Βάνα Κράβαρη
Το Queer Wave επέστρεψε για τέταρτη χρονιά στην Κύπρο και φέτος είναι αλλιώς. Το φεστιβάλ και φέτος αγκαλιάζει το ΛΟΑΤΚΙ+ πρίσμα δίνοντας χώρο σε κινηματογραφικές προσπάθειες από όλο τον κόσμο αλλά και τη δημιουργία ενός ολιγοήμερου πλαισίου απόλυτης ελευθερίας queer έκφρασης. Μιλήσαμε και φέτος με τον δημιουργό του, Diego Armando Aparicio, για τη φετινή διοργάνωση, το κυπριακό σινεμά, το πώς ζυμώνονται τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα και ανησυχίες στην κυπριακή κοινωνία, αλλά και το πιστό core κοινό του Queer Wave.
-Πώς είσαι αυτή την περίοδο;
Απρόσμενα καλά – αν και αυτό αλλάζει κι αναλόγως της ημέρας που θα με πετύχεις! Το φετινό Queer Wave ξεκίνησε πριν μια βδομάδα και έχουμε άλλες τρεις μέρες μπροστά μας. Είναι η 4η χρονιά μας πλέον όμως, οπότε προσπαθώ να θυμάμαι ότι στο τέλος οι πλανήτες ευθυγραμμίζονται ακριβώς όπως πρέπει. Τη φετινή διοργάνωση την απολαμβάνω απίστευτα!
-Αλήθεια τώρα, πώς συνδυάζονται σαν πάθη η (ιατρο)φυσική με τον κινηματογράφο; Βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσα την αντίθεση.
Η αλήθεια είναι ότι μάλλον τελικά δεν συνδυάζονταν και τόσο καλά, γι’αυτό και άφησα πίσω μου το ένα από τα δύο! Χαχα! Πέραν της πλάκας όμως: αν η επιστήμη ήταν ο τρόπος μου να εκλογικεύσω τον κόσμο γύρω μου, τότε οι τέχνες ήταν μια συνεχής πρόκληση να κατανοήσω καλύτερα το τι συμβαίνει μέσα μου. Ο κινηματογράφος υπήρξε από την εφηβική μου ηλικία μια μορφή τέχνης καθοριστικής σημασίας για το συναισθηματικό μου κόσμο και το πώς γνωρίζω ή συνδέομαι με άλλους ανθρώπους. Διερωτήθηκα πολλές φορές μήπως αυτό που με συνεπαίρνει με τις επιστήμες είναι και η ψευδαίσθηση της ‘απόλυτης’ κατανόησης. Βρίσκω ότι είναι ιδιαίτερα καθησυχαστικό το αίσθημα ότι μπορούμε να τα εξηγήσουμε όλα γύρω μας και ότι ίσως υπάρχουν κάπου εκεί έξω όλες οι αντικειμενικές αλήθειες τις οποίες οφείλουμε να ψάξουμε να βρούμε. Εκεί είναι όμως που νιώθω ότι η τέχνη αντικρίζει τη ζωή με μεγαλύτερη ειλικρίνεια: με την παραδοχή ότι κάτι τέτοιο μάλλον δεν υπάρχει. Πιστεύω ότι στη ζωή μου κρατάω ακόμα χώρο και για τα δύο. Πρακτικά όμως, αδυνατούσα να αφοσιωθώ επαγγελματικά στον κινηματογράφο όπως ήθελα όσο εξασκούσα την (ιατρο)φυσική παράλληλα. Είμαι εκ φύσεως πολύ κακός multitasker. Επέλεξα λοιπόν τον κόσμο των ιστοριών που πλάθονται με ειλικρίνεια, και ας μη λένε πάντα την αλήθεια.
