Γιώργος Τσαγκόζης
Κάθε φορά που κυκλοφορούν εικόνες από κελιά στη Δανία, το ίδιο σχόλιο επανέρχεται: «Καλύτερα από 5στερο στις Κυκλάδες». Φωτεινά δωμάτια, ξύλινα έπιπλα, ιδιωτική τουαλέτα, κοινόχρηστες κουζίνες, κάτι δηλαδή που στο Κουκάκι θα πλήρωνες για κάνα 800άρι ευρώ τον μήνα. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη.
Το δανικό σωφρονιστικό σύστημα βασίζεται στην αρχή της «κανονικοποίησης». Η ποινή είναι η στέρηση της ελευθερίας — όχι η στέρηση της αξιοπρέπειας. Τα κελιά μοιάζουν με μικρά φοιτητικά δωμάτια: κρεβάτι, γραφείο, ντουλάπα, φυσικό φως. Οι κρατούμενοι εργάζονται, σπουδάζουν, μαγειρεύουν και συμμετέχουν σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης.
Ο στόχος δεν είναι η πολυτέλεια αλλά η επανένταξη. Οι αρχές θεωρούν ότι όσο πιο ανθρώπινες είναι οι συνθήκες κράτησης, τόσο μειώνεται η πιθανότητα υποτροπής μετά την αποφυλάκιση. Το προσωπικό εκπαιδεύεται ώστε να λειτουργεί περισσότερο ως κοινωνικός καθοδηγητής παρά ως αυστηρός επιτηρητής.
Βεβαίως, πρόκειται πάντα για φυλακές: υπάρχουν περιορισμοί, έλεγχοι και αυστηροί κανόνες. Δεν είναι «ξενοδοχεία». Είναι όμως ένα διαφορετικό μοντέλο ποινής που επενδύει στη δημόσια ασφάλεια μακροπρόθεσμα.
Η εικόνα του «5στερου» ίσως είναι υπερβολή. Το σκανδιναβικό σκεπτικό, όμως, έχει μια σαφή λογική: αν ο στόχος είναι να επιστρέψει κάποιος στην κοινωνία χωρίς να επαναλάβει το έγκλημα, τότε ο τρόπος που ζει μέσα στη φυλακή παίζει καθοριστικό ρόλο.
