Δημήτρης Καβατζικλής
Η περίοδος της πανδημίας του COVID-19 έδειξε πόσο επιρρεπείς είναι οι Αμερικανοί (και όχι μόνο) στην παραπληροφόρηση. Ενώ η χώρα απέχει μόλις πέντε μήνες από τις προεδρικές εκλογές του 2020 οι Αμερικανοί ασχολούνται με εμβόλια που περιέχουν μικροτσίπ και αναρωτιούνται για τις θεραπευτικές ιδιότητες των σεσουάρ.
Από πού προέρχονται όλα αυτά; Δύο από τους κορυφαίους ερευνητές σε αυτόν τον τομέα, ανησυχούν ιδιαίτερα για τις ομάδες του Facebook που διοχετεύουν τεράστιες ποσότητες ψευδών πληροφοριών στα μέλη τους.
Τα τελευταία χρόνια, το Facebook προωθεί όλο και περισσότερο περιεχόμενο από «φίλους και οικογένεια» και λιγότερο από εταιρείες και μέσα ενημέρωσης. Ως μέρος του «άξονα της ιδιωτικής ζωής» της πλατφόρμας μετά τις εκλογές του 2016, οι ομάδες έχουν προωθηθεί ως αξιόπιστοι χώροι που δημιουργούν κοινότητες με κοινά ενδιαφέροντα. «Πολλοί χρήστες προτιμούν την οικειότητα της επικοινωνίας ένας προς έναν ή με λίγους φίλους», εξήγησε ο Mark Zuckerberg σε μια ανάρτηση του το 2019.
Ένα «μενού» πιθανών στόχων που οργανώνονται ανά θέμα ή τοποθεσία
Αλλά όπως δείχνει η έρευνά του Wired, λειτουργίες όπως η ιδιωτικότητα και η κοινότητα χρησιμοποιούνται από άτομα που διαδίδουν εσκεμμένα ψευδείς πληροφορίες και θεωρίες συνωμοσίας. Οι χρήστες λαμβάνουν, μοιράζονται και διαδίδουν πληροφορίες απευθείας από και προς τις κοντινότερες επαφές τους, τις οποίες συνήθως βλέπουν ως αξιόπιστες πηγές. Επιπλέον οι ομάδες αυτές παρέχουν ένα «μενού» πιθανών στόχων που οργανώνονται ανά θέμα ή τοποθεσία. Οι οργανωτές φτιάχνουν ψεύτικα προφίλ ή προσωπικότητες προσαρμοσμένες στα ενδιαφέροντα του κοινού στο οποίο σκοπεύουν να διεισδύσουν. Αυτό τους επιτρέπει να δημιουργήσουν το δικό τους περιεχόμενο μέσα στην ομάδα και στη συνέχεια να το επαναχρησιμοποιούν σε άλλες πλατφόρμες.
Το 2018, οι συνεργάτες του Shiva Ayyadurai, ανεξάρτητου υποψηφίου για τη Γερουσία των ΗΠΑ, χρησιμοποίησαν ομάδες του Facebook ως μέρος της προεκλογικής του εκστρατείας. Σήμερα, ο Ayyadurai είναι ένας από τους πιο επικίνδυνους φορείς παραπληροφόρησης σε θέματα υγείας, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια αναδημοσιεύσεις ψευδών ειδήσεων σχετικά με τον κωρονοϊό.
Οι ομάδες χρησιμοποιούνται και για πολιτική παραπληροφόρηση. Η θεωρία συνωμοσίας «Obamagate», αν και δεν έχει ακόμη οριστεί με σαφήνεια από τους οπαδούς της, προωθεί την ψευδή αφήγηση ότι η κυβέρνηση Ομπάμα κατασκόπευσε παράνομα ανθρώπους που σχετίζονταν με την προεκλογική εκστρατεία του Τραμπ. Memes και links που σχετίζονται με αυτή την θεωρία συνομωσίας και οδηγούν σε περιθωριακούς ιστότοπους έχουν μοιραστεί εκατομμύρια φορές στο Facebook τους τελευταίους μήνες. Οι χρήστες που συντονίζουν τις δραστηριότητές τους σε δίκτυα ομάδων και σελίδων τις οποίες διαχειρίζεται μια μικρή ομάδα ανθρώπων ενισχύουν αυτές τις αφηγήσεις. Τουλάχιστον εννέα σελίδες και δύο ομάδες με περισσότερα από 3 εκατομμύρια like και 71.000 μέλη, έχουν δημιουργηθεί για να κατευθύνουν την επισκεψιμότητα σε πέντε συγκεκριμένα «ειδησεογραφικά» σάιτ που προωθούν θεωρίες συνωμοσίας. Τον περασμένο Μάιο, αυτοί οι πέντε ιστότοποι δημοσίευσαν περισσότερες από 50 αναρτήσεις που προωθούσαν το Obamagate, οι οποίες στη συνέχεια κοινοποιήθηκαν σε ομάδες και σελίδες υπέρ του Τραμπ.