-Θέλω να ρωτήσω το εξής κλισέ: πώς είναι να επιστρέφεις στην Κύπρο μετά από χρόνια ζωής και εργασίας στο εξωτερικό; Πώς μοιάζει η κυπριακή κοινωνία όταν την έχεις αποχωριστεί για καιρό και την βλέπεις από απόσταση;
Χμμ… Η αλήθεια είναι ότι πριν 4 χρόνια είχα επιφυλάξεις για το τι μπορεί να σήμαινε η επιστροφή μου στην Κύπρο – επαγγελματικά και κοινωνικά – όμως δεν έπαυα να το βλέπω με κάποια αισιοδοξία. Ήθελα να γνωρίσω ξανά τον τόπου μου ως ενήλικας, και να ζήσω τα κινηματογραφικά σετ της Κύπρου. Με ανησυχούσε μήπως άθελά μου επέστρεφα “back in the closet”, όπως ήμουν πριν φύγω για Λονδίνο στα 19 μου. Τους πρώτους μήνες εδώ, δουλεύοντας σε κάποιες παραγωγές το 2019, ίσως και να συνέβηκε, κι αυτό με προβλημάτισε. Με την παύση που έφερε η πανδημία, είχα χρόνο να το συνειδητοποιήσω αυτό. Τότε ήταν που γεννήθηκε και το Queer Wave σαν ιδέα, τον Απρίλιο του 2020, στο πρώτο lockdown. Επανήλθα λοιπόν στα επόμενα γυρίσματα αρκετά πιο συνειδητοποιημένος ως προς τον τρόπο που ήθελα και όφειλα να αντιμετωπίζω κάποιες ΛΟΑΤΚΙ-φοβικές ή σεξιστικές συμπεριφορές στο χώρο. Νιώθω όμως ότι και στο χώρο και στην Κύπρο ευρύτερα, είναι θέμα κουλτούρας που αλλάζει, και αρκετός κόσμος ήδη έχει ξεκινήσει να ευαισθητοποιείται, να κατανοεί καλύτερα την πολύπλευρη καταπίεση στην οποία οδηγεί η πατριαρχία, και να την αποδομεί ως πρότυπο. Δυσκολίες στο χώρο των τεχνών υπάρχουν αδιαμφισβήτητα, όμως νιώθω επίσης ότι είναι ο χώρος που μου δίνει το περισσότερο κουράγιο σε αυτή τη χώρα.
-Τι συμβαίνει στην Κύπρο το 2023 σε ό,τι αφορά το queer κοινό και τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα;
Δύσκολο να γίνεται μια ανασκόπηση χωρίς να λέγονται τα κλασικά: το πρόβλημα είναι συνάμα κοινωνικό και πολιτικό. Το ένα χέρι νίβει τ’άλλο. Θεωρώ πως όλα είναι θέμα χρόνου όμως. Οποιαδήποτε κουλτούρα χρειάζεται χρόνο για να περάσει στην κοινωνική συνείδηση και να φύγει ο κόσμος από τις πιο συντηρητικές του αντιλήψεις. Είναι όμως μια διαδικασία δυναμική και διπλής κατεύθυνσης, όπως μας δείχνουν νομοθεσίες σε ΗΠΑ και ΕΕ, και τα δικαιώματα που ήδη έχουμε εξασφαλίσει ως ΛΟΑΤΚΙ+ δεν μπορούν να παίρνονται ως δεδομένα. Θα ήταν ευχάριστο να συμβάδιζε π.χ. η νομοθεσία / πολιτική με την κοινωνική συνείδηση που αποκτάται όλο και περισσότερο, και είναι σημαντικό τα ανθρώπινα δικαιώματα να ήταν για όλους εξίσου δεδομένα. Ωστόσο πιστεύω ότι αυτό που μακροπρόθεσμα έχει την περισσότερη σημασία είναι η συλλογική κοινωνική συνείδησή μας, και είναι εκεί που πιστεύω ότι ο πολιτισμός αλλά και δράσεις όπως το Queer Wave μπορούν να συνεισφέρουν σε βάθος χρόνου.
