Γιώργος Τσαγκόζης
Όταν η εντομολόγος Μάρθα Βάις άνοιξε έναν φάκελο που είχε φτάσει στο γραφείο της από την Ιαπωνία, δεν περίμενε ότι θα διάβαζε μία από τις πιο εντυπωσιακές επιστολές της καριέρας της. Ο αποστολέας ήταν ο Τζο Ναγκάι, ένας 10χρονος μαθητής από το Κόμπε, ο οποίος της έγραφε ότι ήθελε να επαναλάβει ένα από τα πιο γνωστά πειράματά της για τη μνήμη των εντόμων.
Η Βάις είχε δημοσιεύσει το 2008 έρευνα που έδειχνε ότι οι σκώροι μπορούν να διατηρούν αναμνήσεις που απέκτησαν ως κάμπιες ακόμη και μετά τη μεταμόρφωσή τους σε ενήλικα έντομα. Ο μικρός Τζο αναρωτήθηκε αν το ίδιο θα μπορούσε να ισχύει και για τις πεταλούδες, τις οποίες εκτρέφει από τότε που ήταν στο νηπιαγωγείο.
χρον
Παρότι δεν διέθετε εργαστήριο, σχεδίασε μόνος του ένα πρωτόκολλο βασισμένο στην αρχική έρευνα. Χρησιμοποίησε αιθέριο έλαιο λεβάντας ως οσφρητικό ερέθισμα και μια μικρή συσκευή ηλεκτροδιέγερσης, την οποία ρύθμισε σε χαμηλή ένταση ώστε να προκαλεί όσο το δυνατόν μικρότερη ενόχληση στις κάμπιες. Στόχος ήταν να συνδέσουν τη μυρωδιά της λεβάντας με μια δυσάρεστη εμπειρία και στη συνέχεια να διαπιστωθεί αν, αφού μεταμορφώνονταν σε πεταλούδες, εξακολουθούσαν να αποφεύγουν το ίδιο άρωμα.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα που παρουσίασε ο ίδιος, περίπου το 80% των πεταλούδων συνέχισε να αποφεύγει τη λεβάντα, υποδηλώνοντας ότι η μνήμη διατηρήθηκε μετά τη μεταμόρφωση. Η Βάις εντυπωσιάστηκε τόσο από τη μεθοδικότητα όσο και από τα δεδομένα του παιδιού και ξεκίνησε μαζί του πολυετή συνεργασία. Οι δυο τους συναντήθηκαν αργότερα στην Ιαπωνία, ενώ εργάζονται για τη δημοσίευση των ευρημάτων σε επιστημονικό περιοδικό.
Ο Τζο προχώρησε ακόμη ένα βήμα παραπέρα, εξετάζοντας αν οι αναμνήσεις θα μπορούσαν να μεταβιβαστούν και στην επόμενη γενιά πεταλούδων. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα φιλόδοξη υπόθεση που σχετίζεται με την επιγενετική και βρίσκεται ακόμη υπό επιστημονική διερεύνηση. Μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιευθεί αξιολογημένη επιστημονική εργασία που να επιβεβαιώνει αυτόν τον ισχυρισμό, επομένως τα αποτελέσματα παραμένουν προκαταρκτικά.
Αυτό που δεν αμφισβητείται, πάντως, είναι το πάθος του για τα έντομα. Όπως έχει δηλώσει ο ίδιος, δεν ονειρεύεται να γίνει εντομολόγος αλλά ο πρώτος «κτηνίατρος εντόμων» στον κόσμο, γιατί θεωρεί τις κάμπιες φίλους του και θέλει να τις φροντίζει.