To Facebook γνώριζε και γνωρίζει
Μια πρόσφατη έρευνα της Wall Street Journal αποκάλυψε ότι το Facebook γνώριζε την ύπαρξη τέτοιων ομάδων από το 2016. Και παρά τις πρόσφατες προσπάθειες της εταιρείας για καταστολή της παραπληροφόρησης σχετικά με το Covid-19, η λειτουργία «Ομάδες» συνεχίζει να χρησιμεύει ως φορέας για διάδοση ψευδών ειδήσεων.
Αν εγγραφείς στην ομάδα Alternative Health Science News για παράδειγμα, το Facebook στη συνέχεια σου προτείνει μια ομάδα που ονομάζεται Sheep No More, η οποία χρησιμοποιεί το ρατσιστικό σύμβολο Pepe the Frog καθώς και το Q-Anon Patriots, ένα φόρουμ για οπαδούς της θεωρίας συνωμοσίας QAnon.
Καθώς οι διαμαρτυρίες για τον θάνατο του Τζορτζ Φλόιντ εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα, μέλη αυτών των ομάδων ισχυρίζονταν ότι ο Φλόιντ και η αστυνομικοί που συμμετείχαν στο συμβάν ήταν ηθοποιοί. Τις τελευταίες ημέρες, το Facebook σταμάτησε να προτείνει τις σελίδες ορισμένων ομάδων, αλλά εξακολουθεί να χρησιμοποιεί την καρτέλα «Ανακαλύψτε», όπου προτείνει περιεχόμενο στους χρήστες με βάση την πρόσφατη δραστηριότητά τους.
Για να μετριάσει αυτά τα προβλήματα, το Facebook πρέπει να αυξήσει τη διαφάνεια σχετικά με την ιδιοκτησία, τη διαχείριση και τη συμμετοχή στις ομάδες. Αρχικά πρέπει να εξετάσει πιο προσεκτικά τον τρόπο κατηγοριοποίησης ομάδων και σελίδων στον ιστότοπο, διασφαλίζοντας ότι οι ετικέτες τους αντικατοπτρίζουν με ακρίβεια το περιεχόμενο που κοινοποιείται σε αυτήν την κοινότητα. Στο τρέχον σύστημα, ένας κάτοχος σελίδας επιλέγει μια κατηγορία, η οποία στη συνέχεια εμφανίζεται στα αποτελέσματα αναζήτησης αυτής της κοινότητας και στην αρχική της σελίδα. Οι περισσότερες ομάδες κατηγοριοποιούνται ως Γενικές και δεν βοηθούν ούτε τους χρήστες ούτε τις ομάδες διερεύνησης του Facebook να κατανοήσουν τον σκοπό της καθεμίας.
Και στις δύο περιπτώσεις, οι κατηγορίες μπορεί να είναι παραπλανητικές. Μια μεγάλη σελίδα που μοιράζεται αποκλειστικά πολιτικό περιεχόμενο μπορεί να κατηγοριοποιηθεί ως Προσωπικό Ιστολόγιο, ώστε να αποφύγει τον πρόσθετο έλεγχο. Οι περιγραφές επομένως, πρέπει να είναι πιο συγκεκριμένες και να εφαρμόζονται με μεγαλύτερη συνέπεια. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για ομάδες ή σελίδες με δεκάδες χιλιάδες μέλη. Το Facebook θα πρέπει επίσης να διευκολύνει τον εντοπισμό τον διαχειριστών. Με αυτόν τον τρόπο ο μέσος χρήστης μπορεί εύκολα να εντοπίσει συντονισμένες προσπάθειες.
Τι μπορεί να γίνει;
Όπως διαπίστωσε η The Wall Street Journal, η έρευνα του Facebook έδειξε ότι οι προτεινόμενες ομάδες και οι προτάσεις σχετικών σελίδων οδηγούν τους χρήστες σε θεωρίες συνωμοσίας και γι’ αυτό πρέπει να εξαλειφθούν πλήρως. Αν οι χρήστες έπρεπε να αναζητήσουν μόνοι τους ομάδες ίσως να ήταν πιο προσεκτικοί. Τέλος, σε πολύ μεγάλες ομάδες δεν πρέπει να παρέχεται το ίδιο επίπεδο ανωνυμίας που παρέχεται στις οικογενειακές ομάδες. Αν μια ομάδα υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο όριο συμμετοχής- για παράδειγμα 5.000 άτομα- θα πρέπει να γίνεται αυτόματα δημόσια, ώστε να μπορεί να συμμετέχει σε αυτήν κάθε χρήστης του Facebook. Έτσι, αυτές οι ομάδες θα μπορούν να είναι προσβάσιμες στους ερευνητές και τους δημοσιογράφους στους οποίους το Facebook βασίζεται για την «αστυνόμευση» της πλατφόρμας.
*ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