Μικροπράγματα
Από τον Ελσόν Ζγκούρη
Ο Μάρκος Σεφερλής θα μπορούσε να θεωρηθεί και εθνικός κωμικός αν λάβουμε υπόψιν τις επιτυχίες του και το πόσο δημοφιλής έγινε τη δεκαετία ‘90. Είναι σίγουρα όμως ένας “λαϊκός κωμικός με πολύ καλή ατάκα”, όπως είχε δηλώσει ο Τζίμης Πανούσης. Ο ίδιος ο Σεφερλής δηλώνει ξανά και ξανά πως αρέσει πολύ στα παιδιά και μάλιστα -κατά δήλωσή του- αυτά είναι ο καλύτερος κριτής για την σάτιρα του. Ως μαθητής γνώρισα κι εγώ τον Σεφερλή στα πρώτα μου χρόνια στην Ελλάδα σε ένα από τα πάμπολα τηλεοπτικά του σόου. Θυμάμαι που, μετά την προβολή του σόου του, την άλλη μέρα στο σχολείο συζητούσαμε τις ατάκες από τις σκηνές του. Τον είχαν λατρέψει όλα τα παιδιά του κύκλου μου και μαζί κι εγώ ο ίδιος. Συνέχισε να μου αρέσει για κάποια χρόνια όμως κάθε φορά ένιωθα έναν κόμπο στο στομάχι όταν έπιανε στο στόμα του τους Αλβανούς. Θυμάμαι την πρώτη σκηνή όπου ένας Αλβανός ποδοσφαιριστής κάνει φάουλ και ο διαιτητής τον τιμωρεί με “πράσινη κάρτα”, υπονοώντας μάλιστα ότι ο παίκτης έκανε επίτηδες το φάουλ για να λάβει την “πράσινη κάρτα” η οποία ήταν η πρώτη άδεια παραμονής που είχε δοθεί σε όλους τους παράτυπους μετανάστες στην Ελλάδα στην πρώτη φάση νομιμοποίησής τους από την τότε κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ.
Κι εφόσον τον ακούνε τόσο πολύ ακόμα τα παιδιά, αναρωτιέμαι πώς επιδρά σε αυτά τα παιδιά η σάτιρά του όταν αναφέρεται με τόσο απαξιωτικά σχόλια και περιγραφές στους Αλβανούς; Μήπως ήταν αυτός ο λόγος που όλα τα αλβανάκια ακούσαμε τουλάχιστον μια φορά στη ζωή μας τη φράση “α, δε σου φαίνεται ότι είσαι αλβανάκι”; Διότι αν η εικόνα που έχεις για μια ομάδα ανθρώπων διαμορφώνεται (και) από τέτοιου είδους “αστειάκια” είναι λογικό επακόλουθο όταν βλέπεις παιδιά που το παρουσιαστικό τους δεν συνάδει με την εικόνα του πεινασμένου που μόνο κλέβει να “μη σου μοιάζει”.
