Podcast / Η σκληρή αλήθεια για τον Θεόδωρο Κουρεντζή

Καλή ακρόαση!

Και στα Apple Podcasts, εδώ.

***

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΑ ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ για να μη χάνετε τα νέα επεισόδια:

**Ακολουθήστε το podcast «Μικροπράγματα» στην Αpple, ή το Spotify

*Τα αποσπάσματα απ’ την ΕΡΤ προέρχονται απ’ το Αρχείο της ΕΡΤ, το οποίο ευχαριστούμε θερμά για την άδεια χρήσης

***

Στο σημερινό ηχητικό του ντοκιμαντέρ ο Άρης Δημοκίδης παρουσιάζει το «φαινόμενο Κουρεντζής». Ο Θεόδωρος Κουρεντζής είναι διακεκριμένος και πολυσυζητημένος μαέστρος της εποχής μας. Διακρίνεται για τον ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο «διαβάζει» τα κλασικά έργα και για το πώς διευθύνει, πέρα από τα στερεότυπα που επικρατούν για την κλασική μουσική. Πρόκειται για μια χαρισματική μεν αλλά βαθιά εσωστρεφή προσωπικότητα.

Γεννήθηκε στην Ελλάδα, όπου έκανε τις πρώτες του μουσικές σπουδές, αλλά όταν έφτασε η στιγμή να σπουδάσει σε ανώτατο επίπεδο διάλεξε σπουδές στη Ρωσία και όχι στην Αμερική, από όπου είχε επίσης πρόταση. Σπούδασε στην Κρατική Μουσική Ακαδημία της Αγίας Πετρούπολης και υπήρξε μαθητής του μαέστρου Ιλία Μουσίν, ενός από τους σπουδαιότερους διευθυντές ορχήστρας του 20ού αιώνα.

Παρέμεινε στη Ρωσία (έχει αποκτήσει και τη ρωσική υπηκοότητα), έχτισε εκεί την καριέρα του και δημιούργησε πρωτότυπες δράσεις κοινοβιακού χαρακτήρα. Έγινε γνωστός στη Ρωσία στα 30 του χρόνια και παγκοσμίως στα 40 του, αλλά ήδη από τα 20 του θεωρούνταν ανερχόμενο ταλέντο στη διεύθυνση ορχήστρας. Η καταξίωση ήρθε όχι από τα media, αλλά μέσω της καλλιτεχνικής του τόλμης και των εκρηκτικών του ερμηνειών.

Θεωρείται κορυφαίος εξαιτίας των πρωτότυπων ενορχηστρώσεών του σε σπουδαία έργα, όπως του Μάλερ, του Μότσαρτ, του Μπετόβεν, του Τσαϊκόφσκι, στις οποίες κυριαρχεί η ένταση και η θεατρικότητα των κινήσεών του, αλλά και εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο προσεγγίζει τη μουσική συνολικά και των δράσεων που δημιούργησε στη Ρωσία. Μέρος της δημοτικότητάς του επίσης οφείλεται στο αντισυμβατικό για μαέστρο ντύσιμό του καθώς και στις διαφορετικές παραστάσεις του, οι οποίες έχουν σκηνοθετικά και φωτιστικά στοιχεία που δεν συνηθίζονται στις κλασικές συναυλίες. Ορόσημα θεωρούνται οι ηχογραφήσεις του με τη Sony Classical.

Οι υπερασπιστές του ισχυρίζονται ότι αναζητά την αλήθεια της μουσικής πέρα από τις συμβάσεις, χρησιμοποιώντας ιστορικά τεκμηριωμένες πρακτικές αλλά με εκφραστικότητα που δημιουργεί την αίσθηση μιας εξωπραγματικής εμπειρίας, και αυτό έχει δημιουργήσει φανατικό κοινό.

Από την άλλη, μεγάλο κοινό έχει αποκτήσει και εξαιτίας του εκκεντρικού προφίλ που έχει καλλιεργήσει, για το οποίο του αποδίδεται ο χαρακτηρισμός «ροκ σταρ της κλασικής μουσικής».

Έχει επικριθεί ως υπερεκτιμημένος μουσικά αλλά και για τη σιωπή του σε σχέση με το καθεστώς της Ρωσίας. Εικάζεται ότι σε αυτό οφείλεται και η παραίτησή του από τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή της SWR Symphony Orchestra (Γερμανία) πριν λήξει το συμβόλαιό του.  Ο ίδιος έχει δηλώσει σε συνέντευξή του στον «Spiegel»: «Πώς γίνεται στην Ευρώπη να μην υπάρχει πλέον ελευθερία λόγου; Ακόμη χειρότερα: δεν υπάρχει καν η ελευθερία να σιωπάς!».

