22 ενδιαφέροντα πράγματα που ίσως να μην γνώριζες για τα Δεκεμβρίανα του ’44

Από τον Ευθύμη Κάλφα

Ήταν 3 Δεκεμβρίου του 1944 όταν ξεκίνησε η ένοπλη σύγκρουση που κόστισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, ανοίγοντας παράλληλα τις πόρτες του εμφυλίου πολέμου. Τα «Δεκεμβριανά» του 1944 βρίσκουν την Ελλάδα απελευθερωμένη μόλις από τους Γερμανούς ενώ ταυτόχρονα ετοιμάζεται να υποδεχθεί τους Βρετανούς συμμάχους της. Τίποτα όμως δεν εξελίχθηκε σύμφωνα με το σχέδιο…

Συγκεντρώσαμε 40 ενδιαφέροντα πράγματα για το τι τελικά έγινε.

1. Στις 18 Οκτωβρίου 1944 φτάνει στην Αθήνα ο Γεώργιος Παπανδρέου και δύο μέρες αργότερα σχηματίζει την Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, στην οποία συμμετέχουν και έξι υπουργοί του ΕΑΜ οι οποίοι διαφωνούν με τη σύνθεση του στρατού.

2. Ο στρατηγός Σκόμπι (επικεφαλής των Βρετανικών Δυνάμεων στην Ελλάδα) στέλνει τελεσίγραφο στις αντάρτικες ομάδες να παραδώσουν τα όπλα τους μέχρι τις 10 Δεκεμβρίου. To ΕΑΜ απαντά «ΟΧΙ στον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ» που πρακτικά σημαίνει την διάλυση του.

3. Το ΕΑΜ αποφασίζει να διοργανώσει στις 3 Δεκεμβρίου μια μαζική, άοπλη διαδήλωση στην πλατεία Συντάγματος, στην Αθήνα. Οι Άγγλοι και η κυβέρνηση Παπανδρέου όμως, πιστεύουν ότι το συλλαλητήριο έχει στόχο την κατάληψη των κυβερνητικών κτιρίων.

Ο Άγγελος Έβερτ, διοικητής της Αστυνομίας Πόλεων, βρισκόταν στο μπαλκόνι της αστυνομικής διευθύνσεως όταν η πορεία έφτασε μπροστά στον Άγνωστο Στρατιώτη. Ήταν τότε που φέρεται να έβγαλε το μαντίλι από το πέτο του δίνοντας έτσι εντολή για βίαιη διάλυση των διαδηλωτών.

Υπάρχουν τρεις εκδοχές για το ποιος τελικά φταίει,
α) ότι πυροβόλησε κάποιος από το πλήθος, με αποτέλεσμα να απαντήσουν οι αστυνομικές δυνάμεις

β) ότι πυροβόλησε απρόκλητα η αστυνομία και

γ) ότι τα πυρά ήταν βρετανικά για τη δημιουργία προβοκάτσιας.

4. Ελάχιστες φωτογραφίες υπάρχουν από εκείνη την επίθεση και όσες έχουν διασωθεί είναι απαθανατισμένες από την φωτογραφική μηχανή του Ντιμίτρι Κένσελ, Αμερικανού φωτογράφου με Ουκρανική καταγωγή.

Σε εκείνη την πορεία είχε διαδηλώσει και η συγγραφές Άλκη Ζέη. Δίπλα της βρισκόταν η Διδώ Σωτηρίου, η οποία όταν άρχισαν οι πρώτοι πυροβολισμοί να «πέφτουν», τράβηξε κάτω την Ζέη ρίχνοντας την μέσα στους θάμνους.

Το ΕΑΜ, σε εκείνη τη διαδήλωση μέτρησε 30 νεκρούς διαδηλωτές και 140 τραυματίες.

5. Ένα κομμάτι της πορείας καταλήγει έξω από το σπίτι του Γεώργιου Παπανδρέου, το οποίο βρισκόταν στο Σύνταγμα, προκειμένου να συλλάβουν τον ίδιο και όσους υπουργούς ήταν εκεί. Το ΕΑΜ αρνείται αυτήν την εκδοχή.

6. Οι αντίπαλοι της αριστεράς θεωρούν ότι οι κηδείες ήταν μέρος προπαγάνδας. Ο Νίκος Φαρμάκης, πρώην Βουλευτής ΕΡΕ και μέλος της Οργάνωσης «Χ» δηλώνει ότι ορισμένα φέρετρα είχαν πέτρες μέσα.