Οι φίλοι μου είχαν γελάσει πολύ με το σκηνικό αυτό, όπως το περισσότερο κοινό του Σεφερλή εικάζω μιας και οι σκηνές με τους Αλβανούς, με το πως ντύνονται, πώς μιλάνε, πώς φέρονται, πώς κλέβουν συνεχίζονται μέχρι σήμερα. Μέχρι τη σήμερον ημέρα, ναι! Δεν είμαι βέβαιος αν οι ατάκες που έλεγε ο Σεφερλής για τους Αλβανούς ή τα άλλα άτομα που χλέυαζε τις δανειζόταν από την κοινωνία ή αν γινόταν το αντίστροφο. Μάλλον γίνονταν και τα δύο μιας και θυμάμαι “αστειάκια” για αλβανικές συνταγές για κέικ που ξεκινούσαν με το “κλέβουμε δύο αυγά από τον γείτονα” να τα ακούω πρώτα έξω και μετά στα σόου του Σεφερλή. Παρότι με πλήγωναν πολύ οι διακωμωδήσεις των Αλβανών από τον Σεφερλή συνέχισα για κάποια χρόνια να τον παρακολουθώ και να τον βρίσκω πολύ καλό στις ατάκες, όπως είπε και ο Πανούσης. Με τα χρόνια όμως συνειδητοποίησα πόσο πολύ η σάτιρα του Σεφερλή έχει επηρεάσει την ήδη αρνητική εικόνα των Αλβανών και της Αλβανίας στην ελληνική κοινή γνώμη. Ο Σεφερλής εστίαζε σε δυο χαρακτηριστικά για τους Αλβανούς μετανάστες, στο πόσο φτωχοί είναι και στο ότι είναι κλέφτες, απατεώνες και άρα ανάξιοι εμπιστοσύνης. Άλλωστε έγινε και στίχος σε τραγούδι του TUS η ατάκα “Αλβανός χωρίς χέρια ίσον άνθρωπος εμπιστοσύνης”. Τελευταία μάλιστα ο Σεφερλής συνεργάζεται με έναν ηθοποιό αλβανικής καταγωγής ο οποίος υποδύεται –ω, τι έκπληξη! – τον πονηρό και κλέφτη Αλβανό με τη χαρακτηριστική προφορά, την γνήσια την προφορά όχι απομιμήσεις. Θέλει ταλέντο άλλωστε να κάνεις την προφορά των γονιών σου. Εδώ μιλάμε για καινοτομίες, για πρωτοποριακές ιδέες, όχι αστεία!
Άρχισα, θυμάμαι, τότε να σκέφτομαι πως αν εγώ πληγωνόμουν που ο Σεφερλής έκανε χιούμορ με την καταγωγή μου, πώς μπορεί να αισθάνεται κάποιο άλλο άτομο, μιας άλλης κοινωνικής ομάδας, όταν ο Σεφερλής έκανε –και συνεχίζει να κάνει– χιούμορ με τα εξωτερικά χαρακτηριστικά του, το ύψος του, την αναπηρία του και πολλά άλλα που ήταν εμφανή. Για πράγματα δηλαδή που δεν μπορείς να κρύψεις. Διότι την καταγωγή και τον σεξουαλικό προσανατολισμό, σκεφτόμουν, μπορείς να τα κρύψεις και απλά να προσπεράσεις αυτό που τόσο κόσμο διασκεδάζει λέγοντας “δεν είναι για μένα βρε αδερφέ”.
Από την άλλη διαβάζω σε σχόλια αλλά έχω ακούσει και σε προσωπικές κουβέντες από άτομα με καταγωγή από την Αλβανία ότι δεν έχουν κανένα πρόβλημα με τη διακωμώδηση του Αλβανού μετανάστη στην Ελλάδα διότι “η σάτιρα έτσι είναι” και δεν “έχει όρια”, όπως γράφουν και λένε και πολλές φορές παραδέχονται ότι το έργο που παράγει ο Σεφερλής είναι πολύ συγκεκριμένο, είναι χαλαρό, trash και έχει το δικό του κοινό. Στο ίδιο μήκος κύματος ακούμε στο podcast του Άρη Δημοκίδη για τον Μάρκο Σεφερλή, ότι κάποιοι θεωρούν ότι η σάτιρα δεν έχει όρια, εφόσον ο Αριστοφάνης έβριζε τον Ευριπίδη και τον Σωκράτη, είναι πρόβλημα να βρίζει ο Σεφερλής δυο τραβεστί, δυο Αλβανούς, έναν γκέι, μια χοντρή ή έναν κοντό; Αν δεν είσαι ο Αλβανός, ο γκέι, η χοντρή ή ο κοντός μπορεί και να μη σ’ ενοχλεί ή μπορεί και να είσαι και να μην ενοχλείσαι γιατί “δημοκρατία έχουμε” και “η σάτιρα δεν έχει όρια”.
