Podcast / Η σκληρή αλήθεια για την Ωραία Ελένη στην αρχαιότητα

Καλή ακρόαση!

Η σκληρή αλήθεια για την Ωραία Ελένη στην αρχαιότητα

Ένα ηχητικό ντοκιμαντέρ του Άρη Δημοκίδη για τη μυστηριώδη Ωραία Ελένη με αφορμή την αμφιλεγόμενη Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν. Το πρώτο μέρος: Η ιστορία της Ελένης στην αρχαιότητα

Και στα Apple Podcasts, εδώ.

***

ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΣΤΑ ΜΙΚΡΟΠΡΑΓΜΑΤΑ για να μη χάνετε τα νέα επεισόδια:

**Ακολουθήστε το podcast «Μικροπράγματα» στην Αpple, ή το Spotify

αθώς κορυφώνεται και στην Ελλάδα η προσμονή για την «Οδύσσεια», την καινούργια ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν που θα αρχίσει να προβάλλεται σε λίγες μέρες στους κινηματογράφους, ο Άρης Δημοκίδης ετοίμασε δύο ηχητικά ντοκιμαντέρ. Το πρώτο αφορά την ιστορία της Ωραίας Ελένης στην αρχαιότητα και το δεύτερο το πώς τη συναντάμε στη σύγχρονη εποχή αλλά και τις αντιδράσεις που προκάλεσε η επιλογή του σκηνοθέτη να δώσει τον ομώνυμο ρόλο σε μαύρη ηθοποιό, την Κενυάτισσα Λουπίτα Νιόνγκο. Και τα δυο φτιάχτηκαν δεδομένου ότι τα καλλιτεχνικά έργα που βασίζονται σε μύθους αποτελούν μια καλή ευκαιρία να θυμόμαστε ενδιαφέρουσες ιστορίες, να μαθαίνουμε πράγματα που δεν γνωρίζαμε, να προβληματιζόμαστε.

Ήταν όμορφη, τελικά, η Ωραία Ελένη; Ο πόλεμος έγινε για χάρη της ή για «ένα πουκάμισο αδειανό;» Έφταιγε εκείνη που ακολούθησε τον Πάρη ή η θεά Αφροδίτη που την έκανε να τον ερωτευτεί; Μπορεί να είναι μαύρη; Στα δύο συνεχόμενα πόντκαστ ακούμε «σκληρές αλήθειες» για μύθους, εικασίες, γεγονότα, αντιδράσεις και τον αντίλογο, τις δημοφιλείς συζητήσεις και τις επιστημονικές εξηγήσεις για την ωραιότερη γυναίκα του κόσμου.

Εδώ παραθέτουμε κάποιες πληροφορίες για τη γνωστή στη σύγχρονη εποχή ως «Ωραία Ελένη». Κατά τον Όμηρο, ήταν κόρη του Δία και της Λήδας, οπότε και αδελφή εξ αίματος των Διόσκουρων, Κάστορα και Πολυδεύκη. Παράλληλα, όμως, ο Όμηρος τη θεωρεί και κόρη του μυθικού Τυνδάρεω και της Λήδας, άρα και αδελφή της Κλυταιμνήστρας. Ο μύθος αυτός, όπως και όλοι οι μύθοι της αρχαιότητας, είναι μαγευτικός, γεμάτος φαντασία και πολυπλοκότητα. Περιγράφεται ως εξής: Ο Δίας, προκειμένου να κατακτήσει την όμορφη Λήδα, μεταμορφώνεται σε λευκό κύκνο και σκηνοθετεί την καταδίωξή του από αετό στον οποίο είχε μεταμορφωθεί η θεά Αφροδίτη. Αντικρίζοντας η Λήδα τον καταδιωκόμενο λευκό κύκνο τον πήρε αμέσως στην αγκαλιά της. Από τη συνεύρεση αυτή γεννήθηκαν δύο αυγά που έπειτα από εννέα μήνες εκκόλαψης, από το ένα βγήκαν οι λαμπροί Διόσκουροι και από το άλλο η πανέμορφη Ελένη – όλοι θα καταστούν φωτοβόλες θεότητες. Κατά την αφήγηση του Απολλόδωρου, δε, στη διάρκεια της εν λόγω συνεύρεσης η Λήδα είχε μεταμορφωθεί σε χήνα. (πηγή: Wikipedia).

