσαμε από 5 σχεδόν και εντελώς 30άρηδες στο σήμερα, να ανατρέξουν σε σκονισμένα ημερολόγια και τσαλακωμένες σημειώσεις τους από τον Δεκέμβριο του 2008. Πού τους βρήκε η 6η Δεκεμβρίου και τι άλλαξε μέσα τους διαπαντός;
“Άκουσα αστυνομικό να μου φωνάζει ‘Πού είναι ο Αλέξης σου τώρα;'” | Χαριτίνη, 30 ετών
“Εκείνο το Σάββατο της 6ης Δεκεμβρίου υπήρξε για πολλούς από εμάς μια βίαιη πολιτική ενηλικίωση. Μια τομή στο πώς βλέπαμε τους εαυτούς μας πριν από εκείνη την ημέρα και μετά.
Από το διάστημα αυτό, θυμάμαι χαρακτηριστικά την διάχυτη οργή που ανάβλυζε από τους δρόμους, τους τοίχους, τους ανθρώπους. Την άρνησή μου να πάω σχολείο σαν να μην συμβαίνει τίποτα και την απόλυτη στήριξη της μητέρας μου σε αυτό, λέγοντας μου απλώς να προσέχω. Την πρώτη γεύση από δακρυγόνα, αλλά και την ασφάλεια που ένιωσα όταν μου είπε ένα παιδί από την πορεία «έλα μαζί μας» και σχηματίσαμε αλυσίδα, προστατεύοντας ο ένας τον άλλον. Οι πρώτοι μου σοβαροί τσακωμοί με ανθρώπους της ηλικίας μου έγιναν τότε. Παρατηρώντας την πορεία τους μετέπειτα από τα σοσιαλ, μάλλον καλώς έγινε η πρώτη ρήξη.
Αυτοί που έλεγαν «μα τι γύρευε στα Εξάρχεια τέτοια ώρα;» αργότερα ήταν αυτοί που είπαν ότι ο Παύλος έβγαζε βία με τα τραγούδια του και ότι ο Ζακ ήταν ένας ληστής-πρεζάκι.
Τα συνθήματα στους δρόμους, το ότι άκουσα αστυνομικό να μου φωνάζει «Πού είναι ο Αλέξης σου τώρα;», το δέντρο που λαμπάδιασε στην πλατεία Συντάγματος, τα αναποδογυρισμένα περιπολικά στο κέντρο του Πειραιά, ενός Πειραιά που πάντα ήταν ήσυχος, νοικοκυρεμένος, οριακά απολιτίκ σε σχέση με την Αθήνα, «Τα Χριστούγεννα ακυρώνονται» σε όλους τους τοίχους, το πανό με τα τεράστια γράμματα ΔΟΛΟΦΟΝΟΙ, η διαμαρτυρία μαθητών έξω από την ΓΑΔΑ ξαπλωμένοι σαν πτώματα. Κι ύστερα…
Οι πρώτες προσπάθειες για ανεξάρτητη ενημέρωση, η απογύμνωση των συστημικών media, το παγωμένο πρόσωπο του Νίκου Ρωμανού ενώ κρατούσε το φέρετρο, το μαζικό ουρλιαχτό χιλιάδων ανθρώπων από τον Έβρο μέχρι την Κρήτη που βγήκαν στους δρόμους και συνάντησαν τα παιδιά τους, τα εγγόνια τους, το «είμαστε εικόνα από το μέλλον», η αίσθηση ότι από εδώ και πέρα τίποτα δεν θα είναι ίδιο πια. Την συμβολή των οδών Τζαβέλλα και Μεσολογγίου συντροφεύει τώρα και για πάντα ένα παιδί που χαμογελάει. Ένα παιδί που κάθε 6η Δεκέμβρη μου φαίνεται όλο και πιο μικρό, όλο και πιο παιδί. Και αυτό, επειδή ενώ θα είχαμε την ίδια ηλικία, εγώ μεγαλώνω κάθε χρόνο. Εκείνος όχι.
Ίσως τελικά όντως, να ήμασταν εικόνα από το μέλλον. Ίσως να μπορούμε να γίνουμε ακόμη.”