Έκανε όμως ο Αριστοφάνης σάτιρα για να χτυπήσει τους αδύναμους ή μόνο και αποκλειστικά τους αδύναμους; Να τους κάνει την καθημερινότητα δύσκολη, να τους στιγματίσει και να δημιουργήσει ή διαιωνίσει τα στερεότυπα εναντίον τους; Ή μήπως στόχευε (και) την εξουσία, τους εξυψωμένους της κοινωνίας; Ειλικρινά ρωτάω, από πότε ή μάλλον ως πότε θα καλύπτουμε με το πέπλο της σάτιρας το καθαρό μπούλινγκ και τον στιγματισμό προς τα αδύναμα άτομα της κοινωνίας; Που είναι εκείνη η σάτιρα που παρουσιάζει τα κακώς κείμενα μιας κοινωνίας, ενός τόπου ή μιας κυβέρνησης με τον πιο καυστικό και έξυπνο τρόπο ασκώντας έτσι κριτική και πίεση; Σίγουρα δεν θα τη βρείτε στο Δελφινάριο ή τις τηλεοπτικές σειρές του Σεφερλή.
Προσωπικά δεν ανήκω σε αυτήν την κατηγορία εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Ενοχλούμαι αφάνταστα από το στάσιμο και σταθερό χιούμορ του Σεφερλή, από τις παιδιάστικες ατάκες και γκριμάτσες του με στόχο συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Και δεν είμαι ο μόνος. Και ίσως, λέω ίσως, να υπάρχει ένα ζήτημα στο ότι δεν είμαι ο μόνος. Κι από τη στιγμή που κάποιοι θέλουν να τον θεωρούν όχι μονάχα κωμικό αλλά και καλό κωμικό έτσι μπορούμε κάποιοι άλλοι να τον θεωρούμε σκέτο trash, απαρχαιωμένο, ξεπερασμένο και εντελώς προβληματικό εν έτει 2024. Η συλλογική ενοχή που κουβαλούσα στην Ελλάδα ως παιδί Αλβανών μεταναστών οφείλεται (και) στην εδραίωση στερεοτύπων που αναπαρήγαγαν “εθνικοί κωμικοί” και που ως μικρά παιδιά απλώς κλείναμε τα μάτια και τα αφτιά μας πιστεύοντας πως έτσι θα μας πληγώσουν λιγότερο. Μέχρι που μια μέρα είπαμε όχι, αντικρύσαμε την πραγματικότητα και δείξαμε με το δάχτυλο τους υπεύθυνους των παιδικών μας τραυμάτων. Δεν πιστεύω τα ίδια πράγματα που πίστευα όταν ήμουν μαθητής δημοτικού, δε γελάω με τα ίδια πράγματα που γελούσα το 1998. Η κοινωνία, οι κοινωνικές σχέσεις και ισορροπίες, οι αντιλήψεις, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η επιστήμη δεν είναι στο ίδιο επίπεδο με την δεκαετία του ‘90! Υπάρχει κάπου κάπου και μια πρόοδος σε όλα αυτά. Ο κόσμος αλλάζει και πάντα ελπίζουμε η κάθε αλλαγή να είναι προς το καλύτερο αν και κάποιες φορές φαίνεται το αντίθετο.
TikTok – Make Your Day
No Description
Στον προσωπικό του λογαριασμό στο TikTok ο Μάρκος Σεφερλής ανέβασε ένα απόσπασμα από μια παράστασή του [πάνω] όπου ο ίδιος παίζει τον ρόλο ενός έλληνα εργοδότη ενώ ένας αλβανός εργάτης του ζητάει τα δεδουλευμένα του γιατί, δηλώνει, πως του τα έκλεψε μη κολλώντας του ένσημα. Τότε ο Σεφερλής-αφεντικό του απαντάει με την ατάκα “ε τότε είμαι” κι όταν ερωτηθεί τι απαντάει “ο μόνος στον κόσμο που κλέβει Αλβανό” γιατί ως γνωστόν οι Αλβανοί μόνο κλέβουν (ακόμα και για συνταγές) και δεν έχουν και τίποτα να τους κλέψει κανείς πόσο μάλλον ένας έλληνας εργοδότης. Και τότε, έτσι το απαιτούσε ο ρόλος μάλλον, ο Σεφερλής, το τρέντυ αφεντικό εξηγεί στο κοινό του πόσο αχάριστος είναι ο (μέσος) Αλβανός που είχε στη δούλεψή του μιας και όταν πήγε Ελλάδα τον παρακαλούσε να του δώσει δουλειά. Εκείνος άλλωσε, ως αφεντικό, δεν είχε καμία ανάγκη από τα αλβανικά εργατικά χέρια. Και ήταν τόσο καλός, μα τόσο καλός, το αφεντικό που υποδύεται ο σεναριογράφος, σκηνοθέτης και ηθοποιός Σεφερλής, που μαζί με το μεροκάματο του έδινε στο χέρι και τις εισφορές του ΙΚΑ! Εδώ θα ομολογήσω ότι είναι η τελευταία φορά που ο Σεφερλής με έκανε να γελάσω με την καρδιά μου! Τις εισφορές που αν τον είχε ασφαλισμένο θα έπρεπε να τις καταβάλει ούτως ή άλλως ως εργοδότης. Διότι είναι γνωστό ότι στη μαύρη εργασία σου δίνουν στο χέρι και τις εισφορές που δικαιούσαι μόνο και μόνο για να μην τις δώσουν στο κράτος και στη μελλοντική σου σύνταξη κατά έναν τρόπο. Του έδινε τα χρήματα, που κανονικά θα έδινε στο ΙΚΑ, στο χέρι, το γράφω δεύτερη φορά μπας και γελάσει λίγο ακόμα το χειλάκι μας!
