Μπορεί το υπερβολικό σκρολάρισμα να «κάψει» το μυαλό σου;

To 1970, ο Iggy Pop έβλεπε μια γάτα να τριγυρίζει μέσα στο σαλόνι του και να τον κοιτάζει με ένα παρανοϊκό μάτι, ένα TV Eye, όπως λεγόταν ομώνυμο κομμάτι των Stooges. 

Την ίδια – υπέροχη για το glam rock – χρονιά, οι Mott The Hoople τραγουδούσαν πάλι για την τηλεόραση, ως μια απόκοσμη απειλή, με στοιχεία επιστημονικής φαντασίας. Το κομμάτι λεγόταν All The Young Dudes και πήγαινε κάπως έτσι:

«The television man is crazy
Saying we’re juvenile delinquent wrecks
Man, I need a TV when I’ve got T. Rex»

Σπάω το κεφάλι μου να θυμηθώ κάποια χειρονομία από το `70, που να παραπέμπει σε σκρολάρισμα, αλλά δεν μπορώ να βρώ κάτι έστω παρόμοιο.  ίσως η τοποθέτηση μιας καθαρής κόλλας χαρτιού μέσα σε μια γραφομηχανή; Ίσως τίποτα απολύτως; Τι ωραία χρονιά το 1970, χωρίς σκρολαρίσματα σε feeds ψηφιακών συσκευών κι όλα τα σχετικά!

Ή μήπως όχι;

H τηλεόραση του 2021

Σήμερα, 51 χρόνια μετά, η τηλεόραση δεν είναι πια τόσο απόκοσμη και διαβολική όπως στα τραγούδια της glam rock. Δεν θυμίζει καν το βαρύγδουπο «κουτί» του αναλογικού παρελθόντος. Είναι μια οθόνη που «σερβίρει» ψηφιακό περιεχόμενο και τοποθετείται εύκολα σε κάθε καθιστικό. Σε αυτή στριμάρουμε Netflix, YouTube, Amazon Prime, περιεχόμενο συνδρομητικών καναλιών, κρατική τηλεόραση, δελτία ειδήσεων, σειρές και μαγκαζίνο ιδιωτικών καναλιών, ανά πάσα στιγμή, ενίοτε μηχανικά, λίγο βαριεστημένα, με διάθεση FOMO άμα παίζει καμιά σειρά που κάνει λίγο ντόρο στα social media. Η ψηφιακή πληροφορία είναι εκεί, στα χέρια του καθενός μας, είτε είναι ξύπνιος, είτε κοιμάται. Ακόμα κι αν καταργήσεις την τηλεόραση από το σαλόνι, υποδυόμενος τον μεταμοντέρνο επαναστάτη, αν καίγεσαι να δεις GNTM, μπορείς απλά να ανοίξεις το laptop ή το κινητό σου,  να μπεις στο Twitter και να βρεις όλα τα gifs, τα memes και τις viral ειδήσεις, Η επανάσταση του καναπε μπορεί να ξεκινήσει κι από αύριο.

Γενικότερα, ακόμα κι αν δεν ακολουθείς ευλαβικά το κύμα της mainstream ψηφιακής πληροφορίας που διαμοιράζεται παντού κι από χιλιάδες ή εκατομμύρια άτομα καθημερινά, αν δεν παρακολουθείς Stranger Things, Casa de Papel, Σασμό η GNTM, το πρωινό της Φαίης Σκορδά ή την εκπομπή της Μαλέσκου, δελτία ειδήσεων η αγώνες της Super League, μ` ένα σκρολάρισμα στο Facebook, μπορείς να τα βρεις όλα εκέι, είτε τα χρειάζεσαι είτε όχι.  Αλήθεια, μετά από κατανάλωση τόσου περιεχομένου, πόσο επικίνδυνο είναι το να «καούμε», να υποστεί πραγματική φθορά το μυαλό ή/και ο τρόπος που επικοινωνούμε καθημερινά;

Προφητικές δηλώσεις

Στο δοκίμιο Amusing Ourselves to Death, από το 1985, ο Neil Postman υποστηρίζει πως τα γραπτά μέσα επικοινωνίας (εφημερίδες, γραπτοί λόγοι – κηρύγματα, φυλλάδια και όχι μόνο) είναι αυτά που  διαμόρφωσαν στην Αμερική μια κουλτούρα αναγνωστών και δημιουργών γραπτού λόγου κι αποτέλεσαν το θεμέλιο για να αναπτυχθεί ο δημόσιος, δημοκρατικός διάλογος ανάμεσα στους πολίτες ή/και τους πολιτικούς που αναλάμβαναν να τους εκπροσωπήσαν σε κάθε εκλογική αναμέτρηση. Σύμφωνα με τον Postman, η τηλεόραση «κατέστρεψε» αυτό το δημιούργημα, αντικαθιστώντας την κουλτούρα του γραπτού λόγου με «ανούσιες, κυριολεκτικά, εικόνες». Γράφει μεταξύ άλλων «οι Αμερικάνοι δεν μιλούν πια μεταξύ τους, αλληλό-ψυχαγωγούνται. Δεν ανταλλάσουν πια ιδέες, ανταλλάσουν εικόνες. Δε συζητούν με επιχειρήματα, συζητούν με όμορφα αγόρια και κορίτσια, σελέμπριτι και διαφημίσεις». Σας θυμίζει κάτι όλο αυτό;

