Δημήτρης Καβατζικλής
Από το Twitter του The Cultural Tutor
Έχετε δει αυτόν τον πίνακα χιλιάδες φορές.
Είναι το American Gothic, που φιλοτέχνησε ο Grant Wood το 1930, ένα από τα πιο διάσημα έργα τέχνης στον κόσμο. Αλλά έχει ένα κρυφό νόημα. Αυτοί οι δύο άνθρωποι μπορεί στην πραγματικότητα να είναι ο Βασιλιάς και η Βασίλισσα του Κάτω Κόσμου…
Τα δύο αυτά πρόσωπα με το σκληροτράχηλο πρόσωπο είναι παγκοσμίως γνωστά, αλλά ποιοι είναι; Και που βρίσκονται;
H καρφίτσα που φοράει η γυναίκα φαίνεται να απεικονίζει την Περσεφόνη, τη Βασίλισσα του Κάτω Κόσμου στην αρχαία ελληνική μυθολογία.
Επομένως, η τρίαινα του άνδρα μπορεί να είναι μια αναφορά στον Πλούτωνα (ή Άδη) τον Βασιλιά του Κάτω Κόσμου, ο οποίος απήγαγε την Περσεφόνη και την έφερε εκεί για να γίνει γυναίκα του.
Και έτσι αυτή η εικόνα της αγροτικής Αμερικής μπορεί να είναι ουσιαστικά ένα είδος αλληγορίας για τον Κάτω Κόσμο, με αυτούς τους σκληρούς και μάλλον εχθρικούς αγρότες να είναι ο Βασιλιά και η Βασίλισσα του.
Ή και όχι. Είναι ένας μυστηριώδης και συναρπαστικός πίνακας και κανείς δεν μπορεί να συμφωνήσει για το τι αντιπροσωπεύει…
Δεν θα υπάρξει ποτέ οριστική απάντηση – ο ίδιος ο Grant Wood δεν ήταν ποτέ ξεκάθαρος σχετικά με το νόημά του πίνακα ή αν ήταν άντρας και σύζυγος ή πατέρας και κόρη.
Αλλά υπάρχει μια ερώτηση στην οποία μπορούμε να απαντήσουμε: γιατί είναι έτσι;
Ο Grant Wood γεννήθηκε το 1891 στην Αϊόβα. Δέκα χρόνια αργότερα, μετά το θάνατο της μητέρας του, η οικογένεια μετακόμισε στο Cedar Rapids.
Εργάστηκε σε ένα κατάστημα μετάλλων και στη συνέχεια σπούδασε σε σχολή τεχνών και χειροτεχνίας στη Μινεάπολη και το Σικάγο πριν γίνει δάσκαλος τέχνης σε δημόσιο σχολείο στο Cedar Rapids.
Στη δεκαετία του 1920, ενώ εργαζόταν ως δάσκαλος, έκανε πολλά ταξίδια στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένου ενός έτους σπουδών στην Académie Julian στο Παρίσι.
Εκεί υιοθέτησε ένα ιμπρεσιονιστικό στυλ. Οι γοητευτικοί αλλά μη αξιόλογοι πίνακές του από εκείνη την εποχή δεν θυμίζουν τον Wood που γνωρίζουμε σήμερα.
Όλα άλλαξαν το 1927.
Του ανατέθηκε να φτιάξει ένα βιτρό για το Cedar Rapids Veterans Memorial Building. Όμως ήξερε ελάχιστα για το βιτρό. Έτσι ταξίδεψε στη Γερμανία, όπου σχεδίαζε να συνεργαστεί με τους ειδικούς στην τέχνη του βιτρό. Πήγε. Όμως εκεί έγινε και κάτι άλλο. Ήρθε σε επαφή με το έργο ζωγράφων του 15ου και του 16ου αιώνα από την Ολλανδία και τη Γερμανία.
Εδώ είναι ένα πορτρέτο ενός από αυτούς, του Hans Memling. Παρατηρήστε την αυστηρή έκφρασή και την προσοχή στην λεπτομέρεια.
Ο Wood εμπνεύστηκε από αυτά τα σοβαρά πορτρέτα και είδε σε αυτά μια σχέση με το σπίτι του στην Αϊόβα. Ερωτεύτηκε τοπία καλλιτεχνών όπως ο Rogier van der Weyden, με τους ομαλούς κυλιόμενους λόφους και τις πόλεις σαν μικρά μοντέλα.
Η πρώιμη ολλανδική τέχνη, με την υπερβολική της προσοχή στη λεπτομέρεια, ήταν σχεδόν φωτορεαλιστική. Αλλά και ταυτόχρονα πολύ στυλιζαρισμένη, τόσο ρεαλιστική όσο και μη ρεαλιστική. Η φύση είναι όμορφα δοσμένη αλλά όχι αρκετά φυσική. Και οι άνθρωποι είναι όλοι άκαμπτες, σοβαρές φιγούρες.
Πίσω στην Αϊόβα, περνώντας από την πόλη Eldon, είδε κάτι: «Ένα λευκό σπίτι, με μια περιποιημένη λευκή βεράντα – χτισμένη σε αυστηρές γοτθικές γραμμές. Αυτό μου έδωσε μια ιδέα. Αυτή η ιδέα ήταν να βρω δύο ανθρώπους που, λόγω των έντονων χαρακτήρων τους, θα ταίριαζαν σε ένα τέτοιο σπίτι.»