Η Ματούλα Κουστένη γράφει για τον Κουρεντζή στη LIFO:

Κυκλοφορεί με μαύρα μποτάκια, στενά μαύρα παντελόνια και δερμάτινα μπουφάν. Λατρεύει τα t-shirts, φοράει σκουλαρίκια και περίεργα δακτυλίδια, η φράντζα συνήθως πάει στα πλάι, το κούρεμα ενίοτε γίνεται εξτρίμ.

Είναι πολύ ψηλός, έχει μακριά μαλλιά, χέρια σαν φτερούγες με τα οποία άλλοτε χαϊδεύει την παρτιτούρα κι άλλοτε τα χτυπά δυνατά για να απελευθερώσει όση ενέργεια κρύβει μέσα του.

Ο Θεόδωρος Κουρεντζής έχει attitude χολιγουντιανού ηθοποιού και θαυμαστές που τον αντιμετωπίζουν σαν ροκ σταρ. Η γοητεία που ασκεί στο κοινό είναι μαγική, η υπακοή που απαιτεί από τους μουσικούς συχνά αφόρητη, τα κατορθώματά του παροιμιώδη: πολλά βραβεία, αμέτρητη δόξα, ιστορίες για μυθιστορηματικούς έρωτες και φυσικά γερές δόσεις διθυράμβων και αμφισβήτησης.

Είναι άραγε ο πρώτος ή ο τελευταίος με κατακτήσεις που δεν χωράνε σε κανονικές ζωές; Ασφαλώς όχι. Η κλασική μουσική είναι γεμάτη παραδείγματα θαυματουργών νέων.

Αντισυμβατικός, αγοραφοβικός, εκρηκτική προσωπικότητα, τρομερά ονειροπόλος, ακραία εκφραστικός στο πόντιουμ, ο Έλληνας μαέστρος είναι μια απίθανη προσωπικότητα.

Έχει vintage αύρα, ακούει βινύλια, παθιάζεται με την ποίηση και το σινεμά (συχνά λέει πως η σκηνοθεσία, ίσως και το ποδόσφαιρο, είναι τα κρυφά του απωθημένα), χορεύει το Too drunk to fuck των Dead Kennedys, σημειώνει παντού στίχους, παραμένει βαθιά θρήσκος και Ολυμπιακός, δίνει προκλητικές συνεντεύξεις και παρότι το πρόγραμμα κι οι επερχόμενες συνεργασίες του προκαλούν ίλιγγο, επιστρέφει με κάθε ευκαιρία στη γειτονιά του στον Βύρωνα.

Στο σπίτι θέλει να βλέπει ζεστά χρώματα, αγαπά τις αντίκες και οποιοδήποτε αντικείμενο κρύβει ιστορίες και παρελθόν, ξεχνιέται στα παζάρια, δεν οδηγεί, λατρεύει την Ίο και τη θέα της Ακρόπολης, διοργανώνει πάρτι και παιχνίδια μεταμφιέσεων.

Να, όπως συνέβη πριν από κάνα μήνα, που έκλεισε ένα σπίτι στην Πλάκα και κάλεσε την παρέα του να μασκαρευτεί και να πάει με όρεξη για παιχνίδι και ποιήματα.

Ο 47χρονος μαέστρος θέλει να ντύνει κάθε ώρα και δραστηριότητα της ζωής του με αυτόν τον ιδιότυπο μυστικισμό στον οποίο ζει. Οι φίλοι του λένε πως «ο Θοδωρής, σαν κλασικός ήρωας παραμυθιού, φτιάχνει τον κόσμο μέσα στον οποίο θέλει να ζήσει και παίρνει μαζί του και όλους εμάς που έχει αποφασίσει ότι θα αγαπά σφόδρα».

Η παρέα του, κάποιοι από την γειτονιά του Βύρωνα, άλλοι από τα φοιτητικά χρόνια, είναι ίδια (με ελάχιστες προσθήκες) εδώ και πολλά πολλά χρόνια. Είναι οι άνθρωποι με τους οποίους κάνει διακοπές τα καλοκαίρια στην Ελλάδα και τους οποίους φιλοξενεί τα Χριστούγεννα στο Περμ, αυτοί στους οποίους τηλεφωνά με το που κατεβαίνει από το πόντιουμ, αυτοί που βλέπουν τον αριθμό του να αναβοσβήνει στο κινητό τις πιο απίθανες ώρες, απλώς για να τους εξομολογηθεί ένα όνειρο, εκείνοι που αναζητά πρώτους για να μοιραστεί την εσωτερική αναστάτωση που του προκάλεσε ένα ποίημα που διάβασε ή έγραψε.

