Γιώργος Τσαγκόζης
Η Αναστασία Κόρδαρη και η Ελεάννα Γρηγορίου είναι κουκλοπαίχτριες και μας μιλούν για την τέχνη του κουκλοθέατρου, την ιστορία του και τις δύο παραστάσεις τους, οι οποίες πραγματεύονται τον θάνατο. Με χιούμορ, ποίηση και μαγεία, επιχειρούν να τον ξορκίσουν, προσφέροντας μια νέα οπτική πάνω σε ένα από τα μεγαλύτερα ταμπού της ζωής.
Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε με το κουκλοθέατρο και πώς συνδέεται αυτό με την ελληνική παράδοση;
Ελεάννα: Το κουκλοθέατρο αποτελεί έναν ιδιαίτερο τρόπο να επικοινωνήσεις μια ιστορία και να μαγνητίσεις τον θεατή, καθώς έχει μια μοναδική μαγεία. Με απασχολούσε χρόνια, γι’ αυτό και μελέτησα την εξέλιξή του τόσο στην Ελλάδα όσο και στον κόσμο. Παραδοσιακά, υπήρξε ένα μέσο που αγκαλιάστηκε από όλους τους πολιτισμούς και τις παραδόσεις, παίρνοντας διάφορες μορφές. Πιστεύω ότι δίνει πολλές δυνατότητες στην έκφραση και τη μετάδοση νοημάτων στο κοινό.
Αναστασία: Το κουκλοθέατρο το ανακάλυψα το 2011 μέσα από ένα summer school στην Πράγα, όπου ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με τη μαριονέτα και μαγεύτηκα. Ο τρόπος που ένα άψυχο αντικείμενο αποκτά ζωή στα χέρια του κουκλοπαίκτη μπροστά στα μάτια των θεατών δημιουργεί ένα ανοίκειο, αλλά συναρπαστικό συναίσθημα. Αυτή τη σχέση κούκλας, κουκλοπαίκτη και κοινού διερευνώ τόσο στο διδακτορικό μου στο ΤΕΑΠΗ του ΕΚΠΑ όσο και στην πράξη, μέσα από τις παραστάσεις μας στην ομάδα κουκλοθεάτρου Celesta.
Η τέχνη του κουκλοθέατρου συνδυάζει τα εικαστικά, το θέατρο, τη μουσική και πολλά άλλα. Συναντάται σχεδόν σε όλους τους αρχαίους πολιτισμούς ως μέρος τελετουργιών. Στην Αρχαία Ελλάδα υπήρχαν οι πρώτες κούκλες με αρθρωτά μέλη, τα νευρόσπαστα, ενώ στη νεότερη Ελλάδα το κουκλοθέατρο είχε κοινωνικό και πολιτικό ρόλο, όπως οι παραστάσεις του Ακίλογλου στα βουνά της Ελεύθερης Ελλάδας, ο λαϊκός ήρωας Φασουλής και φυσικά το Θέατρο Σκιών του Καραγκιόζη. Παρότι για χρόνια θεωρούνταν περιθωριακή τέχνη ή αποκλειστικά παιδικό θέαμα, πλέον αυτό αλλάζει. Σήμερα, πολλές παραστάσεις απευθύνονται και σε ενήλικες, οι κούκλες συνυπάρχουν με ηθοποιούς στη σκηνή, ενώ το σύγχρονο κουκλοθέατρο εξελίσσεται συνεχώς, ακολουθώντας τις καλλιτεχνικές τάσεις και τις τεχνολογικές εξελίξεις.
Ποιες είναι οι κοινές συντεταγμένες των δύο έργων που θα παρουσιάσετε, σε σχέση με τον θάνατο;
Ελεάννα: Και τα δύο έργα προσεγγίζουν την εξοικείωση με την ιδέα του θανάτου ως αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας. Μας καλούν να τον δούμε όχι με φόβο, αλλά με γενναιότητα και παιγνιώδη διάθεση. Πρόκειται για δύο διαφορετικές αφηγήσεις, που όμως λειτουργούν ως συνομιλία με τον θάνατο, βοηθώντας μας να μάθουμε να ζούμε.
