Δημήτρης Καβατζικλής
Στις μέρες, υπάρχουν ατελείωτοι όροι για να περιγράψουν τις τάσεις και τα φαινόμενα που αφορούν τα οικονομικά μας. Μια από τις πιο ύπουλες πραγματικότητες που επηρεάζει πολλούς ανθρώπους έχει επίσης όνομα: «οικονομική δυσμορφία», λέει το Buzzfeed.
Τι είναι η «οικονομική δυσμορφία»;
«Η οικονομική δυσμορφία είναι όταν έχεις μια στρεβλή ή παραμορφωμένη αντίληψη για τα οικονομικά σου», λέει η Danielle Desir Corbett, παρουσιάστρια του podcast «The Thought Card». «Βλέπεις την οικονομική σου κατάσταση πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα. Αυτό μπορεί να προκληθεί από διάφορους λόγους, όπως τραύμα, κοινωνική και οικονομική πίεση, ή μπορεί να είναι βαθιά ριζωμένη στην ανατροφή κάποιου».
Μια πρόσφατη έρευνα της Credit Karma διαπίστωσε ότι το 29% των Αμερικανών βιώνουν οικονομική δυσμορφία. Τα δεδομένα της έρευνας αποκαλύπτουν ότι το ζήτημα είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στις νεότερες γενιές, καθώς το 43% των Gen Zers και το 41% των millennials ανέφεραν ότι εμφάνισαν οικονομική δυσμορφία, σε σύγκριση με το 25% των Gen Xers και το 14% των ατόμων ηλικίας 59 ετών και άνω.
«Αν και ο όρος είναι καινούργιος, το φαινόμενο αυτό δεν είναι», λέει η Dasha Kennedy, δημιουργός του The Broke Black Girl και μέλος του συμβουλίου οικονομικής ευεξίας της National Debt Relief. «Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται οικονομικά ανασφαλείς για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να έχουν συγκεκριμένο όνομα για αυτό που βιώνουν. Δίνοντάς του όνομα, είναι πιο εύκολο να το κατανοήσεις και να το αντιμετωπίσεις».
Οι άνθρωποι ανησυχούν πάντα για τα χρήματα, ακόμα κι όταν έχουν. Το πρόβλημα φαίνεται να έχει επιδεινωθεί, ωστόσο, στην εποχή του διαδικτύου. Η συγγραφέας Elizabeth Ayoola πιστεύει ότι η στρεβλή άποψη των ανθρώπων για τα οικονομικά τους «συχνά διαμορφώνεται από συγκρίσεις με άτομα που ακολουθούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή από την απορρόφηση οικονομικών ειδήσεων που προκαλούν ανησυχία. Όταν κάποιος έχει οικονομική δυσμορφία είναι πιθανό να βλέπει τα οικονομικά του περισσότερο υποκειμενικά παρά αντικειμενικά», πρόσθεσε.
Ποια είναι τα σημάδια οικονομικής δυσμορφίας;
«Η οικονομική δυσμορφία κάνει συχνά τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι τα πηγαίνουν οικονομικά χειρότερα ή καλύτερα από ό,τι ισχύει στην πραγματικότητα», λέει η Ayoola. «Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί ως υπερβολική οικονομία επειδή αισθάνεστε ότι είστε πίσω σε σύγκριση με τους συνομηλίκους σας ή ως υπερβολικές δαπάνες επειδή αισθάνεστε ότι είστε οικονομικά ασφαλείς, ενώ δεν είστε».
«Αν έχετε οικονομική δυσμορφία, μπορεί να αισθάνεστε έντονα συναισθήματα όταν βλέπετε φίλους σας να πετυχαίνουν οικονομικούς στόχους», πρόσθεσε. Αισθήματα όπως λύπη, άγχος, στρες, απογοήτευση, αδικία ή υπερβολική αυτοπεποίθηση μπορεί να οδηγήσουν σε συμπεριφορές που βλάπτουν την οικονομική σας υγεία.
«Πολλοί ακολουθούν έναν τρόπο ζωής που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά», λέει η Ayoola. «Αντίθετα, άνθρωποι που είναι οικονομικά ασφαλείς μπορεί να μην ζουν γεμάτες ζωές επειδή πιστεύουν ότι δεν έχουν αρκετά. Η οικονομική δυσμορφία μπορεί να τους εμποδίσει να επιτύχουν τους οικονομικούς τους στόχους ή να απολαύσουν τα επιτεύγματά τους».