“Καταλαβαίνεις ότι δύο επικίνδυνοι τύποι μπορούν να αποφασίσουν την ζωή σου. Τόσο απλά” | Kωνσταντίνος, 28 ετών
“Τη νύχτα που σκότωσαν τον Αλέξη ήμουν 12 χρονών. Οι αναμνήσεις είναι θολές, αλλά υπάρχει μια εικόνα που δεν φεύγει από το μυαλό μου. Γυμνασιόπαιδα στη Θεσσαλονίκη, ντυμένα στα μαύρα να τρέχουν στους σχολικούς διαδρόμους κάπως νευρικά, χωρίς να ξέρουν που πηγαίνουν, χωρίς να έχουν ξεκάθαρο σκοπό. Κάναμε αποχή από τα μαθήματα, οι καθηγητές δεν μας έλεγαν κάτι, ήταν μουδιασμένοι και εκείνοι, το έβλεπες στα μάτια τους. Υπήρχε ένα συλλογικό σοκ σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών.
Βρισκόμασταν σε σύγχυση και σε θυμό γιατί δεν βρίσκαμε τις λέξεις. Πώς μπορεί να εξηγήσει άλλωστε ένα δωδεκάχρονο παιδί ότι ένας αστυνομικός δολοφόνησε εν ψυχρώ ένα αγόρι τρία χρόνια μεγαλύτερο του; Δεν υπήρχαν λέξεις. Δεν υπάρχουν λέξεις.
Βλέπαμε μέσα από την τηλεόραση την Αθήνα να καίγεται για μέρες. Θυμάμαι να γράφουμε κάτι αράδες στο msn για την ασυδοσία της αστυνομίας, χωρίς να γνωρίζουμε καν τι σημαίνει η λέξη. Δεν έφυγαν ποτέ αυτές οι μέρες από μέσα μας, επέστρεφαν πάντα όταν βλέπαμε αστυνομικούς να μας κοιτούν περίεργα στο δρόμο. Μάθαμε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι δεν είμαστε απλώς απροστάτευτοι, αλλά και το ότι κινδυνεύουμε από εκείνους που υποτίθεται ότι θα σε προστατεύσουν. Αυτή ήταν και μια πρόωρη ενηλικίωση.
Λίγα χρόνια μετά δύο ασφαλίτες με ξαπλώνουν στο δρόμο και μου φοράνε χειροπέδες επειδή με σταμάτησαν για έλεγχο σε ένα σκοτεινό δρόμο στο Πανόραμα Θεσσαλονίκης και τους ζήτησα να δω το σήμα τους. Κρατητήριο, σήμανση, θυμάμαι το σκηνικό τώρα και μου φαίνεται σουρεάλ, αλλά εκείνη την ώρα μου κόπηκε η ανάσα. Καταλαβαίνεις ότι δύο επικίνδυνοι τύποι μπορούν να αποφασίσουν την ζωή σου. Τόσο απλά.
15 χρόνια μετά, πλάι στο όνομα του Αλέξη θα βρεις το Νίκο, τον Κώστα, τον Μιχάλη. Η σχολή Κορκονέα έβγαλε πολλούς δολοφόνους. Και βγάζει ακόμα.”
“Όσο βλέπω να περνούν τα χρόνια συνεχίζω να αναρωτιέμαι, ποιον καλείς όταν κινδυνεύεις, αφού η αστυνομία σκοτώνει;” | Mike, 32 ετών
“Όταν σκότωσαν τον Αλέξη ήμουν 17 χρονών, στην τρίτη Λυκείου ενός σχολείου της Καλαμαριάς και ήταν περίεργος ο τρόπος που το μάθαμε, γιατί έγινε την προηγούμενη μέρα από εκείνη της επιστροφής μας από την εφταήμερή μας στη Βαρκελώνη. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι ήμασταν στο ξενοδοχείο, μόλις είχαμε γυρίσει απ’έξω και βλέπαμε στην τηλεόραση, σε ισπανικά δίκτυα, ότι υπάρχουν αναταραχές, διαδηλώσεις και συμπλοκές με την Αστυνομία στην Αθήνα. Είχαμε σκαλώσει και χαζεύαμε τι γίνεται χωρίς να ξέρουμε. Τις νιώθαμε κάπως «συνηθισμένες» τέτοιες εικόνες για κάποιο παράξενο λόγο -μάλλον κακό- στο κέντρο της Αθήνας, δεν δώσαμε πολύ σημασία και πήγαμε για ύπνο, γιατί την επόμενη ημέρα θα επιστρέφαμε. Να τονίσουμε εδώ ότι τότε δεν υπήρχε ενημέρωση από τα social media.
