Γιάννης Δημητρέλλος
Η «επίθεση με βιτριόλι» μας άφησε άφωνους πριν από μερικούς μήνες και η οδύσσεια της Ιωάννας Παλιοσπύρου, που μπήκε χωρίς τη θέληση της σε έναν τρίγωνο εμμονικής ζήλιας και παραλογισμού, είναι κάτι που δεν αφήνει κανέναν ασυγκίνητο μέχρι σήμερα.
Η κατηγορούμενη – που είχε φτάσει μέχρι και σε χαρτορίχτρα για να πάρει συμβουλές – στην απολογία της έχει τονίσει πως ένιωθε παράλογο μίσος για την Ιωάννα, αλλά δεν ήθελε να της καταστρέψει τη ζωή. Δεν έχει πείσει κανέναν.
Κάτι για τις εξωφρενικές συνομιλίες της «βιτριολίστριας» με την χαρτορίχτρα της
Γιατί όμως το βιτριόλι έχει ταυτιστεί με την ερωτική αντιζηλία και ιδιαίτερα, με εκείνη που εκφράζεται από γυναίκα, συνήθως με αποδέκτη κάποιον άντρα; Θα επιχειρήσουμε μια ιστορική αναδρομή
Οι πρώτες αναφορές
Ο όρος La Vitrioleuse (η βιτριολίστρια) εμφανίστηκε το 18ο αιώνα στη γαλλική γραμματεία. Το 1823, στον απόηχο του Αγγλογαλλικού πολέμου που είχε γονατίσει το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Σκωτσέζοι απαιτούσαν εργασία και νέες οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Οι μάχες μεταξύ των εργατικών σωματείων ήταν σκληρές και το βιτριόλι ήταν ένα διαθέσιμο όπλο για την εξουδετέρωση αντιπάλων. Περιοδικό της Γλασκώβης έγραφε το 1830, «το έγκλημα της ρίψης βιτριολιού, λυπούμαστε που το λέμε, έχει γίνει τόσο κοινό σε αυτήν την περιοχή της χώρας που έχει καταστεί σχεδόν ένας λεκές στον εθνικό μας χαρακτήρα». Η εξορία και ο ακρωτηριασμός μελών των εγκληματιών, ήταν μερικές από τις τιμωρίες που αναφέρονταν σε συγγράματα της εποχής.
Εκτός από όπλο επίλυσης εργασιακών συγκρούσεων, το θειικό οξύ έχει χρησιμοποιηθεί συχνά και για την «επίλυση» (πόσο φρικτή λέξη) ερωτικών διαφορών. Το 1865 οι New York Times έγραψαν πως ένας ζηλόφθονος σύζυγος συνελήφθη επειδή παραμόρφωσε τη γυναίκα του με οξύ αφότου απείλησε ότι «θα καταστρέψει την εμφάνισή της». Μια έρευνα με τίτλο Acid Attacks in 19th Century Britain, που αναφέρεται σε τουλάχιστον 400 εγκλήματα με βιτριόλι που συνέβησαν σε ετερόφυλα ζευγάρια/οικογένειες, κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, μας δείχνει ένα πολύ ενδιαφέρον συμπέρασμα: 191 εξ’ αυτών είχαν ως δράστες άντρες και 189, γυναίκες, ενώ ένα 5% περιγράφει «ομαδικές επιθέσεις». Παρ’ όλα αυτά, η προκατάληψη πως τα εγκλήματα με βιτριόλι γίνονται συνήθως από εξοργισμένες γυναίκες, μπήκε σε άρθρα, μικρές ιστορίες, ταινίες, ακόμα και σε αγγλόφωνα ιατρικά εγχειρίδια του 1930.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian από το 2017, ο αριθμός των εγκλημάτων με κάθε είδους υλικά που παραπέμπουν σε καυστική ουσία, παραμένει εντυπωσιακά μεγάλος (περισσότερα από 400 καταγράφηκαν το 2015, περίπου 350 στο πρώτο εξάμηνο του 2016). Πάντα ο θύτης είναι άτομο με διαταραγμένη ψυχική υγεία και τις περισσότερες φορές, λευκός άντρας.
Στην Ινδία, μια εκ των χωρών που έχουν καταγραφεί οι περισσότερες επιθέσεις με βιτριόλι παγκοσμίως (μαζί με Νεπάλ, Αφγανιστάν, Πακιστάν, Μπαγκλαντές, Κολομβία και Ουγκάντα, σύμφωνα με αυτή την έρευνα), το βιτριόλι έχει χρησιμοποιηθεί και ως μέσο καταστολής κρατούμενων από την αστυνομία (1980, στην επαρχία Bhangalpur). H Indira Gandhi, διαβάζοντας τις καταγγελίες για τις επιθέσεις αστυνομικών σε κρατούμενους με βιτριόλι, είχε δηλώσει δημοσίως «αηδιασμένη». Ίσως γιατί τελικά, το βιτριόλι δεν είναι – μόνο – ένα μέσο επίλυσης ερωτικών διαφορών.
