Βάνα Κράβαρη
Τελευταία ακούμε συνεχώς για το OCD, την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και καταλήγουμε σε γενικεύσεις, υιοθετώντας μάλιστα κάποια από τα συμπτώματα. Αλήθεια, πόσες φορές έχετε ακούσει τη φράση “δεν περνάει καλά το OCD μου” ή πόσες φορές το έχετε πει οι ίδιοι, απλώς επειδή φιξάρατε λίγο έναν πίνακα στον τοίχο που δεν ήταν ευθυγραμμισμένος;
Λοιπόν, σας έχουμε νέα. Δεν είναι αυτό το OCD. Και επίσης η αυτοδιάγνωση δεν είναι ακριβώς διάγνωση. Η λέξη “ψυχαναγκασμός” ή “ψυχαναγκαστικός” μπορεί να ακούγεται αρκετά συχνά στην καθημερινότητα -κυρίως για να δείξει πως κάποιος είναι πολύ τακτικός, οργανωμένος και κάπως μανιακός με την καθαριότητα- ωστόσο οι ψυχαναγκασμοί δεν περιορίζονται μόνο εκεί.
Διαβάζουμε πως οι ψυχαναγκασμοί, είναι επίμονες, επαναλαμβανόμενες, ανεπιθύμητες σκέψεις, εικόνες ή παρορμήσεις, στις οποίες δεν έχουμε έλεγχο, και οι καταναγκασμοί είναι «τελετουργικές» συμπεριφορές, που έχουν ως στόχο να μειώσουν το άγχος και τη δυσφορία που δημιουργούν οι ψυχαναγκασμοί. Οι καταναγκασμοί, μπορεί να είναι πρακτικοί, δηλαδή συμπεριφορές που κάνουμε με το σώμα μας (π.χ. πλύσιμο ή καθάρισμα), καθώς επίσης και νοητικοί ή κρυφοί, όπως υπερβολική ανάλυση των σκέψεων, προσπάθειες εξουδετέρωσης της σκέψης, αναζήτηση καθησυχασμού.
Στην πραγματικότητα, όλοι έχουμε ανεπιθύμητες σκέψεις και τελετουργικές συμπεριφορές, που μας βοηθάν να κερδίζουμε χρόνο στην καθημερινότητά μας. Όταν όμως η διαχείριση των σκέψεων και των συμπεριφορών αυτών αρχίζει και δημιουργεί έντονο άγχος, εμποδίζει την καθημερινή λειτουργικότητά μας, μας κλέβει αρκετό χρόνο και στερεί την απόλαυση των καθημερινών στιγμών, των σχέσεων, της δουλειάς, της διασκέδασης, τότε η κατάσταση αποκτά χαρακτήρα διαταραχής.
Η ΨΚΔ (Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή) εμφανίζεται στο 2,3% του πληθυσμού, αν και θεωρείται πως το πραγματικό ποσοστό είναι μεγαλύτερο. Πρόκειται για μια δύσκολη και επώδυνη διαταραχή, που μπορεί να προκαλέσει πολλά προβλήματα στη ζωή των ατόμων που πάσχουν από αυτή.
Ένα από τα πιο συχνά εμφανιζόμενα μοτίβα που μπορεί να προκαλούν έντονες σκέψεις, που αρνούνται να φύγουν στο μυαλό των ατόμων, άγχος και δυσφορία είναι οι ψυχαναγκασμοί μόλυνσης-μετάδοσης. Σε αυτούς, τα άτομα φοβούνται τη μόλυνση από μικρόβια, ιούς, βακτηρίδια, χημικά και άλλα μολυσματικά υλικά. Αυτό μπορεί να τα οδηγεί σε υπερβολικό πλύσιμο, συχνό και πολύωρο μπάνιο, αποφυγή καταστάσεων και μερών που ενεργοποιούν τους φόβους, συχνή αναζήτηση καθησυχασμού από οικείους και ειδικούς ότι δεν υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης.
Ένα βίντεο στο TikTok έγινε viral, με τον γιο μιας μητέρας με ψυχαναγκασμό μόλυνσης να περιγράφει τη ζωή στο πατρικό του σπίτι, με όλους τους κανόνες και τις διαδικασίες που η μητέρα του επιβάλλει στον ίδιο και την οικογένειά της καθημερινά, λόγω του OCD της. Το βίντεο μετρά πάνω από 4 εκατομμύρια προβολές και σχόλια.
@zavhbruh Mind always on alert to make sure to keep stuff clean #ocd #germaphobe #narcissist #toxichousehold #asian #bipolar #generationaltrauma #trauma #mentalhealth ♬ original sound – Zav
Σε αυτό μπορεί να μπει κανείς για περίπου 3 λεπτά στο μικροσύμπαν ενός ατόμου με OCD μόλυνσης (contamination OCD). Ο @zavbruh αναφέρει πως η μητέρα του έχει ψυχαναγκασμό, μικροβιοφοβία, σχιζοφρένια, ναρκισσιστική διαταραχή και ADHD, καταλήγοντας να του επιβάλλει να μετακινείται μόνο σε έναν ορισμένο χώρο μέσα στο σπίτι τους, γιατί είναι “βρώμικος”. Αναφέρεται μάλιστα σε αυτό ως σπίτι “τραύματος”, με τους χρήστες να του σχολιάζουν πως αφενός την καταλαβαίνουν απόλυτα και αφετέρου πως οφείλει να δείχνει κατανόηση.
“Έχω OCD μετάδοσης και προσπαθώ τόσο σκληρά να κρατήσω τους περίεργους κανόνες μου για τον εαυτό μου”, γράφει μια χρήστης στα σχόλια. “Έχω OCD μετάδοσης και τα καταλαβαίνω όλα αυτά. Λυπάμαι που το περνάς όλο αυτό, αλλά κράτα στο μυαλό σου πως είναι πολύ πιο δύσκολο για την ίδια”, μια άλλη. “Δεν έχω νιώσει πως με βλέπουν τόσο πολύ άλλη φορά στη ζωή μου. Η μαμά μου έχει σοβαρό OCD μετάδοσης και σχεδόν έκλαψα όσο το έβλεπα”.
Για άλλους πάλι ο Zav είναι ο τραυματισμένος της υπόθεσης. Κάποιοι του τόνισαν πως το να μεγαλώνει με μια μητέρα που τον αποκαλεί “βρώμικο” είναι τρομερά τραυματικό. “Με κουράζει και μόνο που το ακούω. Λυπάμαι για όλα όσα έχεις περάσει”, του γράφει κάποιος.
Αξίζει να αναφέρουμε πως όσο δύσκολη και αν είναι η Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή, είναι μια διαχειρίσιμη και θεραπεύσιμη κατάσταση. Η αποτελεσματικότερη θεραπεία φαίνεται να είναι η γνωστική συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, οποία εστιάζει κυρίως στην αλλαγή του τρόπου σκέψης και των πεποιθήσεων που σχετίζονται με τους ψυχαναγκασμούς.