Την επόμενη μέρα, θυμάμαι ότι μίλησα με τον πατέρα μου και τον ρώτησα για τις αναταραχές. Ο πατέρας μου μου είπε «κάποιοι αστυνομικοί πρέπει να σκότωσαν έναν διαδηλωτή», όχι πολύ σίγουρος, γιατί από ό,τι κατάλαβα αυτή ήταν η αρχική ενημέρωση. Δεν είχε γίνει ακόμα σαφές τι είχε συμβεί από τα κανάλια. Έλεγαν ότι είχε σκοτωθεί ένας αναρχικός διαδηλωτής. Μόλις το άκουσα αυτό, επειδή ήδη ψαχνόμουν με τα κοινωνικοπολιτικά θέματα, σκάλωσα λίγο. Μου φάνηκε πολύ ακραίο. «Σκοτώνει η αστυνομία σε διαδηλώσεις;», αναρωτήθηκα.
Την ίδια μέρα θα επιστρέφαμε Ελλάδα, υπήρχε άλλη ατμόσφαιρα μεταξύ των μαθητών. Κάποιους δεν τους ένοιαζε, κάποιοι ήθελαν απλώς να γυρίσουν σπίτια τους. Όσο περνούσαν οι ώρες και οι συμμαθητές μου άρχισαν να μιλούν με τους γονείς τους στην Ελλάδα αρχίσαμε να μαθαίνουμε διάσπαρτες πληροφορίες για το τι έχει συμβεί. Φτάσαμε σε ένα σημείο που αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για έναν 15χρονο μαθητή. Βασικά, για ένα 15χρονο παιδί που είχε σκοτωθεί από την αστυνομία.
Φτάνοντας στην Ελλάδα αργά το βράδυ, ανοίξαμε τηλεόραση και παντού έπαιζε αυτό το πράγμα. Όταν πήγαμε στο σχολείο και είχε γίνει γνωστό στο περίπου πάλι, γιατί τα κανάλια έλεγαν τα δικά τους, υπήρχε μια αναταραχή. Ανταλλάσσοντας SMS μεταξύ μας είχαμε αποφασίσει και συμφωνήσει πως θα κάνουμε κατάληψη. Προφανώς, είχαν γίνει και άλλες καταλήψεις στο παραλθόν, αλλά εκείνη ίσως ήταν η μοναδική φορά που δεν υπήρξαν αντιδράσεις από γονείς. Οριακά δεν υπήρχε κανείς έξω από το σχολείο να διαμαρτυρηθεί όπως άλλες φορές. Μας είχε κάνει εντύπωση αυτό. Είχε συζητηθεί.
Ήταν η μακρύτερη κατάληψη που έγινε και αποφασίσαμε ως σχολείο να συμμετάσχουμε στις πορείες που συνέβαιναν. Δυο μέρες μετά την κατάληψη, είχαμε πάει στην μαθητική πορεία που είχε γίνει το πρωί και αποφασίσαμε αρκετοί από εμάς να πάμε και το βράδυ στη μεγάλη πορεία. Ήταν εκείνη η μέρα που πρώτη φορά ένιωσα και εγώ προσωπικά και συνειδητοποίησα πως αυτό που έγινε με τον Αλέξη, μπορεί πραγματικά να συμβεί, διότι έβλεπα μπροστά μου ανεξαιρέτως ηλικίας, φύλου, σωματοδομής ή οτιδήποτε, ακραίο ξύλο, ακραία χρήση χημικών από την αστυνομία. Μάλιστα σε κάποιο σημείο υπήρξαν προκλήσεις με τα ΜΑΤ να χτυπούν τον κόσμο απρόκλητα, προκαλώντας αναταραχές προβοκατόρικα. Συνειδητοποίησα πως αυτό το πράγμα ξέφυγε τελείως σε σημείο που έφτασε τα όρια του μίσους. Και από τη μια πλευρά και από την άλλη. Ένα μίσος από την αστυνομία, που με έκανε να νιώσω λες και είδα για πρώτη φορά το αληθινό πρόσωπό της. Το μίσος της για τους διαδηλωτές και τους ανθρώπους που θέλουν να διαμαρτυρηθούν για τη δολοφονία ενός παιδιού, 15 χρονών.
