Μικροπράγματα
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΘΑΝΟΣ ΖΥΓΟΥΛΙΑΝΟΣ
Αγαπητέ Μάρκο*,
Είδα ότι τις τελευταίες μέρες αναφέρθηκε συχνά το όνομά σου και υπήρξε ένταση στα γνωστά τηλεοπτικά στέκια εξαιτίας κάποιας σχετικής δημοσίευσης ή άρθρου – δεν είμαι σίγουρος. Δεν το ερεύνησα παραπάνω, για να πω την αλήθεια, αλλά κατάλαβα ότι προκλήθηκε με αφορμή κάποιο νούμερο στην παράστασή σου όπου σατιρίζεις τον νικητή της Eurovision, το Nemo, που προσδιορίζεται ως non-binary/μη δυαδικό.
Την παράσταση δεν την είδα, ούτε καν το συγκεκριμένο νούμερο (το ψέμα δεν το θέλω!), πέρα από μία φωτογραφία σου με το χαρακτηριστικό ρούχο. Δεν έχει και μεγάλες σημασία αφού δεν έχω σκοπό να κρίνω ή να καυτηριάσω κάποια δημιουργία σου• κάποιες σκέψεις μόνο ήθελα να βάλω στο χαρτί, που μάλλον δεν θα διαβάσεις και ποτέ – δεν γράφω άλλωστε γι’ αυτόν τον λόγο.
Καταρχάς, να ξεκαθαρίσω κάτι: άσχετα με το προσωπικό μου γούστο, δεν μπορώ να προσπεράσω το γεγονός ότι αποτελείς σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής καλλιτεχνικής δημιουργίας. Το ύφος της δουλειάς σου είναι εύκολα αναγνωρίσιμο και έχεις δημιουργήσει ένα κοινό τόσο πιστό, που σε ακολουθεί σε κάθε νέο εγχείρημά σου. Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι γεμίζεις τα θέατρα καθημερινά με θεατές που επανέρχονται για να ξαναδούν τις παραστάσεις σου.
Αν δεν κάνω λάθος, εμφανίστηκες, ως δημιουργός, γύρω στο 1998-’99 στο τότε Αlter και φάνηκε ότι η επιτυχία σου δεν θα ήταν πρόσκαιρη. Το “καλό, ε” βρισκόταν στο στόμα όλων – συνοδευόμενο πάντα από τη χαρακτηριστική κίνηση των χεριών – κι εγώ προσπαθούσα να καταλάβω τι ακριβώς τους προκαλούσε τόσο γέλιο• κι όσο προσπαθούσα, τόσο bullying έτρωγα που δεν συμβάδιζα με τους υπόλοιπους. Έφτασα επικίνδυνα κοντά στο να πειστώ ότι όντως έχω κάποιο θέμα και οι κώδικές μου δεν ταυτίζονται με των άλλων.
Όσο περνούσε ο καιρός και παρουσίαζες διαφορετικές δουλειές, κατάλαβα τελικά ότι δεν είχα πρόβλημα κατανόησης (μία ανακούφιση την ένιωσα τότε!). Αυτό που με δυσκόλευε ήταν η δομή του αστείου: από πού πήγαζε, ποιοι συμμετείχαν και γιατί ακριβώς ήταν αστείο.
***
Και εξηγούμαι: αρχικά ήταν κάποιοι τύποι, σχεδόν “περιθωριακοί”, που πετούσαν ατάκες που, με τα σημερινά δεδομένα, θα λέγαμε ότι γίνονταν viral. Αργότερα, όταν για τις παραστάσεις σου χρησιμοποιούσες πολυπληθείς θιάσους, αυτό το “περιθώριο” άρχισε να ξεκαθαρίζει κάπως. Τη θέση αυτού του αρχικού αφηρημένου χαρακτήρα πήραν άνθρωποι αναγνωρίσιμοι στην καθημερινότητά μας. Φορείς του αστείου είναι πλέον ηλικιωμένοι, μέλη της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, άτομα με αναπηρία, άνθρωποι με νοητικές δυσκολίες κι ένα σωρό άλλοι που ανήκουν σε μία πιο ευάλωτη κοινωνική μερίδα. Το δε modus operandi είναι ότι όλοι αυτοί πέφτουν “θύματα” της ίδιας τους της φύσης.
