Γιώργος Τσαγκόζης
Μιλήσαμε με τη Μαργαρίτα Αθανασίου, τη διοργανώτρια του φεστιβάλ Athens art book fair που θα διεξαχθεί στην Αθήνα από την Παρασκευή 6/10 έως και την Κυριακή 8 στο Ωδείο Αθηνών. Η Μαργαρίτα μας μίλησέ για το τι είναι οι καλλιτεχνικές εκδόσεις, το μέλλον των έντυπων μέσων κ.α.
-Καλησπέρα Μαργαρίτα, μίλησε μας λίγο για την ιστορία του Athens art book fair και πως προέκυψε η ιδέα
Καλησπέρα Γιώργο! Το Athens Art Book Fair ξεκίνησε ανεπίσημα στα τέλη του 2018 και πιο επίσημα την Άνοιξη του 2019, σταδιακά η ομάδα στελεχώθηκε από φίλες που δρουν στην ίδια σκηνή και πήρε τη μορφή που έχει σήμερα ― έγινε δηλαδή μια μικρή αυτο-οργανωμένη ομάδα καλλιτεχνών που ασχολούνται με τις καλλιτεχνικές εκδόσεις. Θα έλεγα πως το όλο εγχείρημα προέκυψε από προσωπική ανάγκη που ταυτόχρονα κάλυπτε και μια πολύ συλλογική ανάγκη. Είμαι εικαστικός καλλιτέχνης και χρησιμοποιώ αυτό το μέσο από τα εφηβικά μου χρόνια. Εξασκώντας αυτή την πρακτική στην Ελλάδα σήμαινε ότι αρχικά δεν υπήρχε χώρος για τη δουλειά μου και, σε δεύτερο χρόνο, δεν υπήρχε σημείο συνάντησης της τότε διάσπαρτης σκηνής των καλλιτεχνικών εκδόσεων. To Athens Art Book Fair με λίγα λόγια δημιουργήθηκε για να δημιουργήσει ορατότητα και να στηρίξει τη δημιουργία σκηνής. Αντίστοιχες εκθέσεις καλλιτεχνικών εντύπων στο εξωτερικό έχουν πολύ σημαντική δράση οπότε με αυτό τον τρόπο δημιουργούμε και το χώρο ανταλλαγής με εκδοτικές πρακτικές από όλο τον κόσμο.
-Τι θα πει ακριβώς καλλιτεχνικές εκδόσεις;
Το φάσμα των καλλιτεχνικών εκδόσεων είναι πολύ (πολύ!) ευρύ και περιλαμβάνει πρακτικές συχνά αντιθετικές μεταξύ τους, τόσο ως προς την υλική αλλά και την πολιτική προσέγγιση του μέσου. Στη διοργάνωση μπορεί κανείς να συναντήσει ορκισμένα ανεξάρτητα εγχειρήματα, αυτοεκδόσεις εικαστικών καλλιτεχνών, φανζίν και φότοζιν δεμένα στο χέρι τυπωμένα σε ελάχιστα αντίτυπα, διεπιστημονικές κολεκτίβες, μικρο-εκδόσεις, φεμινιστικά περιοδικά, και ταυτόχρονα εδραιωμένους ή πιο θεσμικούς εκδοτικούς οίκους, εκδόσεις δοκιμιακού χαρακτήρα και χώρους σύγχρονης τέχνης με εκδοτική πρακτική. Φροντίζουμε κάθε διοργάνωση του Athens Art Book Fair να εγκωλπίζει κομμάτια από όλο αυτό το φάσμα ώστε το κοινό να έχει μια σφαιρική άποψη για τη σύγχρονη παραγωγή καλλιτεχνικών εκδόσεων, δίνοντας όμως προτεραιότητα σε εγχειρήματα και καλλιτέχνες που δεν έχουν μεγάλη ορατότητα.