«Κάψιμο» τηλεοπτικό και επιστημονική επιβεβαίωση

Πρόσφατα ο Guardian σε κείμενό του απέδειξε ότι η παρακολούθηση πολλών ωρών τηλεόρασης, μπορεί να «σαπίσει» το μυαλό του. Σε μελέτη του Dr Ryan Dougherty, από το πανεπιστημιακό τμήμα ερευνών δημόσιας υγείας Johns Hopkins Bloomberg της Βαλτιμόρης in Baltimore, επιβεβαιώθηκε πως η πολύωρη παρακολούθηση τηλεόρασης, μπορεί να προκαλέσει ζημιά στο μυαλό του μέσου ενήλικα, σε προχωρημένη ηλικία. Η συγκεκριμένη μελέτη εξέτασε τις συνήθειες 599 τηλεθεατών από το 1990 ως το 2011 και απέδειξε πως εκείνοι που αφιέρωναν υπερβολικά πολύ χρόνο στα αγαπημένα τους τηλεοπτικά προγράμματα, εμφάνισαν σταδιακή μείωση της μάζας του πρόσθιου και του ενδοκρινικού φλοιού του εγκεφάλου. Σε ελεύθερη μετάφραση: χαμένη φαιά ουσία. Το ίδιο δημοσίευμα τονίζει πως σύφωνα με τον Dougherty, επιβάλλεται να βλέπουμε λιγότερο τηλεόραση και να ασχολούμαστε περισσότερο με δραστηριότητας όπως σκάκι, τάβλι και άλλα επιτραπέζια παιχνίδια, ώστε να διατηρούμε το μυαλό σε εγρήγορση. Τουτέστιν, η τηλεόραση ήδη μας έχει κάνει μια πρώτης τάξεως ζημιά. Πως αντιδράμε σε αυτό;

Φωνάζοντας στο Internet

Θα έλεγε κανείς, ότι ο ερχομός του Internet μας έδωσε περισσότερα εφόδια για να κάνουμε διάλογο. Πλέον, σε κάθε λαοπλάνο ρήτορα μπορούσαμε να απαντήσουμε δομημένα και έξυπνα, μέσω blogs. Επίσης, σε κάθε παρανοϊκό και επικίνδυνο σελέμπριτι με προδιαγραφές λαμπρής πολιτικής καριέρας (πχ Donald Trump, που εκπλήρωσε στο ακέραιο αυτές τις προδιαγραφές), μπορούσαμε να επιστρατεύσουμε κάθε λογής «όπλα» όπως memes, tweets, gifs, πηγές  fact-checking των δηλώσεων και άλλων επίμαχων ατακών του και όχι μόνο.  Σε κάθε λαϊκίστικη φωνή που είχε σκοπό να προκαλέσει θόρυβο, είχαμε βρει τον τρόπο να αντιδράσουμε,Το ερώτημα όμως παρέμενε (και παραμένει) άλυτο: Πότε καταφέρνουμε να κάνουμε διάλογο στο Internet εκφέροντας την πλήρη άποψή μας  και πότε απλώς επιλέγουμε μια πλευρά που «φωνάζει» περισσότερο (και με τρόπο ελκυστικό για την ματαιοδοξία μας) για ένα «φλέγον» θέμα, που μπορεί και να μην υπάρχει καν;

Παραδείγματα τέτοιων θεμάτων συμβαίνουν καθημερινά. Ο στρατιωτικός χαιρετισμός του Σαββόπουλου στην κηδεία του Μίκη, που έγινε αφορμή για χιλιάδες σκληρά tweets με ύφος που πλησίαζε την αποκαθήλωση, ήταν ένα από αυτά. Μια σειρά από «μεγάφωνα» των social media φώναξαν όσο πιο δυνατά και όσο πιο φάλτσα μπορούσαν, κάνοντας επιθέσεις στον μουσικοσυνθέτη, για μια κίνηση που αποδείχθηκε πως είχε συμβολικό χαρακτήρα.

Τώρα τους πείραξε ο αποχαιρετισμός του Σαββόπουλου στον Θεοδωράκη

Ναι, «φωνάζουμε» πάρα πολύ στα social media και αυτό είναι κάτι που μπορεί να μετατρέψει τον ιντερνετικό διάλογο σε κάτι που μοιάζει με διαγωνισμό για το ποιός θα γίνει πιο εκκωφαντικός από τον άλλο, σε ένα ματς όπου η μια «φωνή» προσπαθεί να κάνει την «αντίπαλη» να κουραστεί. Από την άλλη πλευρά όμως, εκτός από το να φωνάζουμε, έχουμε ταυτόχρονα και τη δυνατότητα να «ακούμε» τις φωνές των άλλων, να απορρίπτουμε η να εγκρίνουμε τα memes, τα gifs, τα άρθρα γνώμης τύπου think-pieces, τα ντοκιμαντέρ, τις σειρές στο Netflix και όλο το μηντιακό περιεχόμενο που περνάει παό τα δάκτυλα μας.

Και υπάρχει πάντα εκείνο το «x» στην άκρη κάθε tab της οθόνης μας, που μπορεί να το εξαφανίσει οριστικά από το οπτικό μας πεδίο.

Τι υποτιμημένη ελευθερία κι αυτή, να μην βλέπεις την εκάστοτε πρωινή εκπομπή που trend-αρει στο Twitter (τυχαίο παράδειγμα), ώστε να μην μπαίνεις σε σχετικές συζητήσεις στα social media και να μην «καις» το μυαλό σου.

Τι ελευθερία κι αυτή, να επιλέγεις το περιεχόμενο που θα σκρολάρεις,για να μη «καείς» ολοσχερώς από τον ορυμαγδό της digital πληροφορίας στο κινητό σου!

Με στοιχεία από Guardian, New Yorker

*ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Μπείτε στα δωρεάν online μαθήματα σύγχρονης τέχνης του MoMA από το σπίτι