Στην Ελλάδα
Τα εγκλήματα επιθέσεων με βιτριόλι στην χώρα μας κατά τον 20ο αιώνα, ήταν εξίσου ειδεχθή. Το 1935, η Κούλλα Ράμμου τύφλωσε με βιτριόλι τον προϊστάμενο και εραστή της, Ασημάκη Κουτσογιάννη. Δημοσιεύματα της εποχής ανέφεραν πως εκείνος της είχε υποσχεθεί να παντρευτούν, αλλά δεν τήρησε ποτέ αυτή την υπόσχεση. Τι συνέβη τα επόμενα χρόνια;
Το 1965, μια 22χρονη έριξε βιτριόλι στο πρόσωπο του 30χρονου συντρόφου της για τον ίδιο λόγο, ενώπιον του εισαγγελέα Δράμας. Εκείνος έχασε και τα δύο του μάτια, ενώ ο εισαγγελέας και η ίδια, τραυματίστηκαν βαριά. Το 1967, μια 17χρονη τύφλωσε με βιτριόλι τον 24χρονο φίλο της και τραυμάτισε τον πατέρα της και τον αδελφό του θύματος. Σε όλη τη δεκαετία του `60, το μότιβο αυτών των επιθέσεων «γέννησε» παρόμοια περιστατικά.
Αξίζει να σταθούμε και σε ένα δημοσίευμα εκείνης της εποχής σε εφημερίδα της Δράμας, σχετικά με περιστατικό βιτριολικής (κι όμως, η λέξη χρησιμοποιείται και σαν λογοπαίγνιο σε αρκετά άρθρα) επίθεσης:«Δικαίωμα, βεβαίως του υποστάντος την επίθεσην να υποβάλιν όχι μίαν αλλά δέκα μηνύσεις. Εκάθησε όμως να σκεφτεί τι σημαίνει να δεσμεύει μιαν γυναίκαν επί οκτώ χρόνια, και με την νοοτροπίαν μάλιστα των Ελλήνων, και κατόπιν να της λέει ότι δεν την θέλει ; Δεν το εσκέφθη. Άνδρας είναι και το κέφι του θα κάνει. Μόνο που παρόμοιαι αντιλήψεις, και ενδεχομένως αδικίαι οδηγούν κάποτε σε σκληρά δράματα».
Στα χρόνια που ακολούθησαν, υπήρξαν και περιστατικά αντιδικίας με αφορμή περιουσιακά στοιχεία, όπως εκείνο του 1978 στην Αμφιάλη, όταν μια γυναίκα επιτέθηκε με σκαλιστήρι (!) και ακουαφόρτε στο σύντροφό της, επειδή, όπως γράφτηκε αργότερα, εκείνος δεν της είχε μεταβιβάσει ένα σπίτι στη Σαλαμίνα.
Υπάρχει όμως και η ιστορία της Σωτηρίας Μπέλλου, η οποία το 1938 είχε αντιδράσει κόντρα στον κακοποιητή σύζύγο και εν βρασμώ ψυχής του είχε πετάξει βιτριόλι. Πέρασε έξι μήνες στην φυλακή. Η ιστορία της έγινε η αφορμή ώστε ο Βασίλης Τσιτσάνης να γράψει το στίχο: «Κίνδυνος θάνατος, για πάρτε το χαμπάρι, καινούρια μέτρα οι γυναίκες έχουν πάρει! Κι όποιος στον έρωτα σωστά δεν περπατήσει, ένα μπουκάλι βιτριόλι θ’ αντικρίσει!»
Η περίπτωση της Κωνσταντίνας Κούνεβα
Εδώ το στερεότυπο του βιτριολιού ως gadget ψυχασθενών που νιώθουν προδομένοι ερωτικά, δεν έχει καμία απολύτως αξία. Το περιστατικό της επίθεσης συνέβη το 2008 (ένα χρόνο αργότερα είχε δεχθεί επίθεση και ο ποινικολόγος Παύλος Σαράκης), με αγνώστους να στήνουν ενέδρα στη συνδικαλίστρια καθαρίστρια Κωνσταντίνα Κούνεβα. Την περιέλουσαν με βιτριόλι και την ανάγκασαν να το καταπιεί με αποτέλεσμα να χάσει την όρασή της στο ένα μάτι και να υποστεί βλάβες σε εσωτερικά όργανα. Σήμερα, δεν είναι η μόνη που αγωνίζεται για να κερδίσει ξανά το πρόσωπο της.
*ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Εσύ ξέρεις γιατί σου έριξα βιτριόλι»: Όλοι μιλάνε με οργή για την εμφάνιση της κατηγορούμενης