Βάνα Κράβαρη
Έχουμε διαβάσει τόσες φορές ποιος είναι ο «σωστός τρόπος να φεύγεις» από ένα σπίτι που μοιράζεσαι με έναν βίαιο σύντροφο. Έχουμε διαβάσει τόσες φορές για το πλάνο διαφυγής. Ένα σωστό πλάνο διαφυγής. Ξέρουμε τι να κάνουμε. Να απευθυνθούμε σε έναν φορέα. Να εμπιστευτούμε σε έναν γείτονα την κατάσταση. Να ξέρει. Να καλέσει την αστυνομία αν καταλάβει πως βρισκόμαστε σε κίνδυνο και πως υπάρχει η περίπτωση η ενδοοικογενειακή βία να μετατραπεί σε γυναικοκτονία απόψε. Να μαθαίνουμε στα παιδιά μας να μην μπαίνουν στη μέση σε ξεσπάσματα. Αλλά να τα έχουμε δασκαλέψει και να καλούν το 100 όταν καταλαβαίνουν ότι η μαμά κινδυνεύει από το χέρι του μπαμπά. Του μπαμπά που έχει νεύρα σήμερα και βαράει τις πόρτες για να το δηλώσει.
Να καταγράφουμε σε τετράδια όλες τις λεπτομέρειες της φρίκης που ζούμε και της κακοποίησής μας. Ημερομηνίες, ώρες, λόγια, απειλές, χυδαιότητες. Ποιος ήταν μπροστά. Ποιος κατάλαβε και με το παραπάνω πως δεν είμαστε μια ευτυχισμένη οικογενειούλα αγαπημένη και ήρεμη. Σε ποιον έχουμε εξομολογηθεί όσα ζούμε; Στη μάνα μας; Κι ας μας είπε «κάνε υπομονή να μην είναι τα παιδιά σου παιδιά χωρισμένων γονιών», λες και το να είναι παιδιά ενός μάτσο βίαιου πατέρα και μιας αφοπλισμένης και μελανιασμένης μάνας που παλεύει να κρύψει μαυρισμένα μάτια με concealer είναι προτιμότερο για ένα υγιές μεγάλωμα. Γιατί οι γιαγιάδες μας τι πάθανε; Πάθανε τίποτα; Γιατί τις ρώτησε και κανείς;
Να μαζεύουμε όλα τα έγγραφα που αποδεικνύουν πως μια φορά τον πήγαμε στο τμήμα τον αχρείο. Τον πήγαμε στο τμήμα, αλλά διστάσαμε στη μήνυση και ξαναγύρισε σπίτι. Μήπως και μας μίλησε κανείς στο τμήμα με ενδιαφέρον; Μας συμβούλευσε κανείς να μη συγχωρούμε τέτοιες συμπεριφορές γιατί θα επαναληφθούν σφοδρότερα; Υπήρχε κάποιος εξειδικευμένος σε θέματα έμφυλης βίας αστυνομικός σε κανένα σκονισμένο, νυσταλέο γραφείο; Αχ και πόσο μετανιωμένος ήταν. Με τις συγγνώμες και το love bombing. Κοντέψαμε να τον πιστέψουμε. Αλλά ό,τι μας έδωσε απρόθυμα και αδιάφορα ο αστυνομικός στο τμήμα το κρατήσαμε. Σε αρχείο. Με όλες τις φορές που το φτάσαμε στα άκρα. Που ευχηθήκαμε να μας αφήσει ήσυχες και να σαπίσει στη φυλακή. Σε κάθε χτύπημα, σε κάθε μώλωπα, σε κάθε βίαιο άρπαγμα του χεριού, που διάολε, σχεδόν μας έκοβε την κυκλοφορία, τρέχαμε στα φαρμακεία να έχουμε αυτόπτη μάρτυρα. Μια γνωμάτευση. Τις κρατήσαμε κι αυτές. Γιατί κατά βάθος ξέραμε.
Φτιάξαμε το και κιτ έκτακτης ανάγκης μας. Ταυτότητες, βιβλιάρια υγείας, διαβατήρια, κάρτες, τραπεζικοί λογαριασμοί, διπλώματα, άδειες, πιστοποιητικά, τα πάντα. Μαζί με ένα αντικλείδι του σπιτιού και του αυτοκινήτου. Να μπορούμε να τρέξουμε. Να φύγουμε. Κι ας έχει κλειδώσει την πόρτα και ας φαίνεται πιο βίαιος από ποτέ. Έχουμε μάθει απ’ έξω τηλέφωνα που ένας άνδρας δεν θα χρειαστεί να απομνημονεύσει ποτέ. Της Αστυνομίας. Του ΕΚΑΒ. Της Πυροσβεστικής. Της Γραμμής SOS 15900. Εκείνης της φαρμακοποιού που μας είχε υποσχεθεί πως αν χρειαστούμε κάτι, θα την πάρουμε και θα της πούμε τη λέξη κλειδί. Να καλέσει εκείνη την αστυνομία. Αγοράσαμε και κρυφή SIM, μωρέ. Βάλαμε και την αδερφή μας στο κόλπο, τη φίλη μας, τον κολλητό μας από τη σχολή. Να μας μαζέψει με τα παιδιά και με τη βαλιτσούλα με όλα τα χαρτιά. Αχρείαστοι να είναι. Ξέραμε πως δεν θα είναι. Νιώθαμε και ντροπή.
