Δημήτρης Καβατζικλής
Από παιδιά μας μαθαίνουν ότι το ευγενικό είναι να λέμε πάντα «παρακαλώ». Μάλιστα, αποτελεί έναν από τους βασικούς κανόνες καλής συμπεριφοράς που μαθαίνουμε μεγαλώνοντας. Αλλά πόσο συχνά λέμε «παρακαλώ»; Μια νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Social Psychology Quarterly διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τη λέξη «παρακαλώ» σε μόλις 7% των περιπτώσεων όπου ζητούν κάτι. Τα αποτελέσματα ήταν περίπου τα ίδια ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου και κοινωνικής τάξης, αναφέρει το Reader’s Digest.
«Εκπλαγήκαμε όλοι από τα αποτελέσματα», λέει η Tanya Stivers, διδάκτωρ Κοινωνιολογίας στο UCLA και μία από τις συγγραφείς της μελέτης. Χρησιμοποιώντας ανάλυση ομιλίας, η μελέτη διερεύνησε πότε και πού οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το «παρακαλώ» στην καθημερινή τους ζωή και βρήκε ότι όχι το χρησιμοποιούν σε λιγότερο από 10% των περιπτώσεων όπου ζητούν κάτι, ενώ τείνουν να το χρησιμοποιούν περισσότερο όταν αναμένουν ότι η απάντηση θα είναι αρνητική.
«Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά με αυτό το φαινόμενο», λέει η Stivers, «είναι ότι η έρευνα έδειξε πως τα αιτήματα που περιλαμβάνουν τη λέξη «παρακαλώ» δεν έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι επιτυχή από άλλα ευγενικά αιτήματα – και μερικές φορές φέρνουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Γιατί; Επειδή το «παρακαλώ» χρησιμοποιείται ως τρόπος να πειστεί ή να πιεστεί το άλλο άτομο να δεχτεί ένα αίτημα που σε άλλη περίπτωση δεν θα ήταν διατεθειμένο να δεχτεί».
Είναι το «παρακαλώ» αγενές;
Όχι απαραίτητα, αλλά η μελέτη διαπίστωσε ότι συνήθως αυτή η ευγενική συνήθεια χρησιμοποιείται σε πιεστικές καταστάσεις. «Διαπιστώσαμε ότι η χρήση του ‘παρακαλώ’ συχνά δείχνει ότι ζητάς κάτι που δεν θα έπρεπε να ζητάς», λέει η Stivers. «Οι άνθρωποι τείνουν να χρησιμοποιούν το ‘παρακαλώ’ όταν ξέρουν ότι το αίτημά τους ίσως δημιουργήσει πρόβλημα».
Είναι αυτό αποτέλεσμα κοινωνικών αλλαγών;
Η Stivers λέει ότι η έρευνα δείχνει πως τα χαμηλά ποσοστά χρήσης του «παρακαλώ» εμφανίζονται ήδη από τη δεκαετία του ’70. «Αν η πρώτη σας αντίδραση ήταν «Εγώ λέω παρακαλώ συνέχεια», δείχνει ότι οι περισσότεροι δεν θυμόμαστε ακριβώς τι λέμε. Είναι πιθανό να κάνετε ό,τι και η πλειοψηφία. Και αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό», λέει.
«Όταν λέμε ότι χρησιμοποιούμε συχνά το ‘παρακαλώ’, το πραγματικό μήνυμα είναι ότι είμαστε ευγενικοί. Και πιθανότατα είναι αλήθεια. Το να μη λες ‘παρακαλώ’ δεν σημαίνει ότι δεν είσαι ευγενικός. Υπάρχουν πολλές άλλες φράσεις που δείχνουν ευγένεια».
Πρέπει τα παιδιά να μάθουν να λένε «παρακαλώ»;
«Είναι ενδιαφέρον το ότι κοινωνικοποιούμε τα παιδιά να κάνουν κάτι που οι ίδιοι ως ενήλικες δεν κάνουμε, ενώ τα ενθαρρύνουμε να σταματήσουν μεγαλώνοντας», λέει η Stivers. «Η εκμάθηση καλών τρόπων είναι πάντα θετική. Απλώς φροντίστε να περιλαμβάνετε και άλλες ευγενικές εκφράσεις. Αλλά ποτέ μην υποδεικνύετε σε έναν άλλο ενήλικα να λέει «παρακαλώ. Όταν διορθώνετε έναν άλλο ενήλικα, λέγοντάς του να πει ‘παρακαλώ’, τον αντιμετωπίζετε σαν παιδί, και αυτό ακούγεται προσβλητικό».
Τελικά, είναι το «παρακαλώ» ευγενικό;
«Ναι, αρκεί να μην το χρησιμοποιούμε υπερβολικά. Να θυμάστε ότι μερικές φορές η χρήση του μπορεί να φαίνεται πιεστική ή ενοχλητική. Υπάρχουν πολλοί ευγενικοί τρόποι να ζητήσετε κάτι», λέει η Stivers. «Αν κάποιος θέλει να είναι πιο ευγενικός, θα πρότεινα να προσθέσει άλλες ευγενικές εκφράσεις, πέρα από τα πολλά ‘παρακαλώ’».
