Γιώργος Τσαγκόζης
-Ζούμε σε μια περίοδο απανωτών καταστροφών, καταστροφικές πυρκαγιές, φοβερές πλημμύρες, με νεκρούς συμπολίτες μας και αναρίθμητες καταστροφές σε πανίδα και χλωρίδα. Πώς επηρεάζουν αυτές οι ειδήσεις τον ψυχισμό στον γενικό πληθυσμό της χώρας που έρχεται σε επαφή με αυτά μέσα από τα social media και τις ειδήσεις και πως μπορούν να λειτουργήσουν στα άτομα αυτά;
Με τίτλους βαρύγδουπους και εικόνες ή περιγραφές τρόμου, οι ειδήσεις για τα αποτελέσματα των φυσικών καταστροφών εισχωρούν μέσω της οθόνης στο ασφαλές περιβάλλον του σπιτιού και της εργασίας, όπου το πρόσωπο που της βλέπει μπορεί να αντιδράσει με διαφορετικό τρόπο. Αλλά πρόσωπα μπορεί να φοβηθούν και να βιώσουν συμπτώματα τραύματος και ας μην ήταν παρόντα. Άλλα μπορεί μα εξοργιστούν και αυτό να τα οδηγήσει σε επιθετική συμπεριφορά, με λόγια ή πράξεις. Άλλα να νιώσουν συμπόνια και να σπεύσουν να βοηθήσουν. Άλλα να αισθανθούν ανασφάλεια και να προσπαθήσουν να αποφύγουν οποιαδήποτε είδηση, προκειμένου να προστατευτούν συναισθηματικά. Στα περισσότερα πάντως θα επιδράσει, γιατί όλοι σκεφτόμαστε τι θα γινόταν αν ήμασταν κι εμείς σε αυτή τη θέση.
Κάπου εκεί έρχεται και η ανάγκη να βρουν προστασία ή απαντήσεις για τα αίτια, έστω και συμβολικά. Έτσι βλέπουμε πρόσωπα να στρέφονται σε κάποια θεϊκή δύναμη, μέσω της προσευχής ή των επισκέψεων σε ναούς. Κάποιοι επικαλούνται και την έννοια της θεϊκής τιμωρίας, ως αιτία ή συσπειρώνονται γύρω από ακραίες ομάδες και ιδεολογίες, που προσπαθούν να τους προσελκύσουν μέσα στον φόβο και το θυμό τους, κατηγορώντας κοινωνικά αδύναμες ομάδες. Όλα αυτά αποτελούν προσπάθειες των ανθρώπων να πιαστούν από κάπου, να βρουν και σταθερά, ακόμα κι αν αυτή είναι λανθασμένη, κάποιες φορές ξεχνώντας τη σημασία της αλληλεγγύης και της αλληλοϋποστήριξης.
-Πώς επηρεάζονται ψυχολογικά οι κάτοικοί των περιοχών που πλήττονται και ιδιαίτερα τα παιδιά που βρίσκονται αντιμέτωπα με όλη αυτή τη φρίκη; Δημιουργείται τραύμα κάτι αντίστοιχο πχ του PTSD και πως μπορεί να αντιμετωπιστεί;
Η απελπισία, η απόγνωση, ο φόβος, η έλλειψη ελπίδας για το μέλλον, είναι από τα πιο έντονα συναισθήματα που θα βιώσουν οι πληγέντες. Και όλα αυτά μην έχοντας πλέον το σπίτι τους ή το φυσικό περιβάλλον γύρω του, που δημιουργεί ασφάλεια και σταθερότητα. Γι’αυτό και οι γονείς θα πρέπει να προστατεύουν τα παιδιά τους από την έκθεση σε συζητήσεις που εμπεριέχουν θάνατο και απελπισία, αφού μπορεί να τους δημιουργήσουν επιπλέον φόβο και έλλειψη σταθερότητας, που έχουν μεγάλη ανάγκη.
Οι πληγέντες και τα θύματα των φυσικών καταστροφών βιώνουν συχνά (με διαφορετική μορφή και ένταση) συμπτώματα μετατραυματικού στρες (PTSD). Παρουσιάζουν συμπτώματα όπως έντονο άγχος και κρίσεις πανικού, εκρήξεις θυμού και ευερεθιστότητα, αποφυγή εικόνων, σκέψεων και συζητήσεων γύρω από τα συμβάντα, δυσκολία στη συγκέντρωση, διαταραχές στον ύπνο (π.χ. αϋπνία, εφιάλτες) κ.ά. Τα συμπτώματα αυτά συνήθως υποχωρούν στον πρώτο μήνα, αλλά ενδέχεται να συνεχιστούν ή να χειροτερέψουν. Τότε καλό είναι να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό, που θα μπορέσει να τους βοηθήσει να διαχειριστούν το μετατραυματικό στρες. Επίσης, συχνά γίνονται παρεμβάσεις από ειδικά εκπαιδευμένους στη διαχείριση κρίσεων και ψυχολόγους ή μέσα από εξειδικευμένες τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας.
-Έχουν υπάρξει έρευνες για το πως επηρεάζει ήδη η κλιματική αλλαγή τον παγκόσμιο πληθυσμό ή πόσο θα επηρεαστεί αρνητικά εκτός από τη σωματική υγεία και η ψυχική με όλα αυτά που επιφέρει μαζί της;
Η κλιματική αλλαγή έχει αρχίσει να απασχολεί εδώ και καιρό την επιστήμη της Ψυχολογίας, ακαδημαϊκά και ερευνητικά. Οι επιπτώσεις της στα πρόσωπα και οι συνέπειες που φέρνει αντανακλάται στις αναφορές του Davenport (2017), που μελέτησε την έκπτωση της λειτουργικότητάς τους σε εργασία, κλινικές σχέσεις και στη γενικότερη ικανοποίηση από τη ζωή. Παράλληλα, έχει παρατηρηθεί ότι η κλιματική αλλαγή, συχνά δημιουργεί συναισθήματα φόβου και θλίψης, καθώς και σκέψεις έλλειψης ελπίδας για το μέλλον, που σε συνδυασμό με την έλλειψη ελέγχου σε αυτή, μπορεί να οδηγήσει σε έντονα συμπτώματα άγχους ή το αντίθετο, στην άρνηση του φαινομένου για να μπορέσει το πρόσωπο να το διαχειριστεί (Stevenson & Peterson, 2016).
Τέλος, σημαντική είναι η εισαγωγή του όρου “περιβαντολογική μελαγχολία” (environmental melancholia) και η μελέτη της, από τη Renee Lertzmon, όρος που περιγράφει ένα άτυπο πένθος που βιώνουν τα πρόσωπα, λόγω της κλιματικής αλλαγής.
