Άρης Δημοκίδης
Η νέα σειρά εκδηλώσεων Artist Talks, εγκαινιάζεται -αυτήν την Πέμπτη 14 Δεκεμβρίου στις 19:00– στο Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, με πρώτο καλεσμένο τον Τάσο Βρεττό. Ο καλλιτέχνης θα μιλήσει για την εργασία του Τ(ρ)όποι Λατρείας, με την οποία συμμετέχει στην ομαδική έκθεση του ΜΦΘ «Κοινοί Ιεροί Τόποι».
Οι Τ(ρ)όποι Λατρείας συνιστούν μια εξερεύνηση του Βρεττού, που ξεκίνησε το 2012 και βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, σ’ ένα αθέατο πεδίο της ελληνικής πρωτεύουσας: τους τόπους και τρόπους λατρείας διαφορετικών θρησκευτικών και εθνικών κοινότητες, ομάδων μεταναστών και προσφύγων, στην ταραγμένη από τα σύννεφα της κρίσης Αθήνα του 21ου αιώνα. Η παρουσίαση θα εξετάσει την πολυετή αυτή διαδρομή του δημιουργού, καθώς και τα πολιτισμικά, κοινωνικά, φωτογραφικά ζητήματα που ανέκυψαν σε σχέση με την πίστη, τους χώρους λατρείας, την ίδια τη σύγχρονη Αθήνα.
Μετά την παρουσίαση, θα ακολουθήσει συζήτηση. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.
Μ’ αυτή την αφορμή, ζήτησα απ’ τον κύριο Βρεττό να μας μιλήσει για τους Τ(ρ)όποι Λατρείας, με λόγια και εικόνες…
1. Η κορύφωση του οδοιπορικού μου στους τόπους λατρείας προσφύγων και μεταναστών στην Αττική ήταν η έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη και η ομώνυμη έκδοση «Τ(ρ)όποι Λατρείας».
Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν μια ευχάριστη έκπληξη και βρέθηκα να μιλάω για όσα είδα και κατάλαβα σε πανεπιστήμια, ομάδες ακτιβιστών, ανθρωπολογικά σεμινάρια και σχολεία. Αισθάνθηκα ότι οι άνθρωποι γνώρισαν όσα μετέφερε η εργασία μου αυτή με ανοιχτό μυαλό και διάθεση που ξεπερνούσε την απλή περιέργεια.
Το πιο σημαντικό ωστόσο για εμένα ήταν ότι η σχέση μου με τους ανθρώπους των ξένων κοινοτήτων βρήκε έναν άλλο κανονικό ρυθμό, όπως κάθε φιλία.
Είχαν έρθει στην έκθεση και αυτό με συγκίνησε και με τίμησε. Συμμετείχαν πολλοί σε μια συζήτηση που οργανώθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2016 στο Μουσείο Μπενάκη κι εκεί, η ζωή τους στην Ελλάδα, οι δυσκολίες και ιδιαιτερότητές της, παρουσιάστηκαν από τους ίδιους, άμεσα και ουσιαστικά. Τραγούδησαν εκείνη την ημέρα μέσα στους χώρους του μουσείου, όπως στους χώρους όπου λατρεύουν και ήταν αυτό άλλο ένα δώρο, μια εμπειρία ζωής σπάνια.
2. Συνέχισαν να με καλούν σε διάφορες γιορτές και εκδηλώσεις τους και βρέθηκα συχνά να αποτελώ ένα είδος συνδέσμου ανάμεσα σε κοινότητες που άρχισαν να μιλούν πιο δραστήρια και ελεύθερα (Μουσουλμάνοι με Χριστιανούς αλλά και με Ινδουιστές και Βουδιστές).
Έτσι βρέθηκα σε μεγάλες θεσμικές διοργανώσεις, όπως η διαθρησκειακή εκδήλωση «Μιλάντ» και το μνημόσυνο του Ιδρυτή της Κοινότητας Σιιτών Μουσουλμάνων Ελλάδας. Βρέθηκα, ακόμη, σε γάμους, βαφτίσεις και γενέθλια. Σε ό,τι αφορούσε γενικά την κάθε κοινότητα και τις οικογένειες που την αποτελούν.