-Τι να περιμένουμε από το φετινό Queer Wave;
Η φετινή διοργάνωση συνδυάζει πάλι ταινίες από όλες τις ηπείρους του κόσμου, που αγκαλιάζουν τις πραγματικότητες και τις ευαισθησίες μεγάλου μέρους του ΛΟΑΤΚΙ+ φάσματος. Το πρόγραμμα αποτελείται από 5 προγράμματα με ταινίες μικρού μήκους, 37 στο σύνολό τους, και 15 ταινίες μεγάλου μήκους. Ενώ 8-14 Σεπεμβρίου θα βρισκόμαστε στο ολοκαίνουριο Theatro στον 2ο όροφο των Sessions x SPEL, θα συνεχίσουμε με θερινές προβολές 15, 16 και 17 Σεπτεμβρίου. Την Παρασκευή 15 Σεπτεμβρίου θα γιορτάσουμε τα 60χρονα της ταινίας THE SERVANT με θερινή προβολή σε στυλ picnic στην αυλή του Shakespeare House, βόρεια της πράσινης γραμμής. Οι δύο τελευταίες νύχτες, 16-17 Σεπ θα μας βρουν και πάλι στα Sessions, αυτή τη φορά στο Cloud, με θερινές προβολές στην οροφή των Sessions x SPEL.
Ξεκινήσαμε στις 8 Σεπτεμβρίου με μια εκρηκτική τελετή έναρξης σε σκηνοθεσία Εβίτας Ιωάννου και χορογραφία από την Μπελίντα Παπαβασιλείου, ενώ μετά τις προβολές μας στις 16 Σεπτεμβρίου θα ακολουθήσει μια ανατρεπτική περφόρμανς – Elate Sto K – από Aphrodite, Garose και Cosmo Mo Rose. Το πρόγραμμα με τις παράλληλες εκδηλώσεις μας συμπληρώνεται με DJ Sets από Bon-Bon, Bela Narci, Capsicum και Kuya, και το καθιερωμένο Cloud Transmission στην ταράτσα των Sessions x SPEL την Πέμπτη 14 Σεπεμβρίου με τίτλο “Queer Wave Presents: Founding Fathers”. Την τελευταία μας νύχτα, Κυριακή 17 Σεπτεμβρίου, το κοινό θα υποδεχθεί ο Dean Delight.
-Πώς θα περιέγραφες το πιστό, core κοινό του φεστιβάλ; Φαντάζομαι είναι φοβερά ενθαρρυντικό να βλέπεις μερικά ίδια πρόσωπα σε κάθε διοργάνωση.
Θα το περιέγραφα ως την κινητήρια δύναμη του Queer Wave. Το core κοινό μας, τα άτομα που βλέπουμε να επιστρέφουν χρόνο με το χρόνο, αλλά και το νέο κοινό που γεννά σιγά σιγά το φεστιβάλ, είναι μάλλον και τα άτομα που ίσως έχουν και περισσότερη ανάγκη να μοιραστούν αυτή την εμπειρία μαζί μας και είμαστε απίστευτα ευγνώμων που μας τιμούν κάθε χρόνο με την παρουσία τους. Από τη δεύτερη διοργάνωση, την πρώτη μας διά ζώσης, το 2021 ήταν ξεκάθαρο ότι το κοινό ήταν έτοιμο να αγκαλιάσει θερμά την πρωτοβουλία μας, και υπάρχει πολύς χώρος ακόμα στην Κύπρο για νέες queer πρωτοβουλίες.
-Πες μας λίγα πράγματα για τον τρόπο που οργανώνεται το Queer Wave. Μερικοί άνθρωποι δεν έχουν ιδέα για το πόση δουλειά και χρόνο απαιτεί ένα φεστιβάλ.
