Γιώργος Τσαγκόζης
Το μακρινό 2008, σε ένα φόρουμ για το Μεταφυσικό έγραφε ο χρήστης Διηνεκής:
“Στις 7 Απριλίου 2001 η NASA έστειλε στον πλανήτη Άρη το διαστημικό όχημα με την ονομασία «Οδύσσεια 2001», το οποίο τέθηκε σε τροχιά στις 23 Οκτωβρίου του ίδιου έτους. Την ίδια περίοδο, στις αρχές Απριλίου, στην Αθήνα γινόταν λόγος από το Υπουργείο Πολιτισμού για τη διοργάνωση μιας μεγάλης μουσικής εκδήλωσης στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας «Αθήνα 2004», στις Στήλες του Ολυμπίου Διός.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιούνταν με τη συμμετοχή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και της Μητροπολιτικής Ορχήστρας του Λονδίνου, συγκεντρώνοντας συνολικά περίπου 250 καλλιτέχνες. Ο προϋπολογισμός της έφτανε τα 2 δισεκατομμύρια δραχμές, ποσό ιδιαίτερα υψηλό για τα δεδομένα της εποχής, γεγονός που οδήγησε ακόμη και σε σκέψεις ματαίωσης.
Τελικά, σύμφωνα με όσα αναφέρονται, κατόπιν παρέμβασης της NASA —η οποία ανέλαβε το μεγαλύτερο μέρος του κόστους— η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε, υπό την προϋπόθεση ότι στο πίσω μέρος της σκηνής θα εγκαθίστατο μηχανολογικός εξοπλισμός του Εργαστηρίου Αεροδιαστημικής Προώθησης της NASA. Κατά τους ισχυρισμούς, μέσω του οχήματος «Οδύσσεια 2001» μεταδόθηκε η συναυλία με ήχο και εικόνα προς τον Άρη, και, σύμφωνα με ορισμένες εικασίες, ίσως και αλλού.
Σχετική αναφορά είχε γίνει και στην εκπομπή του Κώστα Χαρδαβέλλα «Πύλες του Ανεξήγητου», με θέμα τη Μυθωδία. Η συναυλία θεωρείται έως σήμερα ένα αρμονικό και μελωδικό μουσικό αποκορύφωμα της έναρξης της νέας χιλιετίας. Η τελειότητα των σκηνικών, η ιερότητα του χώρου και η λιτή, απέριττη διακόσμηση συνέθεσαν, κατά πολλούς, μια αίσθηση ιερής μυσταγωγίας.
Επιπλέον, στις 28 Ιουνίου 2001, αστροφυσικοί ανέφεραν ότι συνέπιπτε η ανατολή του Ήλιου με την ανατολή του Σείριου, ένα φαινόμενο που έχει σχολιαστεί εκτενώς στην ελληνοκεντρική βιβλιογραφία.
Κάπου εδώ γεννιούνται σοβαρά ερωτήματα:
τι νόημα έχει η αναμετάδοση προς έναν, κατά δήλωση, ακατοίκητο πλανήτη;
ποιοι θα μπορούσαν να είναι οι αποδέκτες;
ποιο άλλο ιστορικό πρόσωπο έχει επιχειρήσει κάτι αντίστοιχο;
γιατί το διαστημόπλοιο ονομάστηκε «Οδύσσεια 2001»;
και γιατί επιλέχθηκε ο συγκεκριμένος χώρος;
Τα ερωτήματα είναι πολλά και εξαρτώνται από το αν κανείς θεωρεί ότι τα γεγονότα εντάσσονται σε ένα ευρύτερο σχέδιο ή αν αποδέχεται ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο. Κάποιοι φτάνουν στο σημείο να υποστηρίζουν ότι η NASA αυτοδιαψεύδεται, παρουσιάζοντας τον Άρη ως ακατοίκητο, ενώ ταυτόχρονα επενδύει τεράστια ποσά σε τέτοιες ενέργειες, γεγονός που —κατά τους ίδιους— ίσως υποδηλώνει ότι διαθέτει δεδομένα που δεν είναι ευρέως γνωστά.
Οι απαντήσεις, όπως υποστηρίζεται, μπορούν να προκύψουν μόνο μέσα από έρευνα, καθώς πολλοί πιστεύουν ότι υπάρχουν πολλαπλά επίπεδα απόκρυψης.”
Κάποιος άλλος σχολίασε στο παρακάτω βίντεο που έχει 1.000.000 θεάσεις:
“Οι δονήσεις που προκαλεί αυτή η σύνθεση είναι πραγματικά πανσυμπαντικες”
Κάποιοι ακόμα νιώθουν περηφάνια…
Ας το πάρουμε όμως από την αρχή, τι ήταν η Μυθωδία;
Η «Μυθωδία» ήταν ένα συμφωνικό μουσικό έργο του Βαγγέλη Παπαθανασίου, γραμμένο ειδικά για τη NASA και συνδεδεμένο με την αποστολή Mars Odyssey 2001. Παρουσιάστηκε ζωντανά στις 28 Ιουνίου 2001 στις Στήλες του Ολυμπίου Διός, με τη συμμετοχή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και της Μητροπολιτικής Ορχήστρας του Λονδίνου, αποτελώντας μία από τις πιο φιλόδοξες πολιτιστικές παραγωγές που έγιναν ποτέ στην Ελλάδα.
Το έργο παρουσιάστηκε ως Music for the NASA Mission 2001 Mars Odyssey και είχε έντονο συμβολικό χαρακτήρα, αντλώντας στοιχεία από την αρχαία ελληνική μυθολογία και τη συμφωνική μουσική. Ο ίδιος ο Παπαθανασίου είχε διευκρινίσει ότι η Μυθωδία δεν διαθέτει στίχους κάποιας αναγνωρίσιμης γλώσσας, αλλά φωνητικά μοτίβα που λειτουργούν περισσότερο ως μουσικά όργανα παρά ως λόγος.
Ωστόσο, η σύνδεση της συναυλίας με τη NASA και η αναφορά σε μετάδοση της μουσικής σε σχέση με την αποστολή στον Άρη προκάλεσαν από νωρίς ερωτήματα. Στα φόρουμ της εποχής, πολλοί αναρωτήθηκαν γιατί μια διαστημική υπηρεσία να «συνδέσει» μια αποστολή με μια συμφωνία γεμάτη αρχαιοελληνικούς συμβολισμούς. «Από πότε η NASA κάνει συναυλίες για διαστημόπλοια;» ήταν ένα από τα συχνότερα σχόλια, ενώ άλλοι στάθηκαν στη φημολογούμενη «ζωντανή μετάδοση» της μουσικής προς τον κόκκινο πλανήτη.
Μάλιστα, υπήρξε αφιερώθηκε και εκπομπή των Πυλών του ανεξήγητου του Χαρδαβέλα για τις θεωρίες συνωμοσίας που αφορούσαν την Μυθωδία.
Ιδιαίτερη συζήτηση προκάλεσαν και οι ερμηνείες γύρω από τον τίτλο του έργου. Κάποιοι χαρακτήρισαν τη Μυθωδία ύμνο προς τον Δία, ερμηνεύοντας τον τίτλο ως «Ωδή στον Δία», ενώ άλλοι επιχείρησαν αποκρυπτογραφήσεις βασισμένες στην Καθαρεύουσα, στην αρχαία ελληνική και σε αριθμολογικά μοτίβα.
Η πιο ακραία θεωρία υποστήριξε ότι η Μυθωδία δεν ήταν απλώς μια συναυλία, αλλά μια τελετουργική επίκληση. Σύμφωνα με αυτή, η σύνδεσή της με την αποστολή στον Άρη είχε στόχο την αποστολή ενός συμβολικού μηνύματος προς άγνωστους αποδέκτες, με τη NASA στον ρόλο του τεχνολογικού μεταδότη και τον Παπαθανασίου ως καλλιτεχνικό αγωγό.
Κάποιος σχολιάσε:
“Θυμάστε τη Μυθωδία του Παπαθανασίου που παίχτηκε το 2001 στις Στήλες του Ολυμπίου Διός. Είχε ακουστεί (δεν ξέρω αν αληθεύει) πως το ρομποτάκι που πήγαινε στον Άρη θα έπαιζε την μουσική αυτή μόλις προσγειωνόταν. Μήπως να την ακούσουν τα βράχια……..;;;;;;;;Και από πού κι’ ως που η μουσική αυτή μας βοηθά να κατανοήσουμε τα μυστικά του σύμπαντος; Θα ήθελα να ακούσω γνώμες για το θέμα αυτό καθώς και για τον ρόλο της ελληνικής γλώσσας στην εξερεύνηση του διαστήματος.”
Απέναντι σε αυτές τις ερμηνείες, φιλόλογοι και ερευνητές τόνισαν ότι η Μυθωδία ήταν πρωτίστως ένα καλλιτεχνικό έργο υψηλού συμβολισμού. Παρ’ όλα αυτά, δύο δεκαετίες μετά, εξακολουθεί να προκαλεί δέος – και να γεννά μύθους.