Το θύμα καλείται να σώσει τον εαυτό του, απέναντι σε έναν βίαιο σύζυγο που έχει πιει γάλα στο παχνί της πατριαρχίας. Η απόδραση δεν στέφεται πάντα με επιτυχία.
Το σπίτι το μάθαμε απ’έξω. Κάθε επικίνδυνη γωνία επίπλου που μπορεί να αποβεί μοιραία. Τον πιο γρήγορο διάδρομο προς το μπάνιο. Σε πόσα βήματα φτάνουμε στην πόρτα. Σε ποιο δωμάτιο είναι ιδανικό να κλειστούμε αν χρειαστεί να πάρουμε τηλέφωνο την Άμεση Δράση. Πόσο χρόνο έχουμε μέχρι να σπάσει την πόρτα; Απ’έξω το μάθαμε. Αλλά τα καταφέραμε.
Κι όμως γλιτώσαμε. Φύγαμε. Δεν το θεωρούσαμε βιώσιμο το σενάριο, αλλά το καταφέραμε. Τα καταφέραμε. Πέρασε καιρός. Πήραμε διαζύγιο. Τα παιδιά τα αγαπάει. Με τα παιδιά δεν είναι βίαιος. Σταθήκαμε στα πόδια μας. Ποιος ξέρει; Ίσως βγήκαμε και κανένα ραντεβού με φόβο και δυσπιστία. Ίσως προλάβαμε να νιώσουμε ανεξάρτητες, ενδυναμωμένες. Ίσως προλάβαμε να ανοίξουμε και ένα μικρό δειλό ραντάρ προς το μέλλον, κάνοντας zone out από το παρόν. Ίσως τέλος πάντων σταματήσαμε να πιστεύουμε πως έχουμε μόνο το παρόν.
Μέχρι που μια μέρα, αυτός ο ένας νταής, που νομίζει πως γυναίκα σημαίνει αντικείμενο και κτήμα, χρόνια μετά τον χωρισμό, πήγε τα παιδιά του στο σχολείο, και γύρισε στο σπίτι της πρώην συζύγου του για να τη δολοφονήσει. Και μετά αυτοκτόνησε.
Κανένα πλάνο διαφυγής, κανένα runaway με την ψυχή στο στόμα δεν θα ήταν ευαγγέλιο σε γυναίκες που θυματοποιούνταν καθημερινά, αν άνδρες, σύζυγοι, νταήδες και κακοποιητές, που εξαργυρώνουν την έκφραση φύλου τους με βία και ματσίλα δεν εκπαιδεύονταν από μικροί, από μάνες αλληλέγγυες, από αντιμετωπίσεις αμείλικτες και από ποινικά συστήματα που δεν σηκώνουν σπρωξίματα, γροθιές και μελανιές να κρύβονται πίσω από γυαλιά ηλίου και ψεύτικους καθησυχασμούς.
Πριν λίγες ώρες, μια 41χρονη γυναίκα έπεσε νεκρή από το όπλο του συζύγου της, ενώ τα παιδιά τους ήταν στο σχολείο. Τα παιδιά σχόλασαν ορφανά. Εκείνος αυτοκτόνησε. Είχε τα κλειδιά του σπιτιού της, δίνοντας ένα sneak peak των «εχέγγυων» της συνεπιμέλειας.
Μέσα στο καλοκαίρι, μια γυναίκα που είχε μόλις αρχίσει να ελπίζει σε ένα παρόν χωρίς φόβο, βία και ξεσπάσματα, ξυλοκοπήθηκε άγρια από τον σύζυγό της. Τον παρακαλούσε να σταματήσει να τη χτυπάει, θυμίζοντάς του πως έχουν δυο παιδιά να μεγαλώσουν. Ήταν σίγουρη πως στόχος του ήταν να τη σκοτώσει εκείνο το βράδυ. Τελικά έζησε. Ευτυχώς έζησε. Από καθαρή τύχη μετά από ιατρικό αγώνα.
Το θύμα καλείται να σώσει τον εαυτό του, απέναντι σε έναν βίαιο σύζυγο που έχει πιει γάλα στο παχνί της πατριαρχίας. Η απόδραση δεν στέφεται πάντα με επιτυχία. Και αυτό δεν είναι σφάλμα της γυναίκας. Είναι σφάλμα ενός συστήματος που πρώτα τη θυματοποιεί και μετά την παρακολουθεί σαδιστικά να προσπαθεί να βγει από την κινούμενη άμμο του.