Έχοντας καταπιεί τόνους χημικά, από ένα σημείο και μετά, άρχιζες πραγματικά να φοβάσαι για την ατομική σου ακεραιότητα. Και θυμάμαι χαρακτηριστικά πολλής κόσμος, ανάμεσά τους και ενήλικες άνω των 50, να προσπαθούν να μπουν μες στο ΑΠΘ και αστυνομία να τρέχει απέξω σε ένα ανεξήγητο ανθρωποκυνηγητό και να προσπαθούν απλώς να δείρουν όποιον έβλεπαν να προσπαθεί να προστατευτεί, μπαίνοντας στο Πανεπιστήμιο.
Όταν καταφέραμε να βγούμε από το ΑΠΘ, γυρνώντας σπίτι κοιτούσαμε αριστερά και δεξιά μην πετύχουμε αστυνομία. Είχε δημιουργηθεί τέτοιος φόβος δηλαδή. Τους είχαμε ικανούς να μας σκοτώσουν.
Η δολοφονία του Γρηγορόπουλου παγίωσε μέσα μου μια ντροπή για ανθρώπους που είναι σε σώματα ασφαλείας. Έκανα, βέβαια, ένα τσουβάλιασμα για το οποίο ακόμα και σήμερα δεν ξέρω αν έχω κάνει λάθος. Ωστόσο, όσο βλέπω να περνούν τα χρόνια και το πώς εξελίσσονται τα πράγματα, συνεχίζω να να αναρωτιέμαι, ποιον καλείς όταν κινδυνεύεις, αφού η αστυνομία σκοτώνει;”
Ήταν η πρώτη φορά που εγώ, οι φίλες μου και οι φίλοι μου, γνωρίσαμε μαζικά τη φρίκη του κόσμου μας | Μάνος, 30 ετών
“Ήμουν 16 χρονών και πήγαινα πρώτη Λυκείου. Ζούσαμε με τους γονείς μου και την αδερφή μου στον ήσυχο, λαϊκό Πειραιά. Τη μέρα που μαθεύτηκε το νέο για τη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, ήταν η πρώτη φορά, ίσως μαζί με τον πόλεμο στο Ιράκ, που μια είδηση που μάθαιναν οι γονείς, αφορούσε άμεσα εμάς, τα ανήλικα άτομα του σπιτιού. Αντίστοιχα, ήταν σίγουρα η πρώτη φορά που στο σχολείο χρειαζόταν να συζητήσουμε για κάτι «εκτός ύλης». Ήταν ίσως και η μοναδική φορά που δάσκαλοι και καθηγητές υπήρξαν λίγο σύμμαχοι στη ζωή μας και μας παρότρυναν να ασχοληθούμε με όσα συμβαίνουν γύρω μας, να κατέβουμε στις πορείες και να κάνουμε αποχή από τα μαθήματα -σοκαριστική συνθήκη για τη δημόσια εκπαίδευση.
Ανάμεσα στα φροντιστήρια αγγλικών, γαλλικών, μαθηματικών και στις ατελείωτες ώρες μπροστά από το MSN, το hi-5 και το MySpace, προστέθηκαν οι πορείες, τα δακρυγόνα, τα συνθήματα -θυμάμαι να φωνάζουμε ρυθμικά για ώρες: «πυροβολήστε μας κι εμάς». Θυμάμαι και τα νεράντζια που πετούσαμε στα Αστυνομικά Τμήματα και τους αστυνομικούς από τα παράθυρα που γελούσαν μαζί μας.
