Γιώργος Τσαγκόζης
Τα TV Reading Lists, δηλαδή οι λίστες από βιβλία που φτιάχνονται από αναφορές σε σειρές και σε ταινίες είναι κάτι το αρκετά διαδεδομένο στο εξωτερικό. Οι συνθήκες φαίνεται ότι ωρίμασαν και στα νότια Βαλκάνια και πλέον, έχουμε το πρώτο, “δικό μας”, απολαυστικό TV Reading list από πιθανότατα την πιο memable ελληνική σειρά όλων των εποχών, το “Κωνσταντίνου και Ελένης”
Ο Αντώνης Γουλιανός, έκανε μία ενδελεχή έρευνα για τα βιβλία που αναφέρονται στη σειρά και την ανέβασε στην πιο ενεργή ελληνική κινηματογραφική ομάδα του Facebook το ΒΙΝΤΕΟ ΚΛΑΜΠ. Εμείς φυσικά θέλαμε να τον ανακρίνουμε και να μάθουμε τι τον ώθησε να αναλάβει αυτό το ενδιαφέρον πρότζεκτ, πόσο καιρό του πήρε και τι έχει κατά νου για το μέλλον:
1. Πώς προέκυψε αυτό το ενδιαφέρον για το Κωνσταντίνου και Ελένης γιατί κρίνοντας από τις φωτογραφίες σου το ενδιαφέρον σου ξεκίνησε αρκετό καιρό από όταν έπαιξε η σειρά και πόσες φορές την έχεις δει;
Τη σειρά την έχω παρακολουθήσει, όπως όλοι μας, αμέτρητες φορές, λόγω των συχνών επαναλήψεων. Αποτελεί ένα pop culture φαινόμενο και, ανεξάρτητα από το είδος στο οποίο αρέσκεται το κάθε άτομο, πλέον αποτελεί μέρος μιας κοινολεκτούμενης αργκό μέσα από τις ατάκες. Διαθέτει άλλωστε πυκνογραμμένο κείμενο αφού περιέχει αναφορές σε μουσική, ιστορία, κλασικό κινηματογράφο κ.ά, συστατικά που μάλλον συντελούν στη διαχρονικότητα των επεισοδίων και που δεν προσέχουν οι περισσότεροι.
2. Πόσο καιρό σου πήρε να τα μαζέψεις όλα αυτά τα στοιχεία και γιατί συγκέντρωσες συγκεκριμένα τα βιβλία;
Συνολικά μου πήρε περίπου 1 μήνα. Επειδή τυγχάνω συστηματικός αναγνώστης και παράλληλα ασχολούμαι με τη συγγραφή και με κριτικές και αναλύσεις, μου αρέσει να ανακαλύπτω βιβλία. Δε μου ήταν δύσκολο συνεπώς να αναγνωρίσω τους τίτλους και τους συγγραφείς και να σημειώνω καθώς παρακολουθούσα.
3. Γιατί το Κωνσταντίνου και Ελένης και όχι κάποια άλλη σειρά;
Η διακειμενικότητα φαίνεται να είναι ένα διαρκές μοτίβο στη σειρά και αυτό ήταν που μου κίνησε το ενδιαφέρον. Το να μπορείς να βρεις φιλολογικό πλούτο σε κάτι που οι περισσότεροι θα σνομπάρουν, με εξίταρε. Η ελιτίστικη οπτική του “τι θα καταλάβεις βλέποντας μια χαζοσειρά” φανερώνει μάλλον έναν ορισμένο βαθμό αμάθειας για τον τρόπο που λειτουργεί η τέχνη. Ο Ναμπόκοφ, για παράδειγμα, προκειμένου να γράψει ένα από τα σπουδαιότερα μυθιστορήματα του 20ού αιώνα, τη Λολίτα, παρακολουθούσε εκτενώς τηλεοπτικές εκπομπές, σαπουνόπερες, μέχρι και telemarketing. Ο κόσμος διαρθρώνεται σε συγκειμενικά πλαίσια, ασχέτως από το αν περνάνε απαρατήρητα από τους περισσότερους. Παντού μπορούμε να ανακαλύψουμε κάτι ενδιαφέρον και να το χρησιμοποιήσουμε εγκυκλοπαιδικά.