Δεν είμαι ανθρωπολόγος ή φωτορεπόρτερ. Είμαι άλλο ένα κομμάτι αυτής της καθημερινότητας και ερμηνεύω τις προσκλήσεις αυτές ως “κερδισμένο τόπο” και μια κάποια ανταπόδοση στον έντιμο και διακριτικό τρόπο με τον οποίο προσέγγισα τις ζωές των ανθρώπων. Είναι σχέσεις που βασίζονται σε εκτίμηση και αμοιβαία εμπιστοσύνη και όπως τις ζω, δεν έχουν κάτι διαφορετικό από οποιαδήποτε άλλη τέτοια σχέση στην ζωή μου πέρα από τη συνείδηση της ανάγκης που οδήγησε και οδηγεί την ζωή των νέων φίλων μου στην Ελλάδα. Οι Σενεγαλέζοι φίλοι από την κοινότητα των Μουρίντ ((Dahiraa Mouride) μου ζήτησαν να μεσολαβήσω στο Μουσείο Μπενάκη της Αθήνας ώστε να διοργανώσουν μια από τις σημαντικές γιορτές τους πέρυσι. Οι άνθρωποι του Μουσείου ανταποκρίθηκαν με τρόπο άμεσο και σπουδαίο και είμαι ευτυχής για αυτό. Τώρα σκεφτόμαστε όλοι μαζί κάτι άλλο. Μια νέα σχέση με άξονα ένα μεγάλο ιστορικό Ίδρυμα έχει αρχίσει να δημιουργείται και μάλιστα “από κάτω προς τα πάνω”, ως αίτημα δηλαδή των ανθρώπων των κοινοτήτων. Δεν υπάρχει τίποτα προγραμματικό ή μεγαλόσχημο σε όλα αυτά. Δεν κάνω οργανωμένο ακτιβισμό και δεν υπακούω σε τίποτε άλλο παρά στην φυσικότητα των σχέσεων που προκύπτουν. Ακούω και με ακούνε, και μιλώντας με τους ανθρώπους των κοινοτήτων μαθαίνω για ανάγκες που υπάρχουν μακροχρόνιες ή επείγουσες, συχνά αυτές και των νέων προσφύγων με μωρά παιδιά και άστεγο μέλλον αλλά και όσων δεν έχουν βρει την θέση που δικαιούνται στον τόπο μας.
Οι «Τ(ρ)όποι Λατρείας» με άλλαξαν με τρόπο που δεν έχω καταλάβει απόλυτα ακόμη.
Ελπίζω μόνο ότι δεν φώτισα την ζωή εκεί, παρά μόνο όσο μου επιτρεπόταν.
3. Dahiraa Mouhabina Fillahi – πλατεία Κολιάτσου.
Η αδελφότητα των Τιζανίγια στην Αθήνα λατρεύει με ψιθυριστές αναγνώσεις σε αυτόν τον λιτό χώρο όπου κυριαρχεί το χρώμα. Θερμό και αυστηρό.
4. Ελληνοαφγανική Ένωση. Περιστέρι.
Η συγκεκριμένη φωτογραφία είναι από την περίοδο λατρείας της Μουχάραμ αν και ο χώρος είναι και πολιτιστικό κέντρο όπου γίνονται και μαθήματα Ελληνικών και Παστούν. Γνώρισα εδώ και σιίτες Χαζάρα, μέλη μιας φυλετικής μειοψηφίας του Αφγανιστάν που διώκεται από τους σουνίτες Ταλιμπάν. Πρόσφυγες σε μόνιμο κίνδυνο οι Χαζάρα είναι και στη χώρα μας μια μειονότητα μέσα στις μειονότητες και υφίστανται συχνά διαδοχικούς αποκλεισμούς.
5. Ευαγγελική Εκκλησία της Ερυθραίας, οδός Αιόλου.
Το πολυώροφο κτίριο της Αιόλου ήταν αποκάλυψη για εμένα, καθώς σχεδόν κάθε διαμέρισμά του είναι τόπος άλλης λατρείας. Περπατάς στους διαδρόμους και ακούς ήχους και ψαλμούς ανάμικτους. Μια Βαβέλ που έχει βρει τη συμβιωτική ισορροπία της. Στον όγδοο όροφο υπάρχει η μόνη διαμορφωμένη σε ναό αίθουσα, όπου με ωρολόγιο πρόγραμμα λατρεύουν διαφορετικές κοινότητες. Εκεί είδα ανθρώπους σε έκσταση.
6. Ημέρα της Ασούρα, θρήνος Μουχάραμ, Πειραιάς.
Το Azakhana Gulzare Zainab είναι το λατρευτικό κέντρο των Σιιτών Μουσουλμάνων στον Πειραιά. Azakhana σημαίνει τόπος του πένθους και εδώ – κοιτάζοντας πέρα από την τελετουργία του αυτομαστιγώματος – είδα εικόνες λατρευτικής περιφοράς της στολισμένης κιβωτού που μου θύμισαν την τελετουργία του Χριστιανικού Επιτάφιου.