Δημήτρης Καβατζικλής
Το να αποκαλεί κανείς μια γάτα «εξημερωμένη» είναι ίσως υπερβολή. Με τη διαβόητη απόμακρη συμπεριφορά τους και τις απρόβλεπτες διαθέσεις τους, οι γάτες φαίνονται να μην έχουν αποβάλλει εντελώς την άγρια πλευρά τους. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθούν να παραμένουν εξίσου μυστηριώδεις και γοητευτικές με τον δικό τους τρόπο, λέει το mymodernmet.
Μια νέα έρευνα υποστηρίζει ότι οι γάτες ενδέχεται να εξημερώθηκαν στην αρχαία Αίγυπτο λόγω της σχέσης τους με τις τελετουργικές θυσίες. Η θυσία μουμιοποιημένων γατών προς τιμήν των αιγυπτιακών θεών ήταν τόσο διαδεδομένη, που οι αρχαίοι Αιγύπτιοι άρχισαν να τις εκτρέφουν για να ανταποκριθούν στη ζήτηση — γεγονός που οδήγησε τελικά στην εξημέρωσή τους. Η θεωρία υποστηρίζει ότι οι γάτες εκτρέφονταν σε ομάδες, γεγονός που μείωσε την αναπαραγωγή άγριων απογόνων.
Αυτή η υπόθεση έρχεται σε αντιπαράθεση με την κυρίαρχη μέχρι τώρα θεωρία, σύμφωνα με την οποία οι γάτες εξημερώθηκαν κατά τη Νεολιθική περίοδο στην Ευρώπη. Καθώς οι άνθρωποι ξεκίνησαν να καλλιεργούν τη γη, παρατηρήθηκε αύξηση τρωκτικών που κατέστρεφαν τις σοδειές. Πιθανώς λοιπόν οι αγρότες ενθάρρυναν την παρουσία γατών κοντά στους οικισμούς τους, ως μια πρώιμη μορφή καταπολέμησης παρασίτων.
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ένας τάφος ηλικίας 9.500 ετών που βρέθηκε στην Κύπρο και περιείχε οστά ανθρώπων και γατών, φαινόταν να στηρίζει αυτή τη θεωρία της αυτοεξημέρωσης στη Νεολιθική Ευρώπη.
Μια μελέτη του Πανεπιστημίου του Exeter συνέκρινε οστά ευρωπαϊκών άγριων γατών, οικόσιτων γατών και αφρικανικών άγριων γατών. Δεν εντοπίστηκε κάποια σημαντική διαφορά στην ομοιότητα μεταξύ των οικόσιτων γατών και των άγριων ευρωπαϊκών ή αφρικανικών γατών. Αυτά τα ευρήματα αποδυναμώνουν τη θεωρία περί εξημέρωσης στη Νεολιθική Ευρώπη, αλλά δημιουργούν και περισσότερα ερωτήματα.
Η άλλη μελέτη επιχειρεί να δώσει απαντήσεις, εξετάζοντας την γενετική εξέλιξη της οικόσιτης γάτας, Felis catus. Ο παλαιογενετιστής Marco De Martino από το Πανεπιστήμιο της Ρώμης Tor Vergata μελέτησε τα γενετικά δεδομένα από 70 γονιδιώματα γατών που προήλθαν από αρχαιολογικούς χώρους στη Βόρεια Αφρική, τη Βουλγαρία, την Ιταλία και τη Μικρά Ασία. Τα ευρήματα δείχνουν τη Βόρεια Αφρική ως πιθανό σημείο προέλευσης της οικόσιτης γάτας, «αρκετές χιλιετίες μετά τη Νεολιθική περίοδο».
Τα ευρήματα συμβαδίζουν με την εξέλιξη της λατρείας της αιγύπτιας θεάς που Bastet πρωτοεμφανίστηκε στην τρίτη χιλιετία π.Χ., απεικονιζόμενη με κεφάλι λιονταριού, αλλά σταδιακά αυτή η απεικόνιση αντικαταστάθηκε με κεφάλι αφρικανικής άγριας γάτας. Αυτή η εξέλιξη συνέπεσε με την αύξηση των θυσιών μουμιοποιημένων γατών, οι οποίες προσφέρονταν στη θεά στα πλαίσια τελετουργιών.
Παρότι ορισμένοι εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι οι γάτες εξημερώθηκαν πολύ νωρίτερα από την περίοδο της αρχαίας Αιγύπτου, η έλλειψη επαρκών στοιχείων και αρχαιολογικών δεδομένων σημαίνει ότι αυτό το ζήτημα ίσως παραμείνει μυστήριο. Μέχρι να έρθουν στο φως πιο πειστικές αποδείξεις, η ιστορία της εξημέρωσης της γάτας παραμένει τόσο αινιγματική όσο και η ίδια.