7. Την ημέρα της κηδείας, χιλιάδες άνθρωποι διαδηλώνουν γονατιστοί ενώ ταυτόχρονα ορκίζονται στο πανό που είναι βαμμένο με το αίμα των νεκρών, δηλώνοντας ότι: «Όταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας διαλέγει είτε τη σκλαβιά είτε τα όπλα».

Τα ξενοδοχεία της περιοχής κατακλύζονται από πρώην ταγματασφαλίτες. Κάποιος ανοίγει πυρ στο πλήθος.

8. Ξεκινάει ο βομβαρδισμός της πόλης από τους Άγγλους με χιλιάδες νεκρούς. Ο Γιώργος Παπανδρέου σκέφτεται να παραιτηθεί ενώ ο Βρετανός πρωθυπουργός Γουίνστον Τσόρτσιλ στέλνει τηλεγράφημα λέγοντας: «Πρέπει να υποχρεώσετε τον Παπανδρέου να μείνει. Αν παραιτηθεί, φυλακίστε τον έως ότου συνέλθει».

Ο Γιώργος Παπανδρέου μεταπείθεται και παραμένει στη θέση του.

9. Ο Μίμης Φωτόπουλος που συμμετείχε στο ΕΑΜ, συνελήφθη από τους Εγγλέζους και οδηγήθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Βόρεια Αφρική.

Ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης τάχθηκαν στο πλευρό του ΕΑΜ. Από την άλλη, ο Γιώργος Ζαμπέτας κλήθηκε να πολεμήσει με το ΕΑΜ αλλά όταν η μονάδα του κατέρρευσε, αυτός έφυγε.

Η ηθοποιός Καίτη Τιριντάουα, η μετέπειτα σύζυγος του Κώστα Χατζηχρήστου, δέχτηκε επίθεση στο θέατρο της από ομάδες εθνικοφρόνων.

10. Η ηθοποιός Ελένη Παπαδάκη βρήκε φρικτό τέλος όταν εκτελέστηκε από την Ο.Π.Λ.Α την ένοπλη οργάνωση του ΚΚΕ. Ο ποιητής Νικος Καββαδίας, προσπάθησε να τη σώσει και μετά από τη δολοφονία αποχώρησε από την Οργανωμένη Αριστερά.

11. Το ΕΑΜ κάτω από τη μύτη των Εγγλέζων είχε παγιδεύσει με μεγάλη ποσότητα εκρηκτικών τους υπονόμους που έφταναν στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετάνια όπου ήταν το στρατηγείο των κυβερνητικών δυνάμεων.

Ο Μανώλης Γλέζος ήταν ένας από τους μαχητές που παγίδευσαν το ξενοδοχείο. Συγκεκριμένα είχε μεταφέρει το καλώδιο.

12. Την ημέρα που είχε προγραμματιστεί η ανατίναξη του ξενοδοχείου Μεγάλη Βρετανία έφτασε στην Αθήνα ο Τσόρτσιλ ο οποίος πήγε κατευθείαν εκεί. Η ιδέα να δολοφονηθεί μια από τις τρεις ηγετικές μορφές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, φρέναρε κάθε σκέψη για σαμποτάζ.

13. Βρετανικά τανκς εισέβαλαν μέχρι και στα στενά της Πλάκας. Για να αντιμετωπίσει ο ΕΛ.ΑΣ τα βαριά άρματα μάχης δημιουργεί οδοφράγματα, ανατινάζοντας τα σπίτια των πολιτών.

Ένα από τα σπίτια που καταστρέφονται είναι του συγγραφέα Γρηγορίου Ξενόπουλου στην οδό Ευρυπίδου. Καθώς έχουν ανατινάξει το σπίτι του Ξενόπουλου, τα υπάρχοντα του και τα βιβλία του είναι σκορπισμένα κάτω και κάποιος πολιτοφύλακας τον σταματάει και του λέει «Δώσε μου την ταυτότητα σου». Ο Ξενόπουλος παίρνει ένα βιβλίο από κάτω, του το δίνει και λέει, «Να. Αυτός είμαι»

14. Στα Εξάρχεια μάχεται ο λόχος φοιτητών του ΕΑΜ με την ονομασία «Λόρδος Μπάυρον» ο οποίος εγκλωβίζεται σε μια πολυκατοικία στη γωνία Μαυρομιχάλη και Ναυαρίνου. Η βολή ενός τανκ τρυπά τους τοίχους της πολυκατοικίας τραυματίζοντας τον Ιάννη Ξενάκη.

