Δημήτρης Καβατζικλής
Ως παιδί, μια από τις αγαπημένες ασχολίες της Zahra Hankir ήταν να παρακολουθεί τη μητέρα της να βάζει eyeliner. Με έξι παιδιά και «το βάρος του κόσμου στους ώμους της» καθώς είχε διαφύγει από τον εμφύλιο πόλεμο στον Λίβανο, η Hankir θυμάται ότι η μητέρα της φαινόταν να «περιβάλλεται από συνεχές χάος», αλλά όταν σταματούσε για να φορέσει το eyeliner της, λέει ότι «συχνά ένιωθε ότι ολόκληρος ο κόσμος σταματούσε. Το χέρι της ήταν σταθερό, το χάος ηρεμούσε και ήταν σαν να συμμετείχε σε ένα είδος τελετουργίας», γράφει το dazeddigital.
Η Hankir ανακάλυψε ότι το eyeliner ήταν ένας ισχυρός τρόπος σύνδεσης με τις λιβανέζικες ρίζες της, ενώ μεγάλωνε στη βόρεια Αγγλία. «Το eyeliner δεν με συνέδεε μόνο με τη μητέρα μου και τη γιαγιά μου, αλλά και με μια ολόκληρη γενιά μη δυτικών γυναικών», εξηγεί.
Μέσα από το προσωπικό της ταξίδι με το eyeliner ως εργαλείο για τη διαμόρφωση της αίσθησης του εαυτού της και την περιέργεια της για την ιστορία του, το νέο της βιβλίο Eyeliner: A Cultural History είναι ένα ανθρωπολογικό ταξίδι που αποκαλύπτει την τεράστια δύναμή του. Σε αυτό, η Hankir εμβαθύνει στα πολιτικά πλαίσια που επηρεάζουν τις επιλογές μας, όπως οι σχέσεις μεταξύ καταπιεστικών καθεστώτων, γυναικείας ιδιότητας και ηθικής στο πλαίσιο της δολοφονίας της Mahsa Amini. Με συνεντεύξεις από ανθρώπους από διαφορετικές κοινότητες σε κάθε κεφάλαιο, το Eyeliner είναι μια περιεκτική περιγραφή του τρόπου με τον οποίο το eyeliner έγινε ένα μέσο σύνδεσης, επικοινωνίας και εξέγερσης.
Μιλήσαμε στη Hankir για τη φεμινιστική αντίσταση, την παγκόσμια ιστορία του eyeliner και πώς το μακιγιάζ και η πολιτιστική ταυτότητα συμβαδίζουν.
-Γράφετε για το πώς η ανακάλυψη της βασίλισσας Νεφερτίτης της Αιγύπτου σας οδήγησε στο να μάθετε ότι το μακιγιάζ και η ομορφιά δεν είναι απλώς ένα αξεσουάρ, αλλά κάτι που κουβαλά φεμινιστική ιστορία. Ποια παραδείγματα του eyeliner ως εργαλείου αντίστασης είχαν μεγαλύτερη απήχηση σε εσάς;
Zahra Hankir: Συγκινήθηκα απίστευτα από την μεξικανοαμερικανική κοινότητα Chola και το πώς χρησιμοποιούσαν ιστορικά eyeliner για να εκφράσουν περηφάνια για την ταυτότητα και την κληρονομιά τους. Πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, η αισθητική τους είναι επίσης πολιτική, καθώς έχει χρησιμεύσει ως τρόπος για την κοινότητα να απορρίψει την τεράστια πίεση να αφομοιωθεί στην αμερικανική (και συγκεκριμένα, τη λευκή αμερικανική) κουλτούρα.
Οι Μεξικανοί Αμερικανοί έχουν βιώσει μακρά ιστορία ρατσισμού στις ΗΠΑ και πέρα από την πολιτική τους αντίσταση σε αυτές τις διακρίσεις, έχουν εμπλακεί σε αυτό που μου αρέσει να αποκαλώ «αισθητική αντίσταση», με το eyeliner να είναι ένα σημαντικό εργαλείο σε αυτή τη συνολική αισθητική. Δεν το βλέπουν ως μακιγιάζ, αλλά ως μια μορφή πανοπλίας, και μερικές φορές ως όπλο.