Σημείωσε ότι κάποια σημάδια οικονομική δυσμορφίας είναι ο εμμονικός έλεγχος των τραπεζικών υπολοίπων, η αποφυγή συζητήσεων για τα οικονομικά, η σύγκριση με άλλους, η διαστρεβλωμένη αντίληψη για τον πλούτο, ο φόβος οικονομικής καταστροφής, η υπερβολική κριτική οικονομικών αποφάσεων και το άγχος για το μέλλον.
Ειδικά για τις νεότερες γενιές, υπάρχει επίσης ο πειρασμός να συνδέουν τα συναισθήματά τους για την οικονομική τους κατάσταση με αυτά που βλέπουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ακόμα κι αν δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
«Ο αντίκτυπος δεν αφορά μόνο τα οικονομικά», λέει η Kennedy. «Μπορεί να επηρεάσει όλη σου τη ζωή. Κάποιοι καταλήγουν να στερούνται βασικές ανάγκες, κάτι που μπορεί να είναι επιζήμιο τόσο για την ψυχική όσο και για τη σωματική υγεία».
Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί;
«Μερικοί τρόποι για να ξεπεράσετε την οικονομική δυσμορφία είναι να ρίξετε μια ειλικρινή ματιά στα οικονομικά σας, να θέσετε ξεκάθαρους στόχους, να κάνετε ένα σχέδιο και, το πιο σημαντικό, να συγκεντρωθείτε», λέει η Alev. «Αν ο στόχος σας είναι να μαζέψετε χρήματα ξεκινήστε κάνοντας έναν έλεγχο των οικονομικών σας για να δείτε πού μπορείτε να κάνετε χώρο στον προϋπολογισμό σας. Από εκεί, μπορείτε να προγραμματίσετε αυτόματες πληρωμές από κάθε μισθό για να αυξήσετε σταδιακά τις αποταμιεύσεις σας».
Θέστε ρεαλιστικούς στόχους και βρείτε χρήσιμους πόρους για την οικονομική σας εκπαίδευση. Αναζητήσετε επαγγελματική καθοδήγηση από έναν οικονομικό σύμβουλο ή κάποιον φίλο σας που γνωρίζει από οικονομικά. «Μιλήστε με έναν φίλο», λέει η Desir-Corbett. «Παρατηρήστε τις καθημερινές σας σκέψεις σχετικά με τα χρήματα. Εντοπίστε και αποφύγετε τα ερεθίσματα και τους περισπασμούς. Σταματήστε να ακολουθείτε influencers που σας προκαλούν ανασφάλεια. Αφιερώστε χρόνο στην ακρόαση podcast για προσωπικά οικονομικά ή στην ανάγνωση βιβλίων για να καλύψετε τυχόν κενά γνώσης».
«Μια άλλη χρήσιμη προσέγγιση είναι να προσπαθήσετε να αξιολογήσετε τα οικονομικά σας με αντικειμενική ματιά πριν κάνετε κρίσεις. Αυτό σημαίνει ότι εξετάσετε τα έσοδα και τα έξοδά για να δείτε αν το ισοζύγιο είναι θετικό ή αρνητικό», λέει Ayoola. «Μια άλλη στρατηγική είναι να επικεντρωθείτε στα επιτεύγματά σας με βάση την δική σας πρόοδο και όχι την πρόοδό σας ως προς τους συναδέλφους σας. Ενώ η σύγκριση μπορεί να είναι υγιής, ο καθένας βρίσκεται σε διαφορετικό σημείο της ζωής του, επομένως μερικές φορές μπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό».
Καθώς επιδιώκετε μια πιο υγιή σχέση με τα χρήματα, η Kennedy συμβουλεύει: «Καταλάβετε ότι είναι οκ να ξοδεύετε χρήματα σε πράγματα που σας φέρνουν χαρά. Η επιφυλακτικότητα είναι καλή, αλλά όχι όταν βλάπτει την ευημερία σας. Δεν πρέπει να σας βάζει σε κατάσταση συνεχούς αδράνειας. Πρέπει να αναγνωρίσετε πότε οι οικονομικές σας ανησυχίες γίνονται υπερβολικές. Το κλειδί είναι η εύρεση ισορροπίας».