4.Ποιο βιβλίο από αυτά σου έκανε περισσότερη εντύπωση;
Έμεινα γενικά εντυπωσιασμένος από το εύρος των διακειμενικών αναφορών που περιέχεται, καθώς δεν περίμενα να είναι τόσο μεγάλη η λίστα. Μάλιστα, οι σεναριογράφοι δεν τα αναφέρουν τυχαία αφού πολλά από τα βιβλία σχετίζονται με την υπόθεση του εκάστοτε επεισοδίου, όπως διαπίστωσα. Για παράδειγμα, στο επεισόδιο όπου η Ελένη “ψωνίζεται” με το ανέβασμα της παράστασης του Μαυρέα, οι Ρώμας και Χατζησοφιά κάνουν έμμεσα σχόλια για την πρωτοποριακότητα και τον μοντερνισμό στο θέατρο και οι αναφορές περιέχουν ακόμα και έργα του Πιραντέλο.
Αυτό όμως που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν οι συχνές παραπομπές σε έργα του Σαίξπηρ -αναφέρεται σχεδόν σε κάθε δεύτερο επεισόδιο! Ο Σαίξπηρ βέβαια έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως σε κινηματογραφικές κωμωδίες, συνεπώς οι αναφορές δένουν ομοιόμορφα με το ύφος της σειράς.
4.Έχεις κάποιο αντίστοιχο πρότζεκτ κατά νου για το μέλλον;
Στον ελεύθερό μου χρόνο μού αρέσει να ασχολούμαι με τέτοια projects και να καταλογραφώ βιβλία ή ό,τι άλλο βρω ενδιαφέρον, άρα σίγουρα θα κάνω κάτι παρόμοιο και στο μέλλον, για αυτή ή για κάποια άλλη σειρά ή ταινία.
Ελπίζω η συγκεκριμένη λίστα να προσελκύσει αναγνώστες και να δώσει το έναυσμα σε περισσότερα άτομα να γνωρίσουν ορισμένα κλασικά λογοτεχνικά έργα.
Ορίστε και η αναλυτική λίστα του:
Με Αυτό το ποστ εγκαινιάζω το Κωνσταντίνου και Ελένης reading challenge, παραθέτοντας μια λίστα όπου κατέγραψα με επιμέλεια όλα τα βιβλία, λογοτεχνικά ή μη, που αναφέρθηκαν, άμεσα (με ευθεία αναφορά του τίτλου) ή έμμεσα (με απαγγελία στίχων, αποσπασμάτων, ονομάτων κλπ) στον α’ κύκλο του Κωνσταντίνου και Ελένης.
Διακειμενικοι οι Ρωμας/Χατζησοφιά, από ό,τι φαίνεται καθώς οι τίτλοι δεν είναι ολίγοι
(σημείωση: σε ορισμένες περιπτώσεις, διορθώνω κάποιες λανθασμένες αποτιμήσεις έργων σε άλλους)
Αναλυτικά ανά επεισόδιο:
1ο επεισόδιο
Το φωνήεν σώμα, Νάσα Ποταπίου (από αυτή τη συλλογή είναι που απαγγελεται και το περίφημο “απόμακρος, απόκρημνος ο Νεφεληγερετης της ψυχής μου” στο επεισόδιο 27 και που διαφορα blogs αποδίδουν λανθασμένα στη Σαπφώ)
2ο επεισόδιο:
Άπαντα του Μπακούνιν
Βαθυ Λαρύγγι, Ξαβιέρα Χολάντερ
3ο επεισόδιο:
Ηλέκτρα, Σοφοκλής
Μήδεια, Ευριπίδης
Ο βιολιστης στη Στεγη, Ζόζεφ Στάιν (αυτο δεν γίνεται ως ευθεία αναφορά στο θεατρικό έργο, αλλά αναφέρεται όπως και να ‘χει ο τιτλος επανειλημμένα)