Η χρήση του sormeh (φυσικά παραγόμενου eyeliner) στο Ιράν είναι επίσης συναρπαστική. Πολλές γυναίκες χρησιμοποιούν eyeliner και άλλα είδη μακιγιάζ για να εκφραστούν με δημιουργικούς τρόπους, δεδομένου ότι δεν έχουν την ευελιξία και την ικανότητα να πειραματιστούν με τον τρόπο που κάνουν οι γυναίκες στη Δύση, για παράδειγμα.
-Γιατί πιστεύετε ότι ήταν απαραίτητο να συνδυάσετε ιστορικές αλήθειες και προσωπικές συνεντεύξεις με θέματα της ποπ κουλτούρας;
Zahra Hankir: Αυτό που κάνει το eyeliner αρκετά συναρπαστικό είναι ότι είναι ένα οπτικό αντικείμενο που δίνει σε πολλούς ανθρώπους από όλα τα κοινωνικά στρώματα τη δυνατότητα να εκφράσουν την ταυτότητά τους. Το eyeliner είναι κάτι πολύ περισσότερο από καλλυντικό. Υπάρχει στη διασταύρωση θρησκείας, φυλής, πνευματικότητας, δύναμης, ταυτότητας και κληρονομιάς. Οι ρίζες του πάνε αιώνες πίσω – στην αρχαία Αίγυπτο – και παρά το γεγονός ότι έχει διασχίσει ηπείρους, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σήμερα με τρόπους παρόμοιους με το παρελθόν: για πνευματικούς, ιατρικούς και αισθητικούς σκοπούς.
Το eyeliner είναι ένα αντικείμενο που ξεχωρίζει τους ανθρώπους λόγω του πόσο ευδιάκριτα το χρησιμοποιούν διαφορετικοί άνθρωποι, αλλά είναι επίσης ένα αντικείμενο που μας ενώνει. Τέτοια είναι η δύναμή του.
-Η Amy Winehouse ήταν γνωστή για το τολμηρό eyeliner της. Γιατί αποφασίσατε να της αφιερώσετε ένα κεφάλαιο σε αυτό το βιβλίο και τι ανακαλύψατε;
Zahra Hankir: Η αισθητική της Amy Winehouse είναι τόσο μοναδική, που τη θεωρώ απαράμιλλη. Καμία άλλη διασημότητα δεν μπόρεσε να το αναπαραγάγει. Επηρεάστηκε από πολλά διαφορετικά είδη, εποχές, ακόμη και από μια drag queen κάποια στιγμή, αλλά κατά κάποιο τρόπο κατάφερε να κάνει το δικό της στυλ. Οι γωνίες της απλώνονταν τόσο δραματικά, και συχνά ένιωθα ότι αυτές οι γραμμές δεν ήταν απλώς ένας τρόπος για να εκφράσει την αυτοπεποίθησή της, αλλά για να δείξει στον κόσμο τι ήταν ως καλλιτέχνης και ως άτομο.
Το eyeliner της περιγράφονταν συχνά ως λερωμένο ή μουτζουρωμένο. Υπό αυτή την έννοια, είχε ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Κατά κάποιο τρόπο, έκανε περισσότερο μια δήλωση όταν δεν φορούσε eyeliner παρά όταν φορούσε. Για παράδειγμα, στην τελευταία της δημόσια εμφάνιση στο Βελιγράδι δεν φορούσε, υπονοώντας ίσως ότι κάτι είχε πάει τρομερά στραβά.
-Ταξιδέψατε σε διάφορες ηπείρους για να ερευνήσετε και να γράψετε αυτό το βιβλίο. Ποιο ήταν το αποκορύφωμα;
Zahra Hankir: Το ταξίδι μου είχε σκοπό να δω τους Wodaabe (υποσύνολο της εθνοτικής ομάδας Fulani) να συμμετέχουν σε έναν διαγωνισμό ομορφιάς που πραγματοποιείται κάθε χρόνο, στον οποίο οι γυναίκες κρίνουν τους άντρες. Η ομορφιά είναι μέρος του ηθικού κώδικα των Fulani. Ως εκ τούτου, κατέχει μια αρκετά βαθιά θέση στην κουλτούρα και δεν θεωρείται επιφανειακή. Τα πρότυπα ομορφιάς των Wodaabe είναι αρκετά διαφορετικά από τα δυτικά, τα οποία βρήκα συναρπαστικά. Για παράδειγμα, πιστεύουν ότι το μεγάλο μέτωπο είναι αρκετά ελκυστικό και εκτιμούν την ιδέα της αντίθεσης. Υπό αυτή την έννοια, το σκούρο μάτι θεωρείται επιθυμητό χαρακτηριστικό (όπως και τα λευκά δόντια με σκούρα χείλη).
