Δημήτρης Καβατζικλής
Σε μια έρευνα του YouGov που κυκλοφόρησε το 2023, σχεδόν οι μισοί Αμερικανοί είπαν ότι δεν θεωρούν τους εαυτούς τους λάτρεις της τέχνης. Επιπλέον, το 58% είπε ότι δεν είναι εξοικειωμένο με διάσημα καλλιτεχνικά κινήματα και στυλ. Κάτι που θεωρείται αρκετά συνηθισμένο. Ωστόσο, δεν υπάρχουν σωστοί λάθος τρόποι να διαβάσεις ένα έργο τέχνης, μόνο ιδέες που μπορούν να επεκταθούν, γράφει το Vox.
Από αυτή την άποψη, βλέποντας την επίσκεψή σας σε ένα μουσείο ή μια γκαλερί ως ένα ενεργητικό, κι όχι παθητικό, εγχείρημα μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία μιας σταθερής σχέσης με την τέχνη. Ακόμη και την εποχή πριν τα κινητά τηλέφωνα γίνουν κεντρικό μέρος της ζωής μας, οι περισσότεροι από εμάς αφιερώναμε λίγο χρόνο για να ασχοληθούμε με μεμονωμένες εργασίες. Μια μελέτη του 2017 αποκάλυψε ότι, κατά μέσο όρο, κοιτάμε ένα έργο τέχνης στο μουσείο, συμπεριλαμβανομένου του τίτλου του και των συνοδευτικών πληροφοριών, για περίπου 27 δευτερόλεπτα.
«Υπάρχει μια προσπάθεια να δημιουργήσεις έργα για τα οποία δεν χρειάζεται να αφιερώσεις πολύ χρόνο για να σκεφτείς», λέει ο καλλιτέχνης Gregg Deal. Ωστόσο, πιστεύει ότι η κριτική σκέψη είναι ζωτικής σημασίας για την τέχνη, τόσο από την πλευρά του καλλιτέχνη όσο και από την πλευρά του θεατή.
Ετοιμαστείτε να νιώσετε άβολα
Αν η τέχνη είναι μια διαδικασία φαντασίας που κάνει την «πραγματικότητα νοητή, αξιομνημόνευτη, μερικές φορές ακόμη και προβλέψιμη», όπως γράφει η φιλόσοφος πολιτισμού Susanne K. Langer, αυτή η ενασχόληση μπορεί να προχωρήσει ακόμη περισσότερο, καθώς γεννά συναισθήματα με τα οποία δεν είμαστε σε επαφή, όπως αηδία και δέος. Αυτό φαίνεται και στα έργα του Deal. Αρκετά από τα κομμάτια του έχουν χιούμορ, ενώ άλλα που απεικονίζουν την εμπειρία των ιθαγενών, προκαλούν αισθήματα ντροπής επειδή αυτό που απεικονίζεται αποκαλύπτει μια ανησυχητική αλήθεια για την κατάκτηση της Αμερικής.
«Δεν προσπαθώ να κάνω δουλειές που πιστεύω ότι θα αρέσουν στον κόσμο», λέει ο ίδιος σημειώνοντας ότι ο ρόλος του ως καλλιτέχνης είναι να μεταφέρει τις ιδέες του με ειλικρίνεια. Η αληθινή τέχνη μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να νιώσουν άβολα. «Αλλά αυτή η ταλαιπωρία είναι πολύ σημαντικό μέρος της δουλειάς», λέει.
Η διδασκαλία της τέχνης είναι μια εκπαίδευση στο συναίσθημα. Όταν η τέχνη γεννά συναισθήματα στα οποία δεν έχουμε πάντα πρόσβαση, μπορεί να είναι δύσκολο να τα διαχειριστούμε. Ωστόσο, η σύνδεση με την τέχνη —και, τελικά, η κατανόησή της— σφυρηλατείται στην καταπολέμηση αυτών των συναισθημάτων. Ίσως αυτή η υπερβολή είναι ένα θετικό σημάδι, καθώς αποκαλύπτει μια αυθεντικότητα που δεν αντιμετωπίζουμε σε μεγάλο μέρος της καθημερινής μας ζωής.
Ταυτιστείτε με το έργο
Σε μια συνέντευξη στο Paris Review, η σκιτσογράφος Barry είπε ότι έβλεπε τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με την τέχνη ως απόδειξη της κάθαρσης. «Αυτό κάνουν οι τέχνες. Κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης ζωής βιώνουμε πολλούς πόνους και το να τους δούμε μπροστά μας μέσω της τέχνης είναι ένας τρόπος να τους αντιμετωπίσουμε».
Αυτή η σχετικότητα θα μπορούσε επίσης να εξηγήσει γιατί τα καρτούν της Barry παρέμειναν τόσο δημοφιλή μετά από χρόνια κυκλοφορίας: απεικονίζουν τη διαδικασία αποκάλυψης που βιώνει ο θεατής. Όταν η μητέρα σηκώνει το παιδί της για να δει το έργο τέχνης πιο κοντά, αγκαλιάζονται σε μια κίνηση που αντικατοπτρίζει το μοντέλο στον πίνακα. Η μαμά βλέπει τον εαυτό της να αντικατοπτρίζεται στον πίνακα. Είναι μια μετα-απάντηση στο να βλέπουμε τον εαυτό μας σε ένα καρτούν που μας δείχνει να βλέπουμε τον εαυτό μας.
«Αν αρχίσετε να σκέφτεστε τις τέχνες ως έναν τρόπο να μεταμορφώσετε τον χρόνο και τη ζωή σας — αν προχωρήσετε πέρα από την επιφανειακή απάντηση ότι «αυτή είναι μια ωραία εικόνα» ή «αυτή η εικόνα είναι χάλια» — τότε η εξέταση της τέχνης μπορεί να είναι μια πραγματικά ενδιαφέρουσα προσπάθεια, λέει η συγγραφέας και δημοσιογράφος Karen K. Ho. Αναφέρεται στην έκθεση Vermeer στο Rijksmuseum του Άμστερνταμ το 2023, που εξαντλήθηκε σχεδόν αμέσως και προσέλκυσε επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Ενώ μπορεί να πιστεύετε ότι η ζωή σας έχει μικρή σχέση με αυτή των Ολλανδών αριστοκρατών του 17ου αιώνα, λέει ότι απεικονίζοντας την ομορφιά των καθημερινών στιγμών, ο Vermeer σας εμπνέει να κοιτάξετε ξανά τη ζωή σας. «Ας ελπίσουμε ότι όταν σκέφτεστε να κάνετε αυτά τα πράγματα, καταλαβαίνετε ότι μπορεί να υπάρχει ομορφιά και εκείνη τη στιγμή».
