Δημήτρης Καβατζικλής
Από το Twitter του The Cultural Tutor
Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι το εικονίδιο αποθήκευσης αναπαριστά μια δισκέτα, παρόλο που έχουμε σταματήσει να τις χρησιμοποιούμε εδώ και είκοσι χρόνια;
Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «σκευομορφισμός», και είναι όταν κάτι νέο παίρνει την εμφάνιση αυτού που αντικατέστησε.
Αν το προσέξεις, βρίσκεται παντού…
Ένα άλλο παράδειγμα είναι οι κάμερες των κινητών. Παρόλο που δεν έχουν φιλμ, κάνουν έναν ήχο όπως οι φυσικές κάμερες.
Αλλά και το ίδιο το εικονίδιο του τηλεφώνου μοιάζει με παλιό αναλογικό τηλέφωνο:
Ή τα διάφορα λογότυπα των υπηρεσιών ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, όπως αυτό του Gmail, που μοιάζει με χάρτινο φάκελο, παρόλο που δεν χρησιμοποιεί χαρτί και ταχυδρομικά τέλη:
Τη λέξη επινόησε ο αρχαιολόγος H. Colley March το 1889, όταν παρατήρησε ότι ορισμένα παλιά αντικείμενα διατηρούσαν τα σχεδιαστικά χαρακτηριστικά παλαιότερων αντικειμένων, αν και δεν ήταν απαραίτητο.
Να πώς το περιέγραψε ο ίδιος. Η λέξη κλειδί είναι η προσδοκία.
Ίσως το καλύτερο παράδειγμα από την αρχαιότητα είναι η κλασική αρχιτεκτονική. Οι αρχαιοελληνικοί ναοί κατασκευάζονταν αρχικά από ξύλο, αλλά όταν οι κτίστες άρχισαν να χρησιμοποιούν πέτρα κράτησαν το ύφος των παλαιών κτιρίων.
Τα τρίγλυφα αντιπροσωπεύουν τα άκρα των ξύλινων δοκών.
Υπάρχουν και πολλά πιο σύγχρονα παραδείγματα.
Οι αεραγωγοί ψύξης είναι απολύτως απαραίτητοι για τα αυτοκίνητα με κινητήρα εσωτερικής καύσης, αλλά όχι και για τα ηλεκτρικά. Ωστόσο, ένα αυτοκίνητο χωρίς κινητήρα φαίνεται περίεργο, και γι’ αυτό οι σχεδιαστές τους έχουν κρατήσει και στα ηλεκτρικά, παρόλο που είναι εντελώς περιττοί.
Ποιο είναι λοιπόν, ο σκοπός ενός σκευόμορφου;
Εκτός από την αισθητική πλευρά, είναι πολύ χρήσιμα.
Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι οι ζάντες. Αν και η βασική τους χρήση είναι να προσφέρουν προστασία από τη σκουριά, η εμφάνιση τους θυμίζει τις ακτίνες των παλιών τροχών.
Ή, ας πούμε, το λογότυπο του Instagram.
Με τα χρόνια έχει απλοποιηθεί, αλλά εξακολουθεί να θυμίζει παλιομοδίτικη κινηματογραφική κάμερα
Με την άνοδο της ψηφιακής εποχής τα σκευόμορφα έχουν γίνει το κεντρικό -και αμφιλεγόμενο- στοιχείο του design.
Η χρήση μιας δισκέτας για το σύμβολο της «αποθήκευσης» είναι μόνο ένα παράδειγμα – υπάρχει επίσης ο κάδος ανακύκλωσης και το εικονίδιο του ρολογιού, δύο φυσικά αντικείμενα που έχουν ψηφιοποιηθεί.
Το Kindle είναι γεμάτο από σκευομορφικά χαρακτηριστικά που πήρε απευθείας από τα βιβλία
Όπως είπε ο H. Colley March, όλα έχουν να κάνουν με την προσδοκία. Έχουμε συνηθίσει τα βιβλία να έχουν μια συγκεκριμένη μορφή και έτσι θέλουμε να φαίνονται.
Πολλά σκευόμορφα είχαν αρχικά σκοπό να κάνουν τη νέα τεχνολογία οικεία και εύκολη στην κατανόηση.
Δεν χρειάζεται το εικονίδιο της κάμερας να *μοιάζει* με μια παλιομοδίτικη φωτογραφική κάμερα, αλλά όταν μοιάζει καταλαβαίνουμε αμέσως τι είναι.
Ή το εικονίδιο της μπαταρίας, που θα μπορούσε να είναι απλώς ένας αριθμός – ή οποιοδήποτε άλλο σύμβολο, μιμείται τις φυσικές μπαταρίες.
Δεν απαιτείται λειτουργικά, αλλά είναι αυτό που περιμένουμε να δούμε και μας κάνει να αισθανόμαστε οικεία.
Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για τα ηλεκτρονικά καρότσια, που είναι πανομοιότυπα με τα αληθινά
Σε όλα αυτά τα παραδείγματα δίνεται στα ψηφιακά αντικείμενα η ψευδαίσθηση της φυσικότητας. Παρουσιάζονται ως πράγματα που δεν είναι.
Δεν υπάρχει λόγος τα ψηφιακά πληκτρολόγια να παράγουν ήχους αφής, αλλά με αυτόν τον τρόπο μιμούνται το βασικό χαρακτηριστικό των φυσικών πληκτρολογίων.
Δεν υπάρχει λόγος οι ψηφιακές σημειώσεις να μοιάζουν με μπλοκάκι ή το εικονίδιο του φακού να μοιάζει με πραγματικό φακό, η οθόνη κλειδώματος με πραγματικό λουκέτο κ.ο.κ.
Ίσως να λειτουργεί, αλλά υπάρχουν και πολλοί περιορισμοί.
Η πρόσφατη τάση για παράδειγμα ήταν να απομακρυνθούμε από τον σκευομορφισμό στον πιο μινιμαλιστικό και απλοποιημένο ψηφιακό σχεδιασμό.
Τα παλαιότερα λειτουργικά συστήματα iPhone ήταν μάλλον πιο σκευόμορφα από ό,τι είναι τώρα.
Ενώ το Gmail έχει περάσει από την εικόνα του κλασικού φακέλου σε κάτι ελαφρώς πιο αφηρημένο.
Ενώ και το λογότυπο του Instagram έχει αλλάξει από κάτι εντελώς κυριολεκτικό σε κάτι πιο απλό
Ο κατάλογος των αλλαγών είναι ατελείωτος. Το πιο ενδιαφέρον όμως είναι ότι πολλοί άνθρωποι δεν έχουν χρησιμοποιήσει ποτέ τα αυθεντικά αντικείμενα που μιμούνται αυτά τα σκευόμορφα.
Ενσύρματα τηλέφωνα, δισκέτες, φωτογραφικές μηχανές, ακόμη και φάκελοι είναι πράγματα του παρελθόντος που διαμορφώνουν την εμφάνιση του παρόντος και του μέλλοντος.
Και συνεχίζουν να διχάζουν τις απόψεις μέχρι σήμερα.