-Γράφετε για τον ρόλο του eyeliner στην drag κουλτούρα – είδατε κάποια κοινά σημεία μεταξύ της χρήσης του σε χώρους drag και άλλων πολιτισμών;
Zahra Hankir: Στην κουλτούρα του μακιγιάζ drag, η χρήση eyeliner είναι θεμελιώδης για την ιδέα της μεταμόρφωσης. Επομένως, πέρα από την αισθητική, το eyeliner παίζει σημαντικό ρόλο στο να επιτρέπει στις βασίλισσες να περάσουν από το ένα φύλο στο άλλο, όχι μόνο όσον αφορά την εμφάνισή τους αλλά και το πώς αισθάνονται. Όπως παρατήρησα από τις βασίλισσες που πήρα συνέντευξη, το eyeliner μπορεί επίσης να παίξει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης στη σκηνή, ειδικά καθώς η εμφάνιση μπορεί να είναι αρκετά δραματική και λαμπερή.
Σίγουρα βρήκα έναν παραλληλισμό μεταξύ της αισθητικής των drag queen και της αισθητικής άλλων ερμηνευτών παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων, για παράδειγμα, της γκέισας της Ιαπωνίας και των χορευτών Kathakali της Ινδίας. Και στις τρεις κοινότητες, το βάψιμο των ματιών γίνεται εν μέρει για να διασφαλιστεί ότι τα μάτια φαίνονται ευδιάκριτα από μακριά για να βοηθήσουν το κοινό να διαβάσει καλύτερα τις εκφράσεις του προσώπου. Γενικά, η ιδέα της μεταμόρφωσης είναι κοινή για αυτούς τους καλλιτέχνες, ειδικά όταν χρησιμοποιούν βαρύ eyeliner.
-Το βιβλίο σας αποκαλύπτει το τεράστιο εύρος που μπορεί να έχει αντικείμενο στην επικοινωνία μιας ολόκληρης σειράς μηνυμάτων στην ευρύτερη κοινωνία σχετικά με αυτόν που το φοράει. Τι πιστεύετε ότι έχουν κοινό όσοι φορούν eyeliner ;
Zahra Hankir: Όσοι φοράμε eyeliner σε όλο τον κόσμο μοιραζόμαστε το γεγονός ότι θέλουμε να μεταφέρουμε κάποιο είδος μηνύματος. Βρήκα κοινά σημεία μεταξύ των κοινοτήτων στον παγκόσμιο νότο που χρησιμοποιούν eyeliner για σκοπούς που ξεπερνούν την αισθητική και φτιάχνουν την ουσία από φυσικά υλικά, που κυμαίνονται από πέτρες και ξηρούς καρπούς μέχρι χυμούς δέντρων και φυτά. Πέρα από αυτό, μερικοί άνθρωποι φορούν eyeliner για να τιμήσουν τους θεούς και να εκφράσουν τη θρησκευτικότητά τους, ειδικά αν είναι μουσουλμάνοι, για ιατρικούς σκοπούς για τη θεραπεία των διαφόρων οφθαλμικών παθήσεων και για να προστατευτούν από το κακό μάτι ή τα κακά πνεύματα.
Όπως το ίδιο το μελάνι, το eyeliner μεταφέρει μια ιστορία, ανάλογα με το πώς και γιατί το φοράμε. Αφού οι άνθρωποι διαβάσουν αυτό το βιβλίο, ελπίζω να αναγνωρίσουν ότι το eyeliner φέρει το βάρος αυτών των ιστοριών και ότι παρόλο που φοριέται ευρέως στη δύση, οι ρίζες του είναι σταθερά στην ανατολή.
