Άρης Δημοκίδης
3 ταινίες που είδα το Σάββατο στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης
1. Πιριπκούρα
Piripkura
Το Πιριπκούρα των Μαριάνα Ολίβα, Ρενάτα Τέρα και Μπρούνο Χόρχε είναι ένα ντοκιμαντέρ που μας συστήνει τους τελευταίους δύο ζωντανούς Πιριπκούρα, θείο και ανιψιό, που αν πεθάνουν ή χαθούν η τεράστια έκταση της φυλής τους στη Βραζιλία θα δοθεί κατευθείαν σε εργολάβους. Με δυο λόγια, όσο μπορούν οι οικολόγοι να αποδείξουν ότι οι Πιριπκούρα είναι ζωντανοί (πράγμα δύσκολο γιατί δε ζουν σε ένα σημείο αλλά εξαφανίζονται συχνά) η φύση μένει ανέπαφη. Ο ήρωας του ντοκιμαντέρ ξεκινά ένα μεγάλο ταξίδι για να τους βρει, ώστε να τους φωτογραφήσει και να στείλει τα αποδεικτικά στοιχεία στις αρχές. Δεν τα καταφέρνει εύκολα. Στο πρώτο ταξίδι που παρακολουθούμε (στο οποίο πηγαίνει και η μοναδική γυναίκα Πιριπκούρα που όμως έχει φύγει από εκεί και ζει μια πιο ‘συμβατική ζωή’ στον ‘πολιτισμό’) βρίσκουν αρκετά ίχνη τους αλλά δεν βρίσκουν τους ίδιους.
Γι’ αυτό και ξαναπροσπαθούν, ακολουθώντας ίχνη, βρίσκοντας τι είχαν φάει και ελπίζοντας να τους πετύχουν. Έτσι, δυστυχώς, τρώμε ένα μεγάλο μέρος της ταινίας, μέχρι που ξαφνικά, οι δύο Πιριπκούρα εμφανίζονται μπροστά στο συνεργείο αναζήτησης. Μαθαίνουμε ότι έχει σβήσει η φωτιά τους και ήρθαν πιο κοντά στον πολιτισμό για να ζητήσουν βοήθεια.
Το τρέιλερ:
IDFA 2017 | Trailer | Piripkura
https://www.idfa.nl/en/film/466ad4dc-167b-477c-bfc7-a2e0fd26ae0e/piripkura International premiere at IDFA 2017 In this chronicle of an expedition, the Amazonian habitat of the only two nomadic Piripkura can only be protected if there is proof they are still living there.
Από εκεί και πέρα, το φιλμ είναι συναρπαστικό. Οι δύο Πιριπκούρα είναι εξαιρετικά κοντοί και μοιάζουν να βρίσκονται στον κόσμο τους, θυμίζοντας κάποιο χαμένο κρίκο εξέλιξης μεταξύ του πιθήκου και του ανθρώπου. Βλέποντάς τους -μοιάζουν αβοήθητοι και αγαθοί- καταλαβαίνεις γιατί όλοι φοβούνται πως κάποια μέρα αν βρεθούν μπροστά σε κυνηγό ή εργολάβο (που θα θέλει να τους βγάλει απ’ τη μέση) είναι χαμένοι από χέρι. Είναι απολαυστικοί, γλυκύτατοι και κρέμεσαι απ’ τα χείλη τους όταν μιλάνε τη γλώσσα τους.
Μένουν για ένα μόνο βράδυ στον καταυλισμό, μέχρι να έρθουν οι γιατροί (η αντίδραση του μεγάλου όταν βλέπει μια γυναίκα γιατρό είναι αξέχαστη) και μετά αποχαιρετούν και χάνονται ξανά στη ζούγκλα. Θα περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι να τους ξαναψάξει κάποιος.
Μ’ άρεσε πολύ το ντοκιμαντέρ απ’ το δεύτερο μισό και μετά όμως, άρα δικαιούμαι να πω τη φράση κλισέ, πως δηλαδή ήταν ελαφρώς άνισο επειδή, δυστυχώς, ο σκηνοθέτης είχε υπερβολικά λίγα πλάνα μ’ αυτούς για να αξιοποιήσει κι έτσι ξόδεψε μεγάλο μέρος στην μάλλον ανιαρή αναζήτησή τους.
2. Ξεπερνώντας τα όρια
Over the Limit
Το φιλμ της Μάρτα Πρους ακολουθεί τη νεαρή Ρωσίδα αθλήτρια ρυθμικής γυμναστικής Margarita Mamu καθώς προετοιμάζεται για τους Ολυμπιακούς. Βλέπουμε με ποιο τρόπο κερδίζουν οι Ρώσοι μετάλλια (αυτό, συν το ντόπινγκ), αλλά και πολλές άλλες χώρες προφανώς: Έχοντας τους νεαρούς αθλητές ως σάκους του μποξ, κάνοντας τη ζωή τους ένα μαρτύριο, για να «βγάλουν έτσι τον καλύτερο εαυτό τους».