Το Queer Wave γεννήθηκε πιο επίσημα ως ιδέα τον Απρίλιο του 2020 εν μέσω lockdown. Απέκτησε το όνομά του τον Μάιο της ίδιας χρονιάς, και διοργανώθηκε πιλοτικά online 1-8 Αυγούστου το 2020 μεταξύ πέντε φίλων: ήμασταν εγώ, ο Άλεξ Παπαδόπουλος, ο Αντώνης Μούσιης, η Χριστίνα Ανδρέου και ο Δημήτρης Χειμώνας. Οι επόμενες χρονιές είδαν την ομάδα να αλλάζει, χωρίς όμως να μεγαλώνει. Τις πρώτες τρεις χρονιές το διοργανώσαμε ως άτυπη ομάδα, μέχρι που είδαμε ότι το Queer Wave είναι πλέον θεσμός – φέτος το διοργανώνουμε για πρώτη φορά ως μη κερδοσκοπική εταιρεία, με σκοπό να μπορούμε στο μέλλον να λάβουμε στήριξη από φορείς που δε θα μπορούσαν διαφορετικά να συμβάλουν. Η καλλιτεχνική επιμέλεια του προγράμματος είναι μεν part-time απασχόληση για μένα, όμως τρέχει σχεδόν ολόκληρο το χρόνο: με επισκέψεις σε μερικά φεστιβάλ, έρευνα για το τι συμβαίνει στη σκηνή του διεθνούς queer κινηματογράφου, ανοιχτό κάλεσμα για τις μικρού μήκους ταινίες που φιλοξενούμε, και με τη γενικότερη επιμέλεια της διοργάνωσης και της ομάδας. Από την πρώτη μέρα, σταθερός συνεργάτης παραμένει ο παιδικός μου φίλος Άλεξ Παπαδόπουλος, στον οποίο το φεστιβάλ χρωστά πάρα πολλά και του είμαι ευγνώμων. Όσο πλησιάζει η κάθε διοργάνωση, η ομάδα ενισχύεται από συνεργάτες που επιμελούνται τις παράλληλες δράσεις του – που φέτος ανέλαβαν ξανά ο Δημήτρης Χειμώνας και ο Lex Γρηγορίου ως Sessions – και φέτος είμαστε απίστευτα χαρούμενοι που έχουμε νέους συνεργάτες τον Marcos Esteban Sánchez (designs) και την Ιωάννα Λάμπρου (social media). Κάθε Queer Wave διαρκεί δέκα μέρες, όμως είναι μια πρωτοβουλία που απαιτεί μήνες δημιουργικής συνεργασίας με ντόπιους και διεθνείς συντελεστές.
-Ποιες μέρες, από τις 10 του φεστιβάλ φέτος θεωρείς άχαστες και γιατί; Για ποια ανυπομονείς και εσύ ο ίδιος παρά την εμπλοκή σου με όλα όσα περιλαμβάνει;
Μια και απαντώ κάπως αργά αυτή την ερώτηση, θα πω ότι είμαι απίστευτα ενθουσιασμένος για τις τελευταίες μας τρεις μέρες! Ξεκινάμε απόψε 15/09 με θερινές προβολές στο Shakespeare House – βόρεια της πράσινης γραμμής στη Λευκωσία – για να γιορτάσουμε τα 60χρονα της ταινίας The Servant του Joseph Losey. Οι ρετροσπεκτίβες είναι για μένα πάντα από τα πιο ξεχωριστά τμήματα του προγράμματος, γιατί υπογραμμίζουν τη διαχρονικότητα της ύπαρξης των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων από τη γέννηση του σινεμά, αλλά και το πώς η απεικόνισή τους διαμορφώθηκε στο χρόνο. Το φεστιβάλ θα κλείσει με τέσσερις ακόμα θερινές προβολές στο Cloud, την ταράτσα των Sessions x SPEL, στις 16 και 17 Σεπτεμβρίου. Ανάμεσά τους, τρία ντοκιμαντέρ: το Passion που σχεδόν αβίαστα παντρεύει τις έννοιες του queer BDSM και της