Βασικά ήταν η πρώτη φορά που εγώ, οι φίλες μου και οι φίλοι μου, γνωρίσαμε μαζικά τη φρίκη του κόσμου μας, αλλά και τη δύναμη της συλλογικότητας και της συσπείρωσης”.
“Υπήρχε μια μόνιμη αίσθηση ότι κάτι θα εκραγεί. Μέσα μου, έξω μου, ή και δίπλα μου” | Μπιάνκα, 30 ετών
“Τον Δεκέμβρη του 2008 δολοφονείται στα Εξάρχεια της Αθήνας, ο Αλέξης, ετών 15. Την ίδια χρονιά εγώ ήμουν 16 ετών, μαθήτρια επίσης στην Πυλαία Θεσσαλονίκης και δεν είχα καμία εικόνα για το πως μοιάζει η Αθήνα ή ο Αλέξης. Εκείνη την μέρα νομίζω μάθαμε όλοι.
Παιδί από μη πολιτικοποιημένη οικογένεια τουλάχιστον όχι ανοιχτά, νομίζω οι μέρες που ακολούθησαν με έφεραν πιο κοντά σε ό,τι μπορούσα τότε να καταλάβω ως πολιτική. Είχα μόνο απορίες. Δεν θυμάμαι και πολλά από εκείνη την περίοδο γενικά, θυμάμαι όμως ότι υπήρχε μια μόνιμη αίσθηση ότι κάτι θα εκραγεί. Μέσα μου, έξω μου, ή και δίπλα μου.
Παντού υπήρχε αναταραχή, παντού η ίδια συζήτηση, γύρω μου παιδιά κατέβαιναν στον δρόμο, προσπαθούσαν να οργανωθούν και πολύς θυμός.
Νομίζω ήταν και η πρώτη φορά που προσωπικά συνειδητοποίησα ότι αυτά που γίνονται γύρω μου πολιτικά και κοινωνικά με αφορούν πολύ πιο άμεσα και πολύ περισσότερο από αυτό που αντιλαμβανόμουν ως τότε.
Πολύ έντονες είναι στην μνήμη μου οι εικόνες στην τηλεόραση με τις πορείες και τις διαδηλώσεις και το χάος και την οργή στην Αθήνα. Φωτιά φωτιά φωτιά. Και αυτή η λέξη, κουκουλοφόροι.
Σκότωσαν ένα παιδί, θα μπορούσα να είμαι εγώ. Θα μπορούσε να είναι ο Χ ή ο Ψ.
Τι δουλειά είχε στα Εξάρχεια; Τι είναι αυτά τα Εξάρχεια και γιατί δεν έπρεπε να είναι εκεί; Γιατί τον σκότωσαν δεν καταλαβαίνω.
Και μετά οργή.
Και μετά πορείες, πορείες με το σχολείο, πορείες εκτός του σχολείου.
Δεν είχα θυμό, δεν καταλάβαινα εντελώς πώς λειτουργούν τα πράγματα. Αλλά είχα αίσθηση της αδικίας. Δεν κατέβηκα σε πορείες, δεν είχα την αντίληψη να καταλάβω για ποιον λόγο γίνονται ούτε τον θυμό απέναντι στο κράτος που καταπιέζει και δολοφονεί. Μέσα μου όλα αυτά άναρθρα, χωρίς λέξεις βγάζανε όμως εντελώς νόημα.
Τώρα το μετανιώνω, που δεν κατέβηκα, που δεν έκαψα, που δεν έσπασα. Πήγα μόνο σε διαμαρτυρίες που κάναμε και οργανώναμε με τους συμμαθητές στο σχολείο και έξω από το σχολείο.
Νομίζω για πολλούς από εμάς άλλαξε κάτι μέσα μας εκείνη την χρονιά. Με το έναν ή τον άλλο τρόπο ο Αλέξης έγινε ο δικός μας φίλος, η δική μας σημαία όσων πιστεύουμε και για όσα μάλλον θα αγωνιζόμασταν από εκεί και πέρα. Μας έδειξε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ποιον έχουμε απέναντί μας και πόσο μας αφορά αυτό που έχουμε απέναντί μας.”