Ο γνωστός συνθέτης και μαθηματικός χάνει το αριστερό του μάτι και παραμορφώνεται ολόκληρη η αριστερή πλευρά του προσώπου του.

Η Ροζίτα Σώκου που ήταν ερωτευμένη μαζί του πηγαίνει αμέσως στο νοσοκομείο για να τον δει.

15. Ο λόφος της Ακρόπολης ήταν σε πλεονεκτική θέση λόγω του ύψους του. Τον χώρο τον φύλασσαν οι άνδρες του ΕΛΑΣ οι οποίοι τον παρέδωσαν στους Βρετανούς μετά από πρόταση των τελευταίων. Όπως θα αποδειχθεί στόχος τους δεν ήταν η φύλαξη των αρχαιοτήτων αλλά η χρήση του υψώματος για τις οδομαχίες που θα ακολουθούσαν ανεβάζοντας πολυβόλα και κανόνια.

Σύμφωνα με μία πληροφορία από την ηγετική ομάδα του ΕΑΜ δόθηκε η εντολή να χτυπηθεί η Ακρόπολη.

16. Πολλοί ήταν αυτοί που πέθαναν από αδέσποτες σφαίρες οι οποίες έπεφταν και σε ήσυχους δρόμους, όπως η Αγίου Μελετίου. Η μητέρα της Έλλης Λαμπέτη χτυπήθηκε από αδέσποτη σφαίρα την ώρα που καθόταν στο σπίτι της.

17. Η έδρα της Κυβέρνησης ήταν το αριστοκρατικό πλέον Κολωνάκι. Ο λαός τότε το φώναζε «Σκομπία», δηλαδή το βασίλειο του Σκόμπι.

18. Ένα ισχυρό όπλο των μαχητών της ΕΛΑΣ ήταν οι σαμπρέλες αυτοκινήτων, τις οποίες γεμίζανε με εκρηκτικά. Άναβαν το φιτίλι, υπολόγιζαν το χρόνο και κυλούσαν τη ρόδα προς τους Βρετανούς.

Οι κομμουνιστές χρησιμοποιούν τις βρετανικές κονσέρβες, τις γεμίζουν με δυναμίτη και τις μετατρέπουν σε αποτελεσματικές χειροβομβίδες. Ειρωνικά της ονομάζουν «Βόμβες Σκόμπι».

19. Οι δυνάμεις της αριστεράς προχωρούν σε ομηρίες επιφανών οικογενειών που βρισκόταν στο αντίπαλο στρατόπεδο με σκοπό να ανταλλάξουν τους αιχμαλώτους με συντρόφους τους που είχαν πέσει στα χέρια των Βρετανών αλλά και για να μη δέχονται αεροπορικές επιθέσεις.

Πολλοί θεωρούν ότι οι όμηροι του ΕΑΜ ήταν ηθικό και στρατηγικό λάθος.

Οι εθνικιστές συλλαμβάνουν κομμουνιστές. Πολλοί όμηροι έχασαν τη ζωή τους.

20. Η ηγεσία του ΚΚΕ ήλπιζε σε συντροφική βοήθεια από τη Σοβιετική Ένωση αλλά ο Στάλιν είχε παραχωρήσει την Ελλάδα στην επιρροή της Μεγάλης Βρετανίας κρατώντας τα υπόλοιπα Βαλκάνια, κάτι που η ηγεσία του ΚΚΕ αγνοούσε.

21. Στο μέτωπο των μαχών οι βρετανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν από τις 27 Δεκεμβρίου, γενική επίθεση κατά του ΕΛΑΣ. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Αθήνα στις 5 Ιανουαρίου και τον Πειραιά στις 7 Ιανουαρίου, όταν ο όγκος των βρετανικών μηχανοκινήτων αλλά και η εξάντληση των εφοδίων και των πυρομαχικών υποχρέωσαν τον ΕΛΑΣ να υποχωρήσει προς τα βόρεια.

22. Κατά την αποχώρηση τους βομβαρδίζονται ανελέητα από την Αγγλική αεροπορία. Οι Έλληνες αεροπόροι αρνούνται να πετάξουν πάνω από Αθήνα και Πειραία και να χτυπήσουν τις συνοικίες. Ο Χρήστος Πασαλάρης, δημοσιογράφος και μέλος του ΕΠΟΝ βρίσκεται μαζί με την Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ και την ρίχνει σε μια χαράδρα για να σωθούν.

Ο Δεκέμβρης έχει τελειώσει, όμως ο σπόρος του Εμφυλίου Πολέμου έχει ήδη φυτευτεί.