Δημήτρης Καβατζικλής
Οι περισσότεροι από εμάς φοβόμαστε τα φίδια, αλλά έχετε αναρωτηθεί από πού προέρχεται αυτός ο φόβος. Είναι μια αντίδραση που μάθαμε μικροί ή ένας ενστικτώδης, εξελικτικός φόβος που κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας; Θεωρητικά, το ερώτημα αν οι φόβοι είναι έμφυτοι ή επίκτητοι μπορεί να απαντηθεί, έστω εν μέρει, μελετώντας πώς αντιδρούν τα μωρά σε διάφορα ερεθίσματα. Κάθε μωρό είναι διαφορετικό και κάποια είναι πιο ευαίσθητα από άλλα, όμως οι ερευνητές έχουν διαπιστώσει πως, γενικά, τα μωρά δεν εμφανίζουν κάποιον φυσικό φόβο προς τα φίδια, γράφει το upworthy.
Στα πρώτα στάδια της ζωής τους, τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως τι να φοβούνται παρατηρώντας τις αντιδράσεις των γύρω τους. Εάν οι γονείς ή άλλοι ενήλικες εκδηλώσουν φόβο απέναντι σε κάτι, τα παιδιά μπορεί να υιοθετήσουν αυτή την αντίδραση. Αν όμως δεν γίνει κάτι τέτοιο, τότε, αν βάλουμε μωρά σε ένα δωμάτιο με φίδια, δεν θα φοβηθούν.
Μπορούμε να δούμε αυτή τη θεωρία να δοκιμάζεται στην πράξη. Σε ένα επεισόδιο της εκπομπής Secret Science του αυστραλιανού καναλιού ABC, μωρά κάθισαν στο πάτωμα, περιτριγυρισμένα από παιχνίδια και λίγα καλά εκπαιδευμένα, μη δηλητηριώδη φίδια. Προς μεγάλη έκπληξη όλων, τα μωρά δεν έδειξαν να ενοχλούνται καθόλου από τα ερπετά που τριγυρνούσαν γύρω τους. Ένα από αυτά μάλιστα προσπάθησε να δαγκώσει ένα.
Μια μελέτη για τον φόβο στα μωρά, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Developmental Psychology το 2020, έδειξε ότι τα μωρά αντιδρούν γρηγορότερα σε ερεθίσματα που θεωρούμε τρομακτικά, αλλά δεν φοβούνται πραγματικά: «Τα περισσότερα βρέφη ξεχωρίζουν αυτά τα ερεθίσματα από άλλα, τα εξερευνούν για να τα κατανοήσουν και αξιολογούν τη σημασία τους με βάση το περιβάλλον. Αν και ο φόβος για φίδια, αράχνες, ύψη ή ξένους μπορεί να είναι προσαρμοστικός σε ορισμένες περιπτώσεις, η αυξημένη προσοχή σε αυτά τα ερεθίσματα, η ικανότητα να αντιλαμβάνονται πιθανές δράσεις και να αξιολογούν το νόημά τους βάσει των συνθηκών είναι πολύ πιο προσαρμοστική. Αυτές οι συμπεριφορές ενθαρρύνουν τα μωρά να εξερευνούν νέα πράγματα, διατηρώντας παράλληλα την ευελιξία να αναπτύξουν φόβο αν διαπιστώσουν ότι ένα ερέθισμα είναι πραγματικά επικίνδυνο», λέει η μελέτη.
Το να μαθαίνουμε τι να φοβόμαστε είναι ένας σημαντικός μηχανισμός προσαρμογής. Ωστόσο, η εκμάθηση του φόβου είναι περίπλοκη υπόθεση. Είμαστε σύνθετα όντα και μια υπερβολική αντίδραση μπορεί να οδηγήσει σε παράλογο άγχος, αντί για υγιή φόβο. Αν και διαθέτουμε τη γνωστική ικανότητα να κατανοούμε πότε ένας φόβος είναι δικαιολογημένος και πότε όχι, αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε πάντα να τον ελέγξουμε.