Βασικό Ένστικτο, Ρίτσαρντ Όσμπορν (τυπικα το βιβλίο ειναι novelization της ταινίας, αλλά το σημειώνω μιας ναι προκειται, παρολα αυτα, για έντυπο βιβλίο)
4ο επεισόδιο:
Ονειρομαντική (Ονειροκριτικά), Αρτεμίδωρος
Πειρασμός, Γρηγόρης Ξενόπουλος
Οι δούλες, Ζαν Ζενε
Με τα δόντια, Θόρτον Ουάϊλντερ
Ωραία μου Κυρία, Μπερνάρ Σω
Τζέιν Έυρ, Σαρλότ Μπροντέ
Ξύπνα Βασίλη, Δημήτρης Ψαθάς
Ιθάκη, Κωνσταντίνος Καβαφης
5o επεισόδιο:
Κύκλος με την κιμωλία, Μπρέχτ
6ο επεισόδιο:
Αγαμέμνονας, Αισχύλος (δεν κατονομάζεται ο τίτλος αλλά περιγράφεται η υπόθεση)
Ρούλα-Στέφανος: μια ιστορία που δεν τελειώνει ποτέ (επινοημένο ανάγνωσμα, αγνώστου συγγραφέως)
Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, βιογραφία
7ο επεισόδιο:
Βάκχες, Ευριπίδης
H στρίγγλα που έγινε αρνάκι, Σαίξπηρ
8ο επεισόδιο:
Οιδίπους Τύραννος, Σοφοκλής
Οθέλος, Σαίξπηρ
9ο επεισόδιο:
Άμλετ, Σαίξπηρ
Ποίηματα, Νικολαος Μαυροκορδατος (απαγγέλονται στίχοι από το ποίημά του Στο περιβόλι περπατεί)
Τα άνθη του κακού, Μπωντλαίρ
*Στο συγκεκριμένο επεισόδιο περιγράφεται από τον Κωνσταντίνο ένα ποιημα του Ρεμπώ που δεν μπόρεσα να ταυτοποιήσω, το οποίο αναφέρει, σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο, αυτολεξεί το “γυναικείο μόριο “. Υπάρχουν επιστολές του Ρεμπώ που το αναφέρουν, αλλά δεν μπόρεσα να βρω το ποίημα στο οποίο γίνεται η αναφορά, αν υπάρχει.
11ο επεισόδιο:
Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Α.Α. Βασίλιεφ
Η λυσσασμένη γάτα, Τένεσυ Ουίλιαμς
12ο επεισόδιο:
Έτσι κάνουν όλες, όπερα του Μότσαρτ με λιμπρέτο του Λορέντζο ντα Πόντε.
*Ο Κατακουζηνός την θεωρεί λανθασμένα όπερα του Βέρντι
13ο επεισόδιο:
Έντα Γκάμπλερ, Ίψεν
Απομνημονεύματα Αλεξίας Κομνηνής (δεν μπόρεσα να εξακριβώσω την ύπαρξη Αλεξίας στη δυναστεία των Κομνηνών, που βέβαια βρίθει από Αλεξηδες. Αντιθέτως, η Άννα Κομνηνή συνέγραψε την βιογραφία του πατέρας της με τον τίτλο Αλεξιάδα ή Αλεξιάς, άρα ενδέχεται οι σεναριογράφοι να εννοούν το συγκεκριμένο βιβλίο)
Οι άθλιοι, Ουγκώ
14ο επεισόδιο:
Έγκλημα και Τιμωρία, Ντοστογιέφσκι
Άμλετ, Σαίξπηρ
*Στο επεισόδιο γίνεται αναφορά σε ένα απόφθεγμα που αποδίδεται στο Σολομώντα, ωστόσο δεν κατάφερα να το εντοπίσω και να το ταυτοποιήσω. Για να το αναφέρει ο Κατακουζηνός, αν είναι υπαρκτό, εικάζω πως περιέχεται σε κάποιον απο τους Ψαλμούς που αποδίδονται στον Σολομώντα.
