Βάνα Κράβαρη
Ο Στιβ Τζομπς έκανε μια πραγματικά WTF και εντελώς δύσκολη ερώτηση στον εαυτό του κάθε πρωί. Ο ευφυής συνιδρυτής της Apple ήταν οπαδός της φιλοσοφίας memento mori.
Πρόκειται για «ένα συμβολικό τροπάριο ή διαλογιστική πρακτική στην τέχνη και την πνευματικότητα, που χρησιμεύει ως υπενθύμιση της θνητότητας και της παροδικής φύσης των γήινων απολαύσεων. Είναι μια λατινική φράση που κυριολεκτικά σημαίνει «θυμήσου ότι πρέπει να πεθάνεις». Η έννοια της “υπενθύμισης του θανάτου” εμφανίζεται σε όλη την ευρωπαϊκή ιστορία, από την αρχαία Ελλάδα και τη ρωμαϊκή φιλοσοφία.
Στον Φαίδωνα του Πλάτωνα, ο Σωκράτης δηλώνει ότι ο μοναδικός σκοπός της άσκησης της φιλοσοφίας “είναι η άσκηση για τον θάνατό σου και το θάνατο. Αντί να είναι μια νοσηρή οδηγία, η δήλωση υποστηρίζει την κυριαρχία του φόβου του θανάτου, αναγνωρίζοντας τη θνησιμότητα του σώματος και επιδιώκοντας τη γνώση που τρέφει την αθάνατη ψυχή», γράφει η Britannica.
«Οι πρώτοι πουριτανοί άποικοι είχαν ιδιαίτερη επίγνωση του θανάτου και φοβούνταν τι θα μπορούσε να σημαίνει. Έτσι, στην ταφόπλακα τοποθετούνταν συχνά ένα memento mori που λειτουργούσε ως μήνυμα για τους ζωντανούς. Επί παραδείγματι, μια νεκροκεφαλή.
Το ζητούμενο ήταν να πρόκειται για κάτι που θα βοηθούσε τους ζωντανούς να θυμούνται το θνητό της ύπαρξής τους -και την ύπαρξη της αιώνιας τιμωρίας- ώστε να μη γίνονται άδικοι και αλαζόνες», αναφέρει.
Πού κολλάνε όλα αυτά με τον Στιβ Τζομπς;
Η ομιλία του Στιβ Τζομπς στην τελετή αποφοίτησης του Stanford, στις 12 Ιουνίου 2005, κατάφερε να μεταμορφωθεί σε θρυλική. Σε αυτή αποκάλυψε τις βασικές ιστορίες της ζωής του. Η τρίτη από αυτές ήταν για τον θάνατο. Όπως είπε, «όταν ήμουν 17 θυμάμαι να είχα διαβάσει μια φράση που είχε ως εξής: αν ζεις κάθε ημέρα της ζωής σου να να ήταν η τελευταία σου, μια ημέρα με κάθε βεβαιότητα, θα έχεις δίκιο!
Μου έκανε εντύπωση. Από τότε κάθε μέρα κοιτάω στον καθρέφτη κάθε πρωί και ρωτάω τον εαυτό μου “αν σήμερα ήταν η τελευταία μέρα της ζωής μου, θα ήθελα να κάνω αυτό που πρόκειται να κάνω σήμερα;”. Όταν η απάντηση είναι “όχι” για διαδοχικές ημέρες, ξέρω πως πρέπει να αλλάξω κάτι.
Το να θυμάσαι πως όλοι θα πεθάνουμε μια ημέρα, σύντομα, είναι το πιο σημαντικό εργαλείο που είχα ποτέ και με βοηθούσε να κάνω τις μεγάλες επιλογές στη ζωή, καθώς σχεδόν τα πάντα (προσδοκίες, υπερηφάνεια, ο φόβος της ντροπής για την αποτυχία) εξαφανίζονται μπροστά στον θάνατο.