χριστιανικής ταυτότητας τ@ Σουηδ@ δημιουργού Maja Borg, το Fierce: A Porn Revolution που ακολουθεί μια queer κολεκτίβα στην Ελβετία που καταπιάνεται με τη δημιουργία ηθικών ταινιών πορνό, και το 100 Ways to Cross the Border: ένα τολμηρό ντοκιμαντέρ για την 40χρονη καριέρα του Αμερικανομεξικανού καλλιτέχνη περφόρμανς Guillermo Gómez-Peña και τη ριζοσπαστική καλλιτεχνική πρακτική του μαζί με τη διεθνή ομάδα του La Pocha Nostra, που “κάνει queer» και επανοικειοποιείται τα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού ως εργαστήριο ουτοπικών ιδεών και καλλιτεχνικών πειραματισμών. Άκρως ξεχωριστή θέση στο φετινό πρόγραμμα για μένα έχει το Close του Βέλγου σκηνοθέτη Lukas Dhont, εξού και η επιλογή να κλείσει το φεστιβάλ με αυτή την ταινία. Το Close κέρδισε φέτος το Ευρωπαϊκό Βραβείο Κοινού LUX μετά την τεράστια επιτυχία του πέρσι στο Φεστιβάλ Καννών, όπου τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής.
-Υπάρχει κάποια ταινία που να θεωρείς ενδεικτική του πώς διαμορφώνεται το κυπριακό σινεμά στο σήμερα;
Δύσκολη ερώτηση. Νιώθω ότι ο κυπριακός κινηματογράφος, παρότι περιορισμένος σε αριθμό, είναι εντυπωσιακά ποικιλόμορφος σε θεματικές και προσεγγίσεις, για να μπορώ να κάνω μια γενίκευση. Από τις μεγάλου μήκους νομίζω ότι σίγουρα αξίζουν μια αναφορά ταινίες όπως το Smuggling Hendrix του Μάριου Πιπερίδη (2018), την Παύση (2018) της Τώνιας Μισιαλή, αλλά και το Embryo Larva Butterfly (2023) του Κύρου Παπαβασιλείου. Εξαιρετικό ενδιαφέρον όμως παρουσιάζουν και δουλειές από μικρομηκάδες: σκέφτομαι ταινίες όπως το A Summer Place (2021) της Αλεξάνδρας Ματθαίου, που φιλοξενήσαμε στο περσινό Queer Wave. Θεωρώ ενδιαφέρον το ότι υπάρχει μια πιο αισθητή παρουσία πλέον και Κύπριων δημιουργών από βόρεια της πράσινης γραμμής, για τους οποίους οι συνθήκες δημιουργίας είναι αισθητά πιο δυσχερείς απ’ό,τι στις ‘ελεύθερες περιοχές’ της Κύπρου: το The Hunt (2020) των Sholeh Zahreai και Kamil Saldun, διάφορες μικρού μήκους των Doğuş Özokutan και Vasvi Ciftcioglu, αλλά και το ντοκιμαντέρ που είχαμε φέτος στο Queer Wave – το Overcoming της Besire Paralik. Τέλος, νιώθω ότι η Κύπρος βρίσκεται πλέον σε φάση αισθητής εξωστρέφειας, και οι διεθνείς συμπαραγωγές δημιουργούν μια πολύτιμη ανταλλαγή – καλλιτεχνικά και επαγγελματικά – για τα άτομα του χώρου: ταινίες όπως το The Man With the Answers (2021) του Στέλιου Καμμίτση από το περσινό Queer Wave, αλλά και κυπριακές συμπαραγωγές όπως το Mediterranean Fever (2022) (AMP Filmworks) της Παλαιστίνιας σκηνοθέτη Maha Haj που πέρσι απέσπασε το Βραβείο Καλύτερου Σεναρίου στο Τμήμα Un Certain Regarde του Φεστιβάλ Καννών.
>> Μάθε περισσότερα για το Queer Wave 2023 εδώ.
❤️