Αναστασία: Οι ιστορίες δημιουργήθηκαν στο Εργαστήρι Κουκλοθέατρου Αγιούσαγια του Στάθη Μαρκόπουλου. Κατά τη διάρκεια της κατασκευής των κουκλών με την Ελεάννα, παρατηρήσαμε ομοιότητες στα έργα μας. Κοινό στοιχείο είναι η συμφιλίωση με τον θάνατο και το απόκοσμο, καθώς οι ηρωίδες – η Πάπια και η Ότιλλα – αναπτύσσουν μια ιδιαίτερη φιλία με τον Θάνατο και το Κρανίο αντίστοιχα. Επίσης, και στις δύο ιστορίες υπάρχει η αίσθηση του ανοίκειου, που σχετίζεται άμεσα με τη φύση της κούκλας.
Τι σας ώθησε να καταπιαστείτε με ένα τόσο ευαίσθητο θέμα στο πλαίσιο του κουκλοθέατρου και ποιες δυσκολίες αντιμετωπίσατε στην προετοιμασία της παράστασης;
Ελεάννα: Είναι ένα θέμα που με απασχόλησε έντονα το τελευταίο διάστημα. Στη σύγχρονη κοινωνία, η σχέση μας με τον θάνατο έχει αλλάξει σημαντικά, επηρεάζοντας και τον τρόπο με τον οποίο προετοιμάζουμε τα παιδιά για την κατανόησή του. Παλαιότερα, ήταν πιο έντονα παρόν στα παραμύθια, στη μυθοπλασία, ακόμα και στις τελετουργίες της καθημερινής ζωής. Αυτό έχει διαφοροποιηθεί. Οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετώπισα αφορούσαν τον τρόπο με τον οποίο θα αποδοθεί η ιστορία: πώς θα συμπυκνωθούν τα νοήματα με έναν πιο ποιητικό και λιγότερο περιγραφικό τρόπο.
Αναστασία: Από μικρή με απασχολούσε η ιδέα του θανάτου: τι συμβαίνει όταν κάποιος πεθαίνει, πώς βιώνεται το πένθος. Αυτή η αναζήτηση έγινε πιο επιτακτική μετά την απώλεια των γονιών μου. Ως εκπαιδευτικός, επίσης, κλήθηκα να διαχειριστώ την απώλεια γονέα μαθητή μου, κάτι που με έκανε να συνειδητοποιήσω πόσο δύσκολο είναι για τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως ηλικίας, να αντιμετωπίσουν τον θάνατο. Η τέχνη, όμως, μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο εργαλείο έκφρασης αυτών των συναισθημάτων.
Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν να διασκευάσω την ιστορία και να την αποδώσω μόνη μου στη σκηνή, αφού συνήθως δουλεύω σε ομάδα. Επίσης, ήταν πρόκληση να επιλέξω το κατάλληλο είδος κούκλας, καθώς και τα υλικά που θα εξυπηρετούσαν τη συγκεκριμένη αφήγηση. Κατέληξα στις επιτραπέζιες κούκλες, τις οποίες χειρίζομαι σε ένα τραπέζι, δημιουργώντας στατικές εικόνες καθώς αφηγούμαι την ιστορία.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο δίδαγμα που μπορεί να πάρει ένας ενήλικος και ποιο ένα παιδί από την παράσταση;
Ελεάννα: Το πιο σημαντικό μήνυμα είναι ότι, όπως και οι ηρωίδες των έργων, πρέπει να αντιμετωπίζουμε τους φόβους μας με θάρρος. Ο θάνατος είναι παρών στη ζωή μας και δεν πρέπει να αποτελεί εμπόδιο στο να ζούμε ουσιαστικά.
Αναστασία: Το έργο δίνει την ευκαιρία να ανοίξει ένας διάλογος, τόσο με τα παιδιά όσο και με τους ενήλικες. Ο τρόπος που προσεγγίζουμε τον θάνατο εδώ είναι ψύχραιμος και ειλικρινής, με μια δόση χιούμορ. Οι κούκλες βοηθούν στην αποδοχή και τη συμφιλίωση με την ιδέα του θανάτου, ώστε να μάθουμε να εκτιμούμε τη ζωή και να τολμάμε να βγαίνουμε από τη ζώνη ασφαλείας μας.
Η τελευταία παράσταση στο Θέατρο Από Κοινού είναι την Παρασκευή
31/1/2025, ώρα 20:30. Η παράσταση είναι κατάλληλη για παιδιά 8 και άνω,
εφήβους και ενήλικες.