Βρήκε δύο μοντέλα: την αδερφή του, Nan Wood Graham, και τον οδοντίατρο της περιοχής, Byron McKeeby. Είχε την ευκαιρία να κάνει πράξη το νέο του στυλ που επηρεάστηκε από την Ολλανδία: τον στυλιζαρισμένο ρεαλισμό, τη σοβαρότητα και τη βαρύτητα, τις απαλές λεπτομέρειες…
Το έστειλε σε μια έκθεση στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο, όπου κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο και 300 δολάρια σε μετρητά. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Το American Gothic προκάλεσε αίσθηση. Ο Wood ήταν ως τότε ένας άγνωστος καλλιτέχνης. Αυτός ο πίνακας του έφερε σε μια νύχτα εθνική φήμη.
Η εικόνα αναπαράχθηκε δεκάδες χιλιάδες φορές και γρήγορα έγινε το πιο διάσημο έργο τέχνης στη χώρα. Η Αμερική είχε επιτέλους έναν σωστό καλλιτέχνη, είπαν οι κριτικοί. Δεν μιμούνταν το ευρωπαϊκο στυλ, του οποίου ο ίδιος ο Wood ήταν κάποτε ένθερμος υποστηρικτής.
Ωστόσο, κανείς δεν μπορούσε να συμφωνήσει για το τι σήμαινε το American Gothic. Κάποιοι το είδαν ως μια βάναυση αλλά ένδοξη σάτιρα της αγροτικής Αμερικής. Ενώ άλλοι βρήκαν σε αυτό μια τέλεια απόδειξη για τις στιβαρές, σκληροτράχηλες, ειλικρινείς, αρετές της ζωής στην επαρχία, μακριά από την αστική διαφθορά.
Ο Wood συνέχισε με το ίδιο στυλ, εμποτίζοντας αυτά τα ειδυλλιακά τοπία από τους Πρώιμους Ολλανδούς δασκάλους με τη δική του αίσθηση του αμερικανικού τοπίου. Δεν είναι περίεργο που οι σκηνογράφοι του Μάγου του Οζ εμπνεύστηκαν από την τέχνη του Wood.
Κι όμως, με την ομαλή έντασή του, το ασυνήθιστο και άκρως ιδιότυπο στυλ του Wood μπορεί να φαίνεται σχεδόν σουρεαλιστικό μερικές φορές, σαν από όνειρο. Απολαυστικό, ζωντανό και γοητευτικό αλλά, κατά κάποιο τρόπο, απόκοσμο. Ο Wood ήταν ένας καλλιτέχνης με μια μοναδική οπτική γλώσσα.
Το Midnight Ride of Paul Revere, του 1931, είναι ένας από τους καλύτερους πίνακές του. Εδώ, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, μπορούμε να δούμε το ταλέντο του Wood να μετατρέπει ένα τοπίο σε ένα σύνολο μοντέλων, με σπίτια, δέντρα και ανθρώπους σαν παιχνίδια.
Ζωγράφισε ακόμη και έργα που μοιάζουν με τα τρίπτυχα εκείνων των ζωγράφων του 15ου αιώνα που τόσο αγαπούσε, με τις εκτεταμένες σκηνές τους να απλώνονται σε πολλές τοποθεσίες και να φαίνονται από μια αδύνατη προοπτική.
Μόνο που εδώ βλέπουμε την αγροτική ζωή κι όχι μεσαιωνικούς αγίους.
Όταν ολοκλήρωσε αυτό το βιτρό το 1927, μέλη της οργάνωσης Κόρες της Αμερικανικής Επανάστασης παραπονέθηκαν που είχε πάει στη Γερμανία για έμπνευση, λόγω του πολέμου.
Σε απάντηση αυτής της αντίδρασης ο Wood ζωγράφισε το 1932 το Daughters of Revolution, μια προφανή σάτιρα και ίσως τη μοναδική φορά που ο Wood αποκαλύφθηκε πλήρως.
Εδώ βλέπουμε την ικανότητα του Wood για ειρωνεία. Υπάρχει κάπου αλλού στο έργο του;
Ο Wood παραμένει ένας άπιαστος καλλιτέχνης. Οι πίνακές του είναι ταυτόχρονα γοητευτικοί και τεχνητοί, μια λεπτή υπενθύμιση της φύσης και μια αιθέρια, ονειρική όψη της, για άλλους όμορφους και για άλλους ελαφρώς ανησυχητική.
Είναι ο Grant Wood ο μεγαλύτερος Αμερικανός ζωγράφος όλων των εποχών;
Πέθανε το 1942 σε ηλικία μόλις 51 ετών. Ένα πλοίο Liberty του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου πήρε το όνομά του ένα χρόνο αργότερα είχε γίνει εθνικός ήρωας. Ογδόντα χρόνια αργότερα παραμένει τόσο συναρπαστικός και μυστηριώδης όσο ποτέ.
1) όσο κι αν μεγένθυνα το cameo της κυρίας δεν βρήκα την παραμικρή ομοιότητα με την Περσεφόνη και 2) όλοι γνωρίζουμε πως ο Ποσειδώνας, ο θεός της θάλασσας, κρατούσε τρίαινα και φυσικά όχι ο Πλούτωνας… Άρα παρερμηνείες και κουβέντα να γίνεται από τον /την cultural tutor…