Ύστερα απευθυνόμενος σε μια Γερμανίδα της ζητάει να πάρει ΟΛΟΥΣ τους (αχάριστους) Αλβανούς στη χώρα της και να μην τους επιστρέψει ποτέ στην Ελλάδα. Έννοια σου κύριε Σεφερλή και αυτό γίνεται σε μεγάλο βαθμό. Πίσω έχει η αχλάδα την ουρά που λέει και ελληνοαλβανική παροιμία. Αλλά αν φύγουμε όλοι οι Αλβανοί από την Ελλάδα με ποιους θα κάνεις νούμερα μετά; Θα μείνεις το μόνο… χαχαχούχα! Στο τέλος της σκηνής ο “αλβανός εργάτης” φεύγοντας λέει πως θα τον πάει στα δικαστήρια για να απαντήσει ο “έλληνας εργοδότης” “Γιατί, δεν έχεις καλάσνικοφ;”. Κι ενόσω, ως απαιτεί ο ρόλος μάλλον, ο Σεφερλής τα λέει όλα αυτά με σοβαρό και στιβαρό ύφος το κοινό ξεσπά σε χειροκροτήματα. Είπαμε, το καλό χιούμορ επιβραβεύεται πάντα! Μπορεί και όχι. Θα είχα αφήσει ασχολίαστη αυτή τη σκηνή, μιας κι έχει κάνει πάρα πολλές παρόμοιες, αν λίγους μήνες πριν δεν είχα δει τον Μάρκο Σεφερλή να παρευρίσκεται στα Village Cinemas στην Αθήνα για να στηρίξει την προβολή της ταινίας “Dy gisht mjaltë 2” μαζί με τον συμπαραγωγό και πρωταγωνιστή της ταινίας, τον αλβανό τραγουδιστή και ηθοποιό Ermal Mamaqi. Οι φωτογραφίες και τα βίντεος με θεατές αλβανικής καταγωγής δεν έλειψαν, ούτε τα διθυραμβικά σχόλια από και προς τον Μάρκο Σεφερλή. Μέχρι και με την πρέσβειρα της Αλβανίας στην Αθήνα φωτογραφήθηκε ο Μάρκος Σεφερλής, ως επιβράβευση των πετυχημένων ατακών του για τους Αλβανούς μετανάστες, εικάζω.
