Γιώργος Τσαγκόζης
Ένας απανθρακωμένος πάπυρος που παρέμενε αδύνατο να διαβαστεί για σχεδόν 2.000 χρόνια αποκάλυψε επιτέλους τα μυστικά του χάρη στην Τεχνητή Νοημοσύνη, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στη μελέτη της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας.
Ο πάπυρος προέρχεται από τη διάσημη Βιβλιοθήκη του Ηρακλείου, η οποία θάφτηκε κάτω από τη στάχτη της έκρηξης του Βεζούβιου το 79 μ.Χ., μαζί με την Πομπηία. Για περισσότερους από δύο αιώνες οι επιστήμονες προσπαθούσαν να διαβάσουν τα απανθρακωμένα χειρόγραφα, όμως κάθε προσπάθεια φυσικού ανοίγματος κατέστρεφε το εύθραυστο υλικό.
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε μέσα από το πρόγραμμα Vesuvius Challenge, το οποίο συνδύασε υπερυψηλής ανάλυσης τρισδιάστατες σαρώσεις με αλγορίθμους Τεχνητής Νοημοσύνης. Για πρώτη φορά οι ερευνητές κατάφεραν να «ξεδιπλώσουν» ψηφιακά έναν πάπυρο χωρίς να τον αγγίξουν, αποκαλύπτοντας περίπου 1,5 μέτρο συνεχούς κειμένου, κατανεμημένου σε 22 στήλες.
Το περιεχόμενο του χειρογράφου περιστρέφεται γύρω από την ηθική, την τέχνη και την ανθρώπινη φύση, με επανειλημμένες αναφορές στη στωική φιλοσοφία. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι πιθανός συγγραφέας είναι ο Χρύσιππος, ένας από τους σημαντικότερους θεμελιωτές του Στωικισμού, του οποίου σχεδόν όλα τα έργα θεωρούνταν χαμένα. Αν επιβεβαιωθεί η απόδοση, θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες φιλολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων δεκαετιών.
Παράλληλα, οι ερευνητές ταυτοποίησαν έναν δεύτερο πάπυρο ως το έργο «Περί Θεών, Βιβλίο 8» του Επικούρειου φιλοσόφου Φιλόδημου, αποδεικνύοντας ότι η συγκεκριμένη πραγματεία ήταν πολύ εκτενέστερη από ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι εκατοντάδες πάπυροι της βιβλιοθήκης παραμένουν ακόμη σφραγισμένοι. Αν η νέα τεχνολογία συνεχίσει να εξελίσσεται, τα επόμενα χρόνια ενδέχεται να αποκαλυφθούν έργα της αρχαιότητας που θεωρούνταν χαμένα εδώ και σχεδόν δύο χιλιετίες, χαρίζοντας ξανά «φωνή» σε φιλοσόφους των οποίων γνωρίζαμε μέχρι σήμερα μόνο αποσπάσματα ή αναφορές άλλων συγγραφέων.