Προς θεού, δεν υπονοώ ότι αυτές οι ομάδες βρίσκονται στο απυρόβλητο! Ούτε ότι εσύ είσαι ο πρώτος που το κάνεις. Σίγουρα, όμως, είσαι ο πρώτος που έχει τόσο μεγάλο κοινό που κυμαίνεται από νεαρές ως και προχωρημένες ηλικίες. Και έχεις στη διάθεσή σου τόσα διαφορετικά μέσα για τη διάδοση της δουλειάς σου. Και αποτελείς πρότυπο για πολλά νέα παιδιά. Και έχεις τη δύναμη να διαμορφώσεις ιδέες και συνειδήσεις! Και καταλαβαίνεις νομίζω πόσο εύκολα καταγράφεται στη συνείδηση ενός νέου ατόμου η νομιμοποίηση ή η απόρριψη συγκεκριμένων συμπεριφορών.
Με όλα αυτά δεν υπαινίσσομαι ότι πρέπει να σταματήσεις αυτό που κάνεις. Φυσικά και όχι! You do you – που λένε και στις Αμερικές! Απλώς ρίχνω την ιδέα να το δεις λίγο διαφορετικά• με περισσότερη δραματουργική ενσυναίσθηση ίσως; Εννοώ, δηλαδή, να σκεφτείς τον θεατή σου όχι μόνο ως δέκτη του αστείου, αλλά και ως υποκείμενο που μπορεί να ταυτίζεται/συμπάσχει με τον εκάστοτε χαρακτήρα που σατιρίζεις.
Είμαι σίγουρος ότι ξέρεις πολύ καλά πώς να το πετύχεις αυτό. Είσαι πολύ έξυπνος για να μην το καταφέρεις. Α, το “κηρυγματάκι” δεν το κάνω αναλογιζόμενος την πολιτική ορθότητα και τα λοιπά συμπαρομαρτούντα, το κάνω γιατί πονάει, ρε συ Μάρκο – ειδικά στις νεαρότερες ηλικίες. Κάποιες ατάκες, κάποιες αναπαραστάσεις μοιάζουν με μπουνιές όπου, ναι μεν το χτύπημα είναι στιγμιαίο, αλλά ο πόνος χρειάζεται χρόνο για να περάσει. Έτσι με βλέπουν οι άλλοι; Αυτό βγάζω προς τα έξω; (Αυτό το τελευταίο προκύπτει από προσωπική πείρα – ναι, έχω την “τιμή” να ανήκω σε δύο από αυτές τις ευαίσθητες ομάδες – και από σκέψεις άλλων που έτυχε να το συζητήσω).
Είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι ο άνθρωπος Μάρκος δεν έχει απολύτως καμία πρόθεση να στενοχωρήσει ή να προσβάλει. Αντίθετα, μάλιστα, θα καταδικάσει οποιονδήποτε κακοποιητικό λόγο και θα στηρίξει όποιον έχει την ανάγκη του. Γιατί να μην το κάνει αυτό πιο ξεκάθαρο και με την τέχνη του;
***
Τώρα εσύ μπορεί να σκέφτεσαι ότι λέω μία από τα ίδια. Ότι δεν έχω ιδέα για τι πράγμα μιλάω. Ότι δεν έχω έρθει καν σε παράστασή σου. Όντως δεν έχω έρθει, λοιπόν, και η γνώμη μου σχηματίστηκε από τα τόσα βιντεάκια που πετάχτηκαν μπροστά μου στο youtube ανά τα χρόνια. Δεν μιλάω άλλωστε για συγκεκριμένα αποσπάσματα, αλλά για την αίσθηση που μου άφησαν όλα αυτά στο τέλος.
Αγαπητέ Μάρκο, ξέρεις ότι έχεις δύναμη στα χέρια σου. Ήδη την χρησιμοποιείς με επιτυχία για να κάνεις το κοινό σου να γελάσει με την ψυχή του. Ξόδεψε, αν θέλεις, και λίγη για να το εκπαιδεύσεις στην ιδέα μιας κοινωνίας πιο ανεκτικής, πιο συμπεριληπτικής, όπου κανένας δεν αντικειμενοποιείται από ένα και μόνο χαρακτηριστικό του. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι αναπάντεχα ευχάριστα για όλους! ☺️
Σ’ ευχαριστώ που με διάβασες.
Φιλικά,
Θάνος
*όπου “Μάρκος”, μπορείτε να βάλετε το όνομα που αντιστοιχεί στην περίπτωσή σας.