Υπάρχει πέρα απ’ την κανονική προπονήτρια μια άλλη, πιο ηλικιωμένη γυναίκα -η Μορφή της ταινίας- που μοιάζει να είναι παλιά προπονήτρια που δεν λέει να συνταξιοδοτηθεί κι η οποία πραγματικά είναι για μπάτσες. [Την έψαξα και είναι η «θρυλική Irina Viner Usmanova»]
Το τρέιλερ:
IDFA 2017 | Trailer | Over the Limit
https://www.idfa.nl/en/film/b8ed08f8-a82a-4c9a-bc98-30da802dc9a3/over-the-limit World premiere at IDFA 2017 The pain and desperation of a young rhythmic gymnast are made palpable in this film about the Russian system for training athletes.
Η πιο νέα προπονήτρια παίζει τον καλό μπάτσο (αν και η πιο χαρακτηριστική της ατάκα όταν η αθλήτρια δικαιολογείται για ένα λάθος λέγοντας ότι είναι άνθρωπος κι αυτή είναι: «Δεν είσαι άνθρωπος. Είσαι αθλήτρια»).
Η Irina Viner Usmanova όμως παίζει τον κακό μπάτσο και μοιάζει να μην υποκρίνεται απλώς: «Άντε γαμήσου που τρέμεις, άντε γαμήσου» επαναλαμβάνει δεκάδες φορές ουρλιάζοντας στο φιλμ, μαζί με άλλες εμψυχωτικές φράσεις όπως «Θα πεθάνεις σκύλα». Μάλιστα σε κάποια στιγμή, και ξέροντας ότι ο πατέρας της νεαρής πεθαίνει από καρκίνο, απαιτεί απ’ αυτήν να σκέφτεται αυτό το γεγονός και να το χρησιμοποιήσει στη ρουτίνα της ώστε να είναι πιο εκφραστική…
Το ντοκιμαντέρ είναι εξαιρετικά σφιχτοδεμένο, και μοιάζει με θρίλερ, ενώ (spoiler alert) έχει και μια εξέλιξη στο τέλος που φαινομενικά μοιάζει να δικαιώνει τις προπονήτριες – η Margarita Mamu κερδίζει το χρυσό στους Ολυμπιακούς, πράγμα που οδήγησε και σε αυτό το meme:
Απορώ πώς δέχτηκαν οι προπονήτριες να κινηματογραφηθούν δείχνοντας το χειρότερο εαυτό τους, είμαι όμως και ευγνώμων γιατί είχαμε την ευκαιρία να δούμε από πρώτο χέρι, σα να ήμασταν εκεί, όσα υποψιαζόμασταν ότι συμβαίνουν στον πρωταθλητισμό αλλά ποτέ δεν είχαμε δει τόσο παραστατικά.
Πάντως όχι απλά δέχτηκαν να κινηματογραφηθούν, αλλά η Irina Viner Usmanova πήγε περιχαρής και στην πρεμιέρα της ταινίας (αριστερά η σκηνοθέτης και δεξιά η αθλήτρια)…
3. Πολλά παιδιά, μια μαϊμού κι ένα κάστρο
Muchos hijos, un mono y un castillo
Αυτό το είδαμε στο Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς “Μελίνα Μερκούρη” τη νέα αίθουσα στην ανατολική Θεσσαλονίκη που κάθε μέρα προβάλλει δύο απ’ τα ντοκιμαντέρ του Φεστιβάλ. Δεν είχε πολύ κόσμο (ούτε όμως και αποκαρδιωτικά λίγο) και νομίζω πως όλοι διασκεδάσαμε πολύ με το φιλμ.
Ένας γιος -ο σκηνοθέτης Γουστάβο Σαλμερόν- χρησιμοποιεί όλα τα οικογενειακά βιντεάκια που τραβούσε τις τελευταίες δεκαετίες για να φτιάξει το πορτρέτο της μητέρας του αλλά και της οικογενειακής τους ζωής. Ταυτόχρονα γύρισε, επί τούτου, τις πιο πρόσφατες σκηνές της ζωής τους, παρότι η μητέρα του γκρίνιαζε πως δεν έπρεπε γιατί οι θεατές θα βαριόντουσαν.
Το τρέιλερ
Lots of Kids, a Monkey and a Castle / Gustavo Salmerón 2017 / Spain
Documentary screened at the 20th Thessaloniki Documentary Festival, 2-11 March 2018
Η Χουλίτα είναι σήμερα 81 ετών, εξαιρετικά πληθωρική και αστεία και κρατάει όλο το έργο μόνη της, με τις ατάκες της που μας έκαναν να ξεκαρδιζόμαστε δυνατά αλλά και με την περίπλοκη συναισθηματική της κατάσταση. Η περιπέτεια της οικογένειας -που είχε ξαφνικά πλουτίσει και ζούσε σε ένα κάστρο αλλά μετά χρεοκόπησε κι έπρεπε να μετακομίσει αμέσως απ’ το κάστρο- είναι δοσμένη άλλοτε με τρυφερότητα κι άλλοτε με κυνισμό. Δεν ξέρω τι άλλο να πω, μ’ άρεσε πάρα πάρα πολύ. Θέλω να γυρίσουν και σίκουελ.