-Πώς βλέπεις το μέλλον του έντυπου σε μια εποχή που τα ηλεκτρονικά μέσα κυριαρχούν πλέον και στα ΜΜΕ και σιγά αλλά σταδιακά στην τέχνη; Είναι η παρουσίασή του εντύπου σαν τεχνούργημα ένας τρόπος να ξεχωρίσει το έντυπο από το ηλεκτρονικό μέσο;
Το μεγαλύτερο κομμάτι της καλλιτεχνικής μου πρακτικής είναι ψηφιακό οπότε με ενδιαφέρει πολύ αυτό το κομμάτι. Θα ήθελα πολύ σε μελλοντικές διοργανώσεις μας να έχουμε και digitally native εκδόσεις οι οποίες θα παρουσιάζονται σε ψηφιακό περιβάλλον. Το μόνο που μας σταματάει είναι ότι δεν έχουμε οικονομική στήριξη για να το τρέξουμε αλλιώς θα το είχαμε ήδη κάνει! Σε σχέση με το μέλλον του εντύπου, θεωρώ ότι σιγά-σιγά θα βλέπουμε όλο και περισσότερες ψηφιακές καλλιτεχνικές εκδόσεις οι οποίες θα συνυπάρχουν με τις έντυπες. Είμαι μεγάλη φαν και των δύο τρόπων, και είναι σημαντικό να τα προσεγγίζουμε ως διακριτά μέσα χωρίς να προβάλουμε απαραίτητα ανταγωνισμό μεταξύ τους.
Όλα τα καλλιτεχνικά μέσα είναι δεμένα με την υλικότητα τους και τους περιορισμούς αυτής, έτσι και τα έντυπα έργα έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και πολύ πιστό κοινό ακριβώς λόγω αυτών. Μπορείς να τα κρατήσεις στα χέρια σου, να τα ξεφυλλίσεις, να συνυπάρξεις μαζί τους στον προσωπικό σου χώρο, να αισθανθείς το συγκεκριμένο χαρτί που έχει επιλεχθεί γιατί νοηματοδοτείται με συγκεκριμένο τρόπο και το συγκεκριμένο μελάνι που επίσης έχει επιλεχθεί γιατί διαδρά με το χαρτί με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Πρόκειται για μια ολόκληρη καλλιτεχνική γλώσσα που δεν μπορεί να μεταφραστεί όταν το έργο χάνει την υλική του υπόσταση. Με άλλα λόγια long live the digital αλλά print is not dead.
-Στην μπροσούρα του ΑΑΒF διαβάζουμε ότι το φεστιβάλ προσπαθεί να δημιουργήσει ένα δίκτυο και ένα οικονομικό μοντέλο πιο προσβάσιμο από αυτό των γκαλερί και των μουσείων, πως το καταφέρνετε αυτό;
Η αγορά της τέχνης είναι ένα αρκετά αποκλειστικό εμπορικό δίκτυο με εγγενείς οικονομικούς και κοινωνικούς φραγμούς. Είναι ένας χώρος εξαιρετικά δυσπρόσιτος για το μεγαλύτερο μέρος των καλλιτεχνών που με αυτό τον τρόπο αποκλείονται από το δικαίωμα στην εργασία πάνω στο αντικείμενό τους. Μια έκθεση καλλιτεχνικού εντύπου προσφέρει στους καλλιτέχνες άμεση πρόσβαση στο κοινό που ενδιαφέρεται για τη δουλειά τους χωρίς διαμεσολαβητές και μας χαροποιεί ιδιαίτερα που μπορούμε να προσφέρουμε αυτό το χώρο στη σκηνή μας.
-Τι θα ξεχωρίσει στο φετινό art book fair
Φέτος παρουσιάζουμε 82 εκθέτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, για πρώτη φορά θα είναι μαζί μας οι εκδόσεις Nero (Ρώμη) με πολύ σημαντικό εκδοτικό πορτφόλιο, οι εκδόσεις Samandal (Βηρυτός) που ασχολούνται με τα αραβόφωνα πειραματικά κόμικς, οι καλλιτεχνικές εκδόσεις BAO BOOKS (Τύνιδα) με εκδόσεις που συνδυάζουν τη φωτογραφία και το ποιητικό δοκίμιο, μία επιμέλεια εκδοτικών έργων από τη Λιθουανία και άλλη μία από το Περού, queer zines από την Αργεντινή, photobooks από τη Θεσσαλονίκη, photozines το Μιλάνο και πολλά, πολλά άλλα.
Στα πλαίσια του δημόσιου προγράμματος, φέτος θα δούμε την πρώτη παρουσίαση 70 εντύπων από το εκκολαπτόμενο αρχείο μας σε ένα έπιπλο ειδικά σχεδιασμένο από το LUDD LAB. Θα δούμε ένα spoken word sound performance από τις Theresa Patzschke & Eleni Poulou στα εγκαίνια (Παρασκευή 6/10) ενώ το φεστιβάλ θα κλείσει με ένα Queer Ποιητικό Σλαμ από την ομάδα Μπαταρία την Κυριακή (8/10). Για ολόκληρο το πρόγραμμα παραπέμπω εδώ και εδώ, και ελπίζω να τα πούμε εκεί!