16ο επεισόδιο:
Ένα βήμα μπρος, δύο βήματα πίσω, Λένιν
Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Σαίξπηρ
Αντώνιος και Κλεοπάτρα, Σαίξπηρ
17ο επεισόδιο:
Ρωμαιος και Ιουλιέτα, Σαίξπηρ
18ο επεισόδιο:
Αναζητώντας το χαμένο χρόνο, Προύστ
Γλυκό πουλί της νιότης, Τένεσυ Ουίλιαμς
19ο επεισόδιο:
Ηλέκτρα, Σοφοκλής
Ορέστης, Ευριπίδης
20ό επεισόδιο:
Μπεν Χουρ, Λιού Ουάλλας
Στη φωλιά του κούκου, Κεν Κέσυ
Οι τρεις αδερφές, Τσέχοφ
Οι πράξεις των Αποστόλων
Το μικρό σπίτι στο λιβάδι, Λόρα Ίνγκαλς Ουάιλντερ
*Στο συγκεκριμένο επεισόδιο, γίνεται έμμεση αναφορά στο 1984 του Τζορτζ Όργουελ (” ο μεγάλος αδερφός είναι εδώ και μας βλέπει)
21ο επεισόδιο:
Κόμης Μοντεχρίστο, Αλέξανδρος Δουμάς (πατέρας)
Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα, Ουίλι Ράσελ
Απολείπειν ο Θεός Αντωνιον, Καβάφης
22ο επεισόδιο:
Η φάρμα των ζώων, Τζώρτζ Όργουελ
Ο Πειρασμός, Ξενόπουλος
Δον Ζουάν, Μολιέρος
Οι τρεις αδερφές, Αντον Τσέχοφ
Έντα Γκάμπλερ, Χένρικ Ίψεν
23ο Επεισόδιο:
Οι μάγισσες του Ήστγουικ, Τζον Απντάικ
24o επεισόδιο:
Hello, Dolly, Michael Stewart
25o επεισόδιο:
Καπετάν Μιχάλης, Καζαντζάκης
Ζήτημα Τιμής (A few good men), Άαρον Σόρκιν
Απομνημονεύματα, Μακρυγιάννης
Μάκβεθ, Σαίξπηρ
Ερωτόκριτος, Βιτσέντζος Κορνάρος
Ο Ματωμένος Γάμος, Λόρκα
26ο επεισόδιο:
Ο Χριστός Πάσχων, Γρηγόριος Νανζιανζηνός
Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ, Τζόναθαν Σουίφτ
27ο επεισόδιο:
Το φάσμα μου (στίχοι του φρενοκομείου),Γεώργιος Βιζυηνός
Το φωνήεν σώμα, Νάσα Ποταπίου
Λεωφορείο ο Πόθος, Τένεσυ Ουίλιαμς
Κέλομαί σε Γογγύλα, ποίημα Σαπφούς (απαγγελια στα αρχαία)
“Και τα παιδία στο ιερόν καπάρουν το ψαλτήρι”: δεν κατάφερα να ταυτοποιησω σε ποιον ανήκει ο στίχος. Για να πω την αλήθεια, στο πρώτο άκουσμα και δεδομένης της σκηνής που στήνει ο ποιητής με το ψαλτήρι, μού θύμισε κάποια από τα ποιήματα του Παπαδιαμαντη, αλλά εικάζω ότι τότε ο Κατακουζηνός δεν θα αναφερόταν σε “ποιητή ” καθώς δεν ήταν αυτή η κυρία συγγραφική ασχολία του Παπαδιαμάντη.
Ποιήματα, Νικηφόρος Βρεττακος
28ο επεισόδιο:
Άμλετ, Σαίξπηρ
Απομνημονεύματα Μακάριου (δεν έχω καταφέρει να βρω τον παρόν τιτλο. Αντιθέτως, φαίνεται να κυκλοφορούν μόνο τα απομνημονεύματα του Γρίβα)
Τάδε έφη Ζαρατούστρα, Νίτσε
Η χαρτοπαίχτρα, Δημήτρης Ψαθάς
29ο επεισόδιο:
Κύρου Ανάβασις, Ξενοφών
Αντιγόνη, Σοφοκλής
Οδύσσεια, Όμηρος
30ό επεισόδιο:
Ρωμαίος και Ιουλιέτα, Σαίξπηρ
Μάνα κουράγιο, Μπρέχτ
Απόψε αυτοσχεδιάζουμε, Πιραντέλλο
31ο επεισόδιο:
Χορεύοντας με τους λύκους, Blake Michael
Αγαμέμνονας, Αισχύλος
Το μάτι του πόνου μου (το εγχειρίδιο υπνωτισμού που κρατάει η Ελένη, στην προσπάθεια να υπνωτίσουν τον ξάδερφο του Κωνσταντίνου. Δυστυχώς, δεν κατάφερα να διακρίνω το συγγραφέα ούτε να το βρω στο διαδίκτυο)
32ο επεισόδιο:
Το όνομά του ρόδου, Ουμπέρτο Έκο
Η Αποκάλυψη του Ιωάννη
33ο επεισόδιο:
Η ιστορία της Ο, Πολιν Ρεαζ