Τώρα που ο Σεφερλής είδε από κοντά μια άλλη εικόνα των Αλβανών, ηθοποιούς, δημοσιογράφους, την πρέσβειρα, τον δήμαρχο Τιράνων, Αλβανούς που δεν ήταν κακοντυμένοι, πεινασμένοι κι έτοιμοι να κλέψουν και που μάλιστα κάποιοι από αυτούς μιλάνε ελληνικά ίσως και καλύτερα από τον ίδιο, θα αλλάξει άραγε γνώμη; Θα παρουσιάσει και αυτή την εικόνα του Αλβανού στις παραστάσεις του; Καλό, έ;
Πολλά αλλάζουν γύρω μας αλλά ένα πράγμα πάντως μένει ίδιο 30 χρόνια τώρα, η εικόνα που έχει ο Σεφερλής, κι ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας καθώς φαίνεται, για τον Αλβανό, τον γκέι, τη χοντρή, τον κοντό ή γενικά τον αδύναμο. Δεν είμαι από αυτούς που θα απαιτούσα να μπουν όρια στη σάτιρα όμως πιστεύω πως υπάρχει άλλος δρόμος πέρα από τις κλισέ ρατσιστικές, σεξιστικές, ομοφοβικές ατάκες της δεκαετίας του ‘90. Φαίνεται πως το ενήλικο κοινό του Σεφερλή έχει μια νοσταλγία για τα “ένδοξα” 90s όπου μπορούσε κανείς ελεύθερα να λέει π.χ. τις λέξεις “πουστάρα”, “χοντρέλω”, “γκάβακας” και πολλές άλλες λέξεις και φράσεις όπως “σαν Αλβανός ντύθηκες”. Ενώ, τα μικρά παιδιά που επικαλείται ξανά και ξανά ο ίδιος, νιώθουν ωραία να βλέπουν να χλευάζονται άνθρωποι με τους πιο πάνω χαρακτηρισμούς μιας και έξω πλέον δεν γίνεται τόσο, δεν είναι αποδεκτό τουλάχιστον όταν γίνεται.
Δε ζήτησα κι ούτε θα ζητήσω από κανέναν να σταματήσει να πηγαίνει στις παραστάσεις του Σεφερλή και του κάθε Σεφερλή, να στηρίζει τα σόου τους. Άλλωστε θαρρώ πως για όσους το κάνουν αυτό ίσως λέει κάτι περισσότερο για τους ίδιους παρά για τους εκάστοτε κωμικούς. Καθώς πολλοί άνθρωποι από το κοινό του ανήκουν στις κατηγορίες που ξεφτιλίζει επί σκηνής, σύμφωνα και με δικές του δηλώσεις, μια φίλη αναρωτιέται κατά πόσο όλο αυτό έχει καλλιεργήσει —εκβιαστικά σχεδόν— εσωτερικευμένο ρατσισμό, σεξισμό, ομοφοβία; Καθώς, όπως έγραψα στην αρχή, το να γελάς με τον Σεφερλή ήταν κάτι σαν υποχρέωση, ήταν κοινώς αποδεκτό πως είναι πράγματι αστεία. Αυτά βέβαια το 1998 και όχι το 2024. Τέλος, θα πω μόνο “ευχαριστώ, δε θα πάρω, συγγνώμη μα δε γουστάρω, να έχω άλλη μία τραυματική εμπειρία”, που λέει κι ένα λαϊκό άσμα. Ο λόγος που δεν μου αρέσει ο Σεφερλής δεν είναι επειδή εγώ δεν έχω χιούμορ αλλά επειδή, πλέον, δεν θεωρώ χιούμορ αυτό που κάνει.
Συμφωνώ ότι ο Σεφερλής είναι κακός κωμικός, ότι τα αστεία του ούτε έξυπνα είναι, ούτε ευφάνταστα, ούτε διασκεδαστικά. Η επιτυχία του είναι αξιοπερίεργο φαινόμενο. Είχε κάψει όλα τα πιτσιρίκια στα τέλη της δεκαετίας του 90, που μετά από κάθε πρόταση έπρεπε υποχρεωτικά να λένε «αχαχούχα» και «αχα καλό ε» – κυριολεκτικά – δέκα φορές το λεπτό. Όπως αντίστοιχα οι συμμαθητές στο λύκειο, το 2006-07, αναπαρήγαγαν τις ατάκες από την εκπομπή της Αννίτας Πάνια, όπου έβγαζε στον αέρα τραυλούς, ανάπηρους, πρώην τρόφιμους ψυχιατρείων, χαζούς, φτωχούς, κλπ, βάζοντάς τους να ξεφτιλίζονται για να γελάνε οι τηλεθεατές με την κατάντια τους. Απλώς, πιστεύω… Διαβάστε περισσότερα »