Γιάννης Δημητρέλλος
Στο πρώτο μισό των 80s, σε μια εποχή που η νεανική κουλούρα στο σινεμά γινόταν «σάντουιτς» ανάμεσα στη συντηρητική ματιά του Δαλιανίδη με τα «Τσακάλια» και στον ρεαλισμό του Πανουσόπουλου με τους «Απέναντι» και τον rock n’ roll πανηδονισμό του Νικολαΐδη με τη «Γλυκιά Συμμορία», έκανε για πρώτη φορά την εμφάνιση του εκτός οθόνης, στην ελληνική κοινωνία, το AIDS.
Τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής αντιμετώπιζαν την εξάπλωση της ασθένειας σαν μια αφορμή για καλλιέργεια ηθικού πανικού και δαιμονοποίηση των νέων, ακόμα περισσότερο, των νέων που τύχαινε να έλκονται ερωτικά από το ίδιο τους το φύλο.
Στο εξωτερικό, οι ασθενείς στιγματίζονταν και απομονώνονταν κοινωνικά, ενώ ακούγονταν έντονα και σκέψεις για ενδεχόμενο «σημάδεμα» τους, σε μια ιδέα που έμοιαζε βγαλμένη από φωνές φαντασμάτων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η περίπτωση του Μπίλι Μπο
Όταν ένας σελέμπριτι, μια φωτεινή μορφή της κοσμικής Αθήνας των 80s, αρρώστησε μυστηριωδώς, με συμπτώματα που φαινόταν πως παρέπεμπαν σε AIDS, ένα τρομακτικό μιντιακό σίριαλ δημιουργήθηκε αμέσως. Ο Μπίλι Μπο, αν και ήταν φορέας, συνέχισε να ζει με αξιοπρέπεια, δουλεύοντας σε Ελλάδα και Αμερική, χωρίς να συζητά δημοσίως για την ασθένεια του. Μάλιστα, σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εκπομπής Μηχανή του Χρόνου, σε μια άφιξη του στην Ελλάδα μέσω αεροπορικής πτήσης, για να γλιτώσει από το κυνήγι των παπαράτσι, τον είχαν μεταμφίεσαν σε γριά.
Μέχρι το καλοκαίρι του 1987, ο Μπίλι Μπο πάλευε για το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή ζωή, μακριά από τα φώτα των σκανδαλοθηρικών εντύπων, που τον κυνηγούσαν εμμονικά, σαν να ήθελαν να τον «πεθάνουν» πριν την ώρα του, όπως δήλωνε σε μια σπαρακτική συνέντευξη του στη δημοσιογράφο Λένα Ζαννιδάκη, λίγους μήνες πριν το θάνατο του.
Τα σκάφανδρά και ο Χάρος: Η νέα παράνοια
Από την «Μηχανή του Χρόνου» και τις μαρτυρίες ατόμων όπως ο δικηγόρος/πολιτικός Γρηγόρης Βαλλιανάτος και η δημοσιογράφος/πολιτικός Λιάνα Κανέλλη, μαθαίνουμε πως στα τέλη των `80s, ο πανικός για τους φορείς του ιού, οδηγούσε γιατρούς να φοράνε στολές που παρέπεμπαν σε σκάφανδρο, φοβούμενοι την παραμικρή επαφή.
Την ίδια εποχή, διαφημίσεις όπως η παραπάνω, με τον χάρο και την τρίαινα, μεταφράζονταν και προβάλλονταν στην ελληνική τηλεόραση, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο την τρομολαγνεία και θολώνοντας την γνώση και την ενημέρωση για το AIDS.
90s – Μια (στοιχειώδης) επιστροφή στο ρεαλισμό
«Να βάλω προφυλακτικό; Γιατί όχι, αφού το προτείνει κι ο Βασίλης ο Παπακωνσταντίνου, ο Γιώργος Νινιός και η Βίκυ Κουλιανού! Υπάρχει και διαφήμιση – λογοπαίγνιο για τα προφυλακτικά, με πουλάκια!» σκεφτόταν ο 20άρης των early 90s και ήταν σαφές πως ο οδοστρωτήρας του lifestyle της εποχής, βοηθούσε σημαντικά στην απενοχοποίηση των ταμπού για την αντισύλληψη και το AIDS που είχε αφήσει η προηγούμενη δεκαετία.
Πορτραίτα φορέων του AIDS (κανονικών ανθρώπων)
Μια παραγωγή του Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας, από το 1993, που συγκινεί μέχρι σήμερα με τη ρεαλιστική της προσέγγιση. 28 χρόνια πριν, γινόταν σαφές κάτι που δεν ήταν τόσο αυτονόητο – και ίσως δεν είναι ακόμα, για όλους – : Το AIDS μας αφορά όλους.
Μάθαμε τίποτα τελικά;
Δύο εκ διαμέτρου αντίθετες εικόνες από δράσεις για την ευαισθητοποίηση του κοινού για το AIDS, πριν από 21 χρόνια.