Του αρέσει να «περιπλανιέται» σε Ιστορίες του Βυζαντίου, να μελετά Πλάτωνα, να διηγείται τη σχεδόν μυστικιστική Μεγάλη Παρασκευή που πέρασε κάποτε στο Άγιο Όρος (μέρος που επισκέπτεται συχνά).

Ο Θεόδωρος Κουρεντζής διευθύνει χωρίς μπαγκέτα, μιλάει αρκετές γλώσσες (οι Ρώσοι πάντως καμιά φορά ακόμα γελούν με την προφορά του), θεωρεί ότι οι σπουδαιότεροι αιώνες για τη μουσική ήταν ο 17ος και ο 18ος.

«Το πιο εκπληκτικό φαινόμενο στη ζωή είναι το φως. Μας δίνει ανάσα, ζωή και έρωτα. Πώς θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε σε κάποιον που δεν έχει δει ποτέ τον ήλιο τι είναι φως; Εγώ θα του έπαιζα Ραμό…», έχει πει, βάζοντας και τον Γάλλο συνθέτη στη λίστα με τους αγαπημένους του καλλιτέχνες, πλάι στον Μαγιακόφκσι, τον Ζορζ Μπατάιγ, τον Μποντλέρ, τον Πολ Βαλερί, τον Ταρκόφσκι, τον Στραβίνσκι, τον Μαλαρμέ.

Του αρέσει επίσης ο τρόπος που παντρεύονται οι κοινωνικές ανησυχίες με το ρεύμα του ρομαντισμού τον 19ο αιώνα και παλαιότερα παραδεχόταν πως αντιπαθούσε τον Ροσίνι. Ιεροσυλία; Όχι δα! Έχει κάνει και μεγαλύτερες.

Μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για το αγόρι που κάποτε αγνόησε μια γενναιόδωρη υποτροφία στη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης για να εγκατασταθεί στην Αγία Πετρούπολη.

Εκεί, σπούδασε στο διάσημο Κρατικό Ωδείο της πόλης, πλάι σε μια σχεδόν μυθική μορφή των σοβιετικού πόντιουμ, τον Ίλια Μούσιν, ο οποίος πολύ γρήγορα παραδέχτηκε: «Είχα πολύ ταλαντούχους μαθητές σαν τον Βαλέρι Γκέρκγιεβ, τον Γιούρι Τερμικανόβ και μια μόνο διάνοια: τον Θεόδωρο Κουρεντζή».

Τα πρώτα χρόνια του Κουρεντζή

Ο Θεόδωρος Κουρεντζής γεννήθηκε στην Αθήνα στις 24 Φεβρουαρίου 1972.

Η μητέρα του, η υπέροχη κυρία Καίτη (ο μπαμπάς του δεν ζει πια) ήταν μουσικός με δικό της ωδείο στην περιοχή κι εκείνη που τον ώθησε από μικρή ηλικία στα μαθήματα πιάνου.

Στα επτά του υπέκυψε στο βιολί, ενώ, στα δώδεκα φοίτησε στο Ελληνικό Ωδείο, στο Τμήμα Θεωρητικής Μουσικής και στο Τμήμα Εγχόρδων.

Με τη σύνθεση ασχολήθηκε για πρώτη φορά το 1987 υπό τη καθοδήγηση του καθηγητή Γιώργου Χατζηνίκου, τον οποίο διαρκώς επικαλείται ως βασική νεανική επιρροή.

Κανείς προφανώς δεν φανταζόταν τότε πως αυτός ο πιτσιρικάς που ενηλικιώθηκε στις αλάνες του Βύρωνα θα ήταν σήμερα μουσικός με φήμη που έχει φτάσει στα πέρατα του κόσμου.

Γιατί πώς αλλιώς να περιγράψεις πού ακριβώς βρίσκεται το απόκοσμο Περμ; Σχεδόν 1.400 χιλιόμετρα μακριά από τη ρωσική πρωτεύουσα, στους πρόποδες της οροσειράς των Ουραλίων, ο Έλληνας μαέστρος βρήκε το τέλειο σκηνικό για το αφήγημά του.

Μιλούν:

*Συνεργάτις περιεχομένου: Ελένη Καλέση

**Μουσική επένδυση: Nalyssa Green / Pan Pan / New*Deal / Teo x3 / Petros Satrazanis / Epidemic Sound

***Τα αποσπάσματα απ’ την ΕΡΤ προέρχονται απ’ το Αρχείο της ΕΡΤ, το οποίο ευχαριστούμε θερμά για την άδεια χρήσης.