Ο κύριος λόγος που η Ωραία Ελένη απέκτησε μοναδική θέση στη μυθική (που εκλαμβάνεται συχνά ως πραγματική) ιστορία είναι ότι, ενώ ήταν σύζυγος του Μενελάου, του βασιλιά της Σπάρτης, την «άρπαξε» ο Πάρις, γιος του Πριάμου, βασιλιά της Τροίας. Αυτό έγινε αφορμή (κατά την «Ιλιάδα») για τον Τρωικό Πόλεμο που διεξήχθη μεταξύ Ελλήνων και Τρώων και κράτησε δέκα χρόνια.

Η ξακουστή ομορφιά της φαίνεται ότι είναι δημιούργημα φαντασίας, προφορικών μύθων, καλλιτεχνικών έργων και ενός συλλογικού αισθήματος ανά τους αιώνες παρά πραγματική αναφορά και τεκμηριωμένη αφήγηση. Όπως συμφωνούν όλοι οι ιστορικοί και κάθε είδους μελετητές, η μόνη αναφορά στην ομορφιά της Ελένης που βρίσκουμε στα ομηρικά έπη είναι στην «Ιλιάδα», στην περιγραφή της γνωστής «τειχοσκοπίας», και προκύπτει από την αντίδραση των γερόντων όταν τη βλέπουν να παρακολουθεί τον πόλεμο.

«οὐ νέμεσις Τρῶας καὶ ἐϋκνήμιδας Ἀχαιοὺς

τοιῇδ᾽ ἀμφὶ γυναικὶ πολὺν χρόνον ἄλγεα πάσχειν·

αἰνῶς ἀθανάτῃσι θεῇς εἰς ὦπα ἔοικεν·

ἀλλὰ καὶ ὧς τοίη περ ἐοῦσ᾽ ἐν νηυσὶ νεέσθω,

μηδ᾽ ἡμῖν τεκέεσσί τ᾽ ὀπίσσω πῆμα λίποιτο» («Ιλιάδα», γ ραψωδία, στ. 156-160)

«Δεν είναι κρίμα αν βασανίζουνται για μια γυναίκα τέτοια

μαζί κι οι Αργίτες οι λιοντόκαρδοι κι οι Τρώες καιρούς και χρόνια·

τι φοβερά με τις αθάνατες θεές στην όψη μοιάζει.

Ωστόσο κι έτσι, ας πάει με τ’ άρμενα, μ’ όλα τα κάλλη που ’χει,

σε μας μη μείνει και στα τέκνα μας για συφορά μια μέρα». (μτφρ. Ι.Θ. Κακριδής & N. Καζαντζάκης, Ομήρου Ιλιάδα, Αθήνα, 1955)

Μιλούν:

Βασίλης Βερτουδάκης, καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας, ΕΚΠΑ

Ευγενία Μακρυγιάννη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας, ΕΚΠΑ

Αγιάτη Μπενάρδου, ιστορικός

Δημήτρης Πλάντζος, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας, ΕΚΠΑ

Συνεργάτις περιεχομένου: Ελένη Καλέση

Μουσική επένδυση: Nalyssa Green / Pan Pan / New*Deal / Teo x3 / Petros Satrazanis / Epidemic Sound / Βασίλης Κωστάκης/Armagos/ METAMAN

*Τα αποσπάσματα απ’ την ΕΡΤ προέρχονται απ’ το Αρχείο της ΕΡΤ, το οποίο ευχαριστούμε θερμά για την άδεια χρήσης