Έτσι μένει μόνο ό,τι είναι πραγματικά σημαντικό: το να θυμάσαι ότι θα πεθάνεις είναι ο καλύτερος τρόπος που γνωρίζω, ώστε να αποφύγω την παγίδα του να σκέφτομαι ότι έχω κάτι να χάσω.
Είμαι ήδη γυμνός. Δεν υπάρχει λόγος να μην ακολουθήσω την καρδιά μου.
Πριν ένα χρόνο διαγνώστηκα με καρκίνο. Έκανα ακτινογραφία στις 7:30 το πρωί που έδειξε ξεκάθαρα την ύπαρξη όγκου στο πάγκρεας. Δεν ήξερα καν τι είναι πάγκρεας.
Οι γιατροί μου είπαν πως σχεδόν δεδομένα ήταν ανίατος τύπος καρκίνου και ότι θα έπρεπε να περιμένω πως θα ζήσω για άλλους τρεις έως έξι μήνες. Μου πρότειναν να πάω σπίτι και να τακτοποιήσω τις υποθέσεις μου. Είναι ο κωδικός των γιατρών για το “προετοιμάσου να πεθάνεις”.
Σημαίνει πως πρέπει να προσπαθήσεις να πεις τα πάντα στα παιδιά σου. Πίστευες πως είχες τα δέκα επόμενα χρόνια για να τους μιλήσεις και έγιναν μήνες. Σημαίνει ότι πρέπει να κάνεις τις εξελίξεις όσο πιο εύκολες γίνονται για την οικογένειά σου. Σημαίνει να πεις τα “αντίο” σου.
Steve Jobs’ 2005 Stanford Commencement Address
Drawing from some of the most pivotal points in his life, Steve Jobs, chief executive officer and co-founder of Apple Computer and of Pixar Animation Studios, urged graduates to pursue their dreams and see the opportunities in life’s setbacks — including death itself — at the university’s 114th Commencement on June 12, 2005.
Ζω με αυτή τη διάγνωση όλη την ημέρα.
Αργότερα την ίδια ημέρα έκανα βιοψία. Έχωσαν ένα ενδοσκόπιο στον λαιμό μου και έφτασε έως το στομάχι μου, μέσα στα έντερά μου. Έβαλαν μια βελόνα στο πάγκρεας και πήραν λίγα κύτταρα από τον όγκο.
Ήμουν ναρκωμένος, αλλά η σύζυγός μου που ήταν εκεί μου είπε πως όταν οι γιατροί είδαν τα κύτταρα στο μικροσκόπιο, άρχισαν να κλαίνε καθώς είχε αποδειχθεί ότι επρόκειτο για μια σπάνια μορφή που είναι θεραπεύσιμη, με χειρουργική επέμβαση.
Έκανα την επέμβαση και είμαι καλά τώρα.
Αυτό ήταν όσο πιο κοντά έχω φτάσει στον θάνατο. Ελπίζω πως θα είναι το πιο κοντινό σημείο για τις επόμενες δεκαετίες».
Τελικά, ο Στιβ Τζομπς πέθανε στις 5 Οκτωβρίου 2011, στα 56 του χρόνια, από επιπλοκές υποτροπής του παγκρεατικού νευροενδοκρινικού όγκου.
Τι λέει η επιστήμη;
Σύμφωνα με κείμενο του Inc, αυτό το WTF ερώτημα του Στιβ Τζομπς αποτελεί εγγύηση για παραγωγικότητα και ψυχική ευεξία. Το να θυμάται, δηλαδή, κανείς πως δεν είναι αθάνατος, βοηθά στο να επικεντρώνεται σε όσα έχουν πραγματική σημασία.
«Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Journal of Positive Psychology διαπίστωσε ότι η επίγνωση της θνησιμότητας μπορεί να ενισχύσει την ευγνωμοσύνη, καθώς τα άτομα που αναλογίζονται τον θάνατο μπορεί να αναπτύξουν μεγαλύτερη εκτίμηση για τη ζωή ως πεπερασμένο πόρο», γράφει